II OSK 1684/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary Sędzia del. WSA Robert Sawuła (spr.) Protokolant asystent sędziego Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 4 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej U. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 245/11 w sprawie ze skargi U. J. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej postanawia: odrzucić skargę kasacyjną. UZASADNIENIE II OSK 1684/12 U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z 8 lutego 2012 r. III SA/Kr 245/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę U. J. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie z [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej. Wyrok ten wydano w następującym stanie sprawy: Decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2006 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny (PPIS) w Krakowie po rozpoznaniu zgłoszenia choroby zawodowej, nie stwierdził u U. J. choroby zawodowej - choroby skóry: [...], wymienionej w poz. 18.1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Po rozpatrzeniu odwołania U. J. decyzją nr [...] z [...] listopada 2006 r. Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (MPWIS) w Krakowie utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Wskutek rozpoznania skargi U. J. wyrokiem z 11 grudnia 2008 r. III SA/Kr 1030/08 Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Krakowie uchylił obie wymienione wyżej decyzje, wyrok w tej sprawie stał się prawomocny. Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją nr [...] z [...] maja 2010 r. PPIS w Krakowie, po rozpoznaniu zgłoszenia choroby zawodowej, nie stwierdził u U. J. choroby zawodowej: choroby skóry - [...], wymienionej w poz. 18.1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869, dalej zwane jako: rozporządzenie RM z 30.06.2009r.). Organ ustalił, że U. J. była zatrudniona w okresie od [...] kwietnia 1991 r. do [...] sierpnia 1999 r. w Wojewódzkim Szpitalu [...] im. [...] w S. - jako pomoc kuchenna, od [...] stycznia 2000 r. do [...] marca 2001 r. w "[...]" S.C. [...] w B. - na stanowisku pracownik gospodarczy, od [...] października 2002 r. do [...] lipca 2004 r. w Przedsiębiorstwie Usługowym "[...]" Sp. z o.o. w K. - na stanowisku czyściciela obiektów. Podał również, że Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Katowicach oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu wydały orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania w/w choroby zawodowej, przy czym orzeczenia takie wydawane były tak w poprzednim postępowaniu, jak również w aktualnie prowadzonym, ponieważ z uwagi na zmianę stanu prawnego ponownie skierowano stronę na badania lekarskie. W oparciu o w/w orzeczenia, zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. wydano decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, pomimo potwierdzenia w formularzach oceny narażenia zawodowego pracy w kontakcie z preparatami czyszcząco-myjącymi. W odwołaniu od decyzji z [...] maja 2010 r. U. J. podniosła, że pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania schorzeń skóry, a pomiędzy pracą i chorobą istniał w jej ocenie związek przyczynowy. Skoro bowiem była przez wiele lat narażona na działanie czynników szkodliwych, a nie stwierdzono takiego narażenia poza miejscem pracy ani samoistnych zmian chorobowych, to okoliczności te miały przemawiać za uznaniem, że warunki pracy miały niewątpliwy wpływ na wystąpienie zachorowania. Choroba miała zatem mieć zawodową etiologię. Rozpoznając powyższe odwołanie decyzją z [...] grudnia 2010 r. nr [...], MPWIS w Krakowie utrzymał zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. Organ odwoławczy uznał, że materiał dowodowy zebrano i rozpoznano w sposób wyczerpujący podkreślając, że zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia RM z 30.06.2009 r. decyzję wydaje się w szczególności na podstawie danych zawartych w orzeczeniach lekarskich i formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. W ocenie organu dokonano wyczerpującej oceny narażenia zawodowego i stwierdzono, że strona pracowała w kontakcie z preparatami czyszcząco-myjącymi, dezynfekcyjnymi, ze składnikami gumy i lateksem. Jednak sam fakt pracy w środowisku, gdzie występowało narażenie na czynniki szkodliwe, nie dawał podstawy do stwierdzenia choroby zawodowej przy braku rozpoznania istnienia skutków szkodliwego oddziaływania takich czynników na organizm człowieka. Ujawnienie objawów klinicznych choroby zależy bowiem w dużym stopniu od indywidualnej wrażliwości narażonych. Podkreślono, że w sprawie orzekały jednostki właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych, które wydały zgodne orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Całokształt obserwacji klinicznej, ocena obrazu klinicznego i przebiegu choroby, wyniki badań wykonanych w trakcie kolejnych hospitalizacji, w tym ujemne wyniki testów alergologicznych, charakter stwierdzonych zmian skórnych, tj. wyprysk hiperkeratotyczny, który nie ma etiologii alergicznej i nie ma związku z narażeniem na czynniki zewnętrzne, stanowiły podstawę wymienionych orzeczeń. Diagnostyka alergologiczna nie potwierdziła w testach skórnych klinicznych cech zapalenia alergologicznego skóry. Skargę na decyzję z [...] grudnia 2010 r. wniosła U. J., domagając się jej uchylenia. W ocenie skarżącej organy błędnie ustaliły, że nie wykonywała pracy w warunkach narażenia zawodowego, a rozpoznana alergia nie spełnia kryterium choroby zawodowej. Pracowała bowiem na stanowiskach, w których miała styczność z czynnikami uczulającymi, co ma świadczyć o tym, że skoro wcześniej nie uskarżała się na choroby skórne, to istnieje logiczny związek pomiędzy wykonywanymi pracami a schorzeniem. Warunki pracy przemawiać mają za zawodową etiologią schorzenia. Skarżąca zarzuciła też, że organy nie wykluczyły jednoznacznie związku przyczynowego stwierdzonej choroby z długoletnią pracą w narażeniu na działanie szkodliwych czynników. W odpowiedzi MPWIS w Krakowie wniósł o oddalenie skargi. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał ją za niezasadną. Sąd przypomniał, że wyrażenie "choroba zawodowa" jest pojęciem prawnym zdefiniowanym w art. 235¹ Kodeksu pracy. Uważa się za taką chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Rozpoznanie choroby zawodowej może nastąpić w okresie zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Sąd podał, że przedmiotowy wykaz określa rozporządzenie RM z 30.06.2009 r. i zgodnie z jego przepisami orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje lekarz, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Natomiast ocenę narażenia zawodowego przeprowadza podmiot określony w § 6 ust. 3 cyt. rozporządzenia. Z kolei decyzję w przedmiocie choroby zawodowej wydaje, na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika, właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny, który uprzednio może zażądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. Mając na względzie powyższe uregulowania prawne Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy zgromadziły wystarczający materiał dowodowy do oceny, czy u skarżącej wystąpiła choroba zawodowa, dysponowały bowiem orzeczeniami lekarskimi Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Katowicach oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu, stwierdzającymi brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - [...], wymienionego w poz. 18.1 wykazu chorób zawodowych. Podczas ostatniego badania w Instytucie Medycyny Pracy strona była również hospitalizowana, w okresie od 5 do 15 stycznia 2010 r. Materiał dowodowy zatem był pełny i aktualny, a orzeczenia lekarskie zgodne ze sobą. Podlegały one ocenie organów pod względem formalnym i pod kątem logiczności wyciąganych wniosków. Organy nie były natomiast uprawnione do merytorycznej kontroli orzeczeń lekarskich, nie mogły też dokonać własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej. W sytuacji dysponowania przez organy czterema zgodnymi orzeczeniami lekarskimi o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej nie mogły one wydać odmiennych decyzji. Na podstawie orzeczeń ustalono, że nie istniał związek przyczynowy pomiędzy schorzeniem skarżącej a wykonywana pracą, a przez to nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 2351 Kodeksu pracy Skargę kasacyjną od wyroku z 8 lutego 2012 r. wniosła U. J. działając przez pełnomocnika – adwokata J. P., zaskarżając go w całości i domagając się jego zmiany przez uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi II instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. Powołując się na art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyrokowi temu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy polegające na nieuwzględnieniu faktu, że dolegające skarżącej schorzenie jest następstwem szkodliwych warunków pracy, a także naruszenie prawa materialnego, tj. rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych przez niewłaściwą jego wykładnię i uzależnienie stwierdzenia choroby zawodowej od pozanormatywnych, sprzecznych z prawem przesłanek, błędne przyjęcie, że dolegające skarżącej schorzenie skóry nie ma zawodowej etiologii, ponieważ spowodowane zostało czynnikami pozazawodowymi. Skarżąca kasacyjnie uważa, że czynnik szkodliwy, który mógł wywołać schorzenie występował niemal wyłącznie w środowisku pracy, co uzasadniać ma stwierdzenie z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że warunki pracy stanowiły przyczynę schorzenia. Przez wiele lat pracowała bowiem w zakładach, w których miała kontakt z substancjami uczulającymi. W ocenie kasatora badania lekarskie przeprowadzono niedokładnie, a diagnostyka miała charakter rutynowy, bez wymaganej wnikliwości, która pozwoliłaby na dogłębne ustalenie przyczyn choroby. Dodatkowo zarzucono sprzeczność skarżonego wyroku z orzeczeniem Sądu Najwyższego z 4 czerwca 1998 r. III RN 36/98. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwana dalej Ppsa) od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 Ppsa). W myśl art. 176 Ppsa skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Skarga kasacyjna jest środkiem prawnym sformalizowanym, przeto ustawodawca wprowadził obowiązek tzw. przymusu radcowsko-adwokackiego, skoro poza nielicznymi odstępstwami skargę kasacyjną powinien sporządzić wyłącznie adwokat lub radca prawny (art. 175 § 1 Ppsa). Prawidłowe skonstruowanie skargi kasacyjnej wynika także i z tego, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach tej skargi, z urzędu bierze wyłącznie pod rozwagę tzw. nieważność postępowania (art. 183 § 1 Ppsa). Oznacza to związanie sądu kasacyjnego zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, niezbędne zatem jest wskazanie w niej konkretnych przepisów, które – zdaniem skarżącego – zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu i innych jednostek redakcyjnych (por. H. Knysiak-Molczyk, w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2009, s. 751 i tam powołane orzecznictwo). Prawidłowe, zgodne z wymogami zawartymi w art. 176 Ppsa wymogami opracowanie skargi kasacyjnej pozwala na wyznaczenie granic, w ramach których nastąpi rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 czerwca 2012 r., II OSK 872/12, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). Skarga kasacyjna, która nie spełnia powyższych wymogów o charakterze materialnym podlegać musi odrzuceniu na zasadzie art. 180 w zw. z art. 178 Ppsa jako "niedopuszczalna z innych przyczyn". Taka sytuacja zachodzi w sprawie ze skargi kasacyjnej U. J., sporządzonej przez adw. J. P. Skarga kasacyjna powołuje się ogólnikowo na dyspozycję art. 174 Ppsa, nie wskazując na konkretną podstawę kasacyjną. W petitum przywołano treść obu podstaw kasacyjnych, z tym że w treści skargi kasacyjnej nie wskazano na naruszenie jakichkolwiek przepisów postępowania. Gdy chodzi o naruszenie przepisów prawa materialnego, to sporządzający skargę kasacyjną wskazał na naruszenie ogólnie przepisów rozporządzenia rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294). Dodatkowo zarzucono ogólnie sprzeczność skarżonego wyroku z Wyrokiem Sądu Najwyższego z 1998 r. Tak skonstruowana skarga kasacyjna nie spełnia powyżej przywołanych wymogów, jakim musi odpowiadać ze względów formalnych poprawnie skonstruowany środek zaskarżenia orzeczenia sądu administracyjnego I instancji. Zwrócić należy uwagę, że rozporządzenie Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych utraciło moc 4 września 2002 r. (por. § 11 i 12 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, Dz. U. Nr 132, poz. 1115), zaś orzekające w sprawie organy administracyjne stosowały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). Braki wniesionej skargi kasacyjnej nie podlegają sanacji, mają one taką naturę, która nie pozwala na merytoryczne rozpoznanie skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna jako sporządzona z naruszeniem art. 176 Ppsa podlega odrzuceniu na zasadzie art. 180 w zw. z art. 178 Ppsa. Z powyższych przyczyn orzeczono, jak w sentencji postanowienia.