III SA/Po 192/21

SENTENCJA Dnia 27 października 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2021 roku sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2020 roku nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej decyzji dot. umorzenia postępowania w sprawie zatrzymania prawa jazdy I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. umarza postępowanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie sprostowania oczywistych omyłek pisarskich w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 roku o nr [...] UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium", "SKO") postanowieniem z [...] listopada 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 113 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "K.p.a."), z urzędu sprostowało oczywiste omyłki pisarskie w decyzji tego organu z [...] września 2020 r., nr [...], w ten sposób, że: a) sformułowanie [...] maja znajdujące się na pierwszej stronie decyzji zastąpiło sformułowaniem: [...] marca, b) sformułowanie D+E znajdujące się na końcu drugiego akapitu uzasadnienia na drugiej stronie decyzji zastąpiło sformułowaniem: T. Powyższe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym. Kolegium decyzją z [...] września 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. K. (dalej: "strona") od decyzji Starosty [...] z [...] maja 2020 r., nr [...], umarzającej jako bezprzedmiotowe postępowanie prowadzone w sprawie zatrzymania prawa jazdy w związku z nieprzedstawieniem w wymaganym terminie orzeczenia lekarskiego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano m.in., że [...] lutego 2020 r. organ I instancji otrzymał orzeczenie z [...] stycznia 2020 r., nr [...], lekarza z [...] Centrum Medycyny Pracy, w którym stwierdzono, że w przypadku strony istnieją przeciwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami kat. C1, C1+E, C, C+E, D1+E, D, D+E, oraz orzeczenie nr [...] potwierdzające brak przeciwwskazań do kierowania pojazdami kat. AM, A1, A2, A, B1, B, B+E, D+E. Wydając postanowienie o sprostowaniu powyżej decyzji SKO wskazało, że z jej sentencji oraz akt sprawy jednoznacznie wynika, że utrzymano w mocy decyzję Starosty [...] z [...] marca 2020 r., nr [...], a nie z [...] maja 2020 r. Ponadto, z orzeczenia lekarskiego [...] Centrum Medycyny Pracy w [...] nr [...] wynika, że strona nie ma przeciwwskazań do kierowania pojazdami kat. AM, A1, A2, A, B1, B, B+E, T, a nie D+E. Omyłka na pierwszej stronie decyzji, podobnie jak omyłkowe podanie kat. D+E w uzasadnieniu na drugiej stronie, jest zdaniem Kolegium oczywiste. Wobec tego postanowiono o sprostowaniu omyłek. W skardze skierowanej do tut. Sądu strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia wskazując, że decyzja Kolegium, nr [...], wydana została w innym składzie niż postanowienie w sprawie jej sprostowania. W ocenie strony jest to postępowanie niedopuszczalne, gdyż sprostowania decyzji może dokonać wyłącznie osoba ją wydająca, a nie ktoś spoza pierwotnego składu orzekającego. W przeciwnym wypadku dochodzi do zmiany – dokonanej bez podstawy prawnej – wydanej decyzji, a nie jej sprostowania. Ponadto, skarżący podniósł, działając z ostrożności, że zaskarżonym postanowieniem sprostowano treść samego rozstrzygnięcia. Stosując art. 113 § 1 K.p.a. nie można zmienić takiego elementu, jakim jest rozstrzygnięcie. W wyniku dokonanego sprostowania naruszono prawo do obrony skarżącego, gdyż nie ma on już możliwości odwołania się od sprostowanej decyzji. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej odrzucenie lub ewentualnie oddalenie. Organ wskazał, że w zaskarżonym postanowieniu skarżący został prawidłowo pouczony, iż przysługuje od niego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a dopiero w następnej kolejności skarga. Niezależnie od powyższego Kolegium podniosło, że zarzuty sformułowane w skardze są bezzasadne. W piśmie procesowym, nadanym [...] lutego 2021 r., skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Kolegium. W piśmie procesowym z [...] października 2021 r. wyznaczony z urzędu profesjonalny pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze, podkreślając zwłaszcza, że dokonane przez Kolegium sprostowanie wykracza ponad dopuszczalny zakres przewidziany w art. 113 § 1 K.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, choć z innych przyczyn niż w niej podniesiono. Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Zgodnie ze znajdującym w tym względzie zastosowanie art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty i postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, o czym stanowi art. 120 P.p.s.a., a co jest odstępstwem od wyrażonej w art. 10 P.p.s.a. zasady jawnego rozpoznania spraw. Zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] listopada 2020 r., nr [...], narusza prawo w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania, które zostało tym postanowieniem zakończone, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. stanowi podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Przed przystąpieniem do wykazania stwierdzonego naruszenia prawa odnieść należy się jednak do zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku Kolegium o odrzucenie skargi. Organ zwrócił bowiem uwagę na okoliczność niewyczerpania przez skarżącego środków zaskarżenia, co miałoby świadczyć o niedopuszczalności skargi (art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 52 § 1 P.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia, co wynika z art. 52 § 2 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, zgodnie z art. 52 § 3 zd. 1 P.p.s.a., strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. W realiach rozpatrywanego przypadku skarżącemu przysługiwał od zaskarżonego postanowienia wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 113 § 3 w zw. z art. 144 oraz w zw. z art. 127 § 3 K.p.a.). Rację przyznać trzeba także Kolegium, że art. 52 § 3 P.p.s.a. literalnie odnosi się jedynie do takich sytuacji, w których wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje od decyzji. Jednakże uznając, że skarżący nie wyczerpał przez to środków zaskarżenia Kolegium pomija pozostałe regulacje art. 52 P.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę – a pogląd ten tut. Sąd podziela – że wykładnia językowa, jak i systemowa art. 52 § 1-3 P.p.s.a. prowadzi do wniosku, że w obecnym stanie prawnym (po wejściu w życie ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2017 r., poz. 935) wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest środkiem zaskarżenia, którego wyczerpanie jest koniecznym warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Znowelizowany art. 52 § 2 P.p.s.a. pomija w katalogu środków zaskarżenia wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowiąc, co zostało już powyżej wskazane, że przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. W świetle obecnej regulacji art. 52 § 1 i 2 P.p.s.a. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest zatem środkiem zaskarżenia, od złożenia którego uzależniona jest możliwość skutecznego wniesienia skargi, lecz – wobec regulacji art. 127 § 3 i art. 144 K.p.a. – środkiem prawnym przysługującym zarówno od decyzji, jak i postanowienia wydanych w I instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze, z którego strona może skorzystać. Regulacja art. 52 § 3 P.p.s.a. potwierdza fakultatywny charakter tego środka prawnego. Z przepisu tego nie wynika natomiast obowiązek zwrócenia się do organu, który wydał postanowienie z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, jako warunek dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego (zob. postanowienie NSA z 11 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 1269/18, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie: [...]). Przechodząc – wobec uznania dopuszczalności skargi – do oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, w pierwszej kolejności ustosunkować się należy do najdalej idącego zarzutu, jaki sformułowany został przez skarżącego na poparcie skargi. Skarżący zmierza bowiem do wykazania, że postanowienie to wydane zostało bez podstawy prawnej, a uznanie tego zarzutu oznaczałoby, że zaistniała przyczyna do stwierdzenia jego nieważności, jaka wynikać by miała z art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 126 K.p.a. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji (postanowienia, por. art. 126 K.p.a. – przyp. tut. Sądu), która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności postanowienia jest zatem jego wydanie bez podstawy prawnej, co odnieść trzeba do takiej sytuacji, w której postanowienie rzeczywiście takiej podstawy nie posiada, a mianowicie, gdy albo nie ma przepisu prawa, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis taki jest, ale nie spełnia wymagań działania tej administracji, które miałoby polegać na wydaniu postanowienia (art. 123 K.p.a.) (por. wyrok NSA z 8 czerwca 2018 r., sygn. akt II GSK 2238/16, CBOSA). Taka sytuacja w kontrolowanej sprawie nie zachodzi. Nie powinno bowiem budzić wątpliwości, zresztą zdaje się to dostrzegać także skarżący, że istnieje podstawa prawna do wydania przez organ administracji publicznej postanowienia w przedmiocie sprostowania treści wydanej przez ten organ decyzji, którą jest art. 113 § 1 K.p.a. Zgodnie z art. 113 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Czym innym jest natomiast stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie w ogóle nie miało podstawy prawnej, co w sprawie nie zachodzi, a czym innym ocena, czy z podstawą taką – w tym z towarzyszącymi jej przepisami procesowymi i ustrojowymi –pozostaje ono w zgodzie, do czego w istocie zmierza skarżący. Skarżący braku podstawy prawnej doszukuje się bowiem w innym składzie orzekającym Kolegium w porównaniu do składu, w którym wydana została sprostowana decyzja. Jedynie na marginesie obecnych rozważań – z uwagi na stwierdzoną przesłankę wznowieniową, o czym poniżej – warto zauważyć, że zarówno decyzję z [...] września 2020 r., nr [...], jak i rozpatrywane postanowienie o jej sprostowaniu, wydał ten sam organ administracji publicznej, jakim jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Osoby zasiadające w składzie orzekającym (członkowie Kolegium) nie działały przy tym we własnym imieniu, lecz jako ten organ. Zasady działania samorządowych kolegiów odwoławczych określone zostały w art. 17 i nast. ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570 ze zm.), w których także mowa jest o: "orzeczeniach kolegium", a nie: "orzeczeniach składu orzekającego". Znaczenie na gruncie art. 113 § 1 K.p.a. może mieć zatem co najwyżej to, czy decyzję prostuje właściwy organ (por. art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a.), a nie to, czy robi to w tym samym składzie orzekającym, w którym wydał prostowane orzeczenie własne. Właściwym do sprostowania decyzji, co wynika wprost z treści art. 113 § 1 K.p.a., jest ten organ, który tę decyzję wydał, jak uczyniło to w rozpatrywanym przypadku Kolegium. Kwestia osób wchodzących w skład orzekający może być zaś przedmiotem analizy przy okazji zagadnienia wyłączenia członka organu kolegialnego (por. art. 27 K.p.a.), co w kontrolowanej sprawie nie zachodziło. Tut. Sąd nie dostrzega zatem zaistnienia przesłanek, które oznaczałyby konieczność stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.), jednak stwierdza, że doszło do wyczerpania przesłanki wznowienia postępowania, co uzasadnia uchylenie tego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a.). Nie można bowiem nie zauważyć, że zaskarżone postanowienie wydane zostało w oparciu o decyzję SKO z [...] września 2020 r., nr [...], skoro jego istota sprowadza się do sprostowania błędów jakie pojawić się miały w treści tej decyzji. Przywołana decyzja została z kolei wyeliminowana z obrotu prawnego z uwagi na jej uchylenie prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 28 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Po 922/20. W tej sytuacji doszło zatem do tego, że zaskarżone postanowienie prostuje błędy w treści decyzji, która nie znajduje się już w obrocie prawnym. Tymczasem zgodnie z art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Tę przesłankę wznowieniową odnieść trzeba także – na mocy przywołanego już kilkukrotnie art. 126 K.p.a. – do postanowień, od których przysługuje zażalenie, czy jak w rozpatrywanym przypadku, od których przysługiwał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zawarty w art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. zwrot "w oparciu" wskazuje, że musi zachodzić związek przyczynowy pomiędzy decyzją organu (postanowieniem – przyp. tut. Sądu) a inną decyzją lub orzeczeniem sądu. Chodzi tu o sytuację, gdy jedna decyzja lub orzeczenie sądu stanowi podstawę innej decyzji (postanowienia), od nich zależnej (pochodnej). Taka jednak sekwencja prawna działań organu administracji nie wyczerpuje jeszcze omawianej przesłanki wznowieniowej. Musi bowiem ponadto dojść do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji lub orzeczenia sądu, w oparciu o które została wydana ostateczna decyzja zależna (postanowienie) (zob. wyrok NSA z 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 380/21, CBOSA). Konkludując, skoro uchylono decyzję Kolegium z [...] września 2020 r., [...], w oparciu o którą wydano zaskarżone postanowienie, doszło do naruszenia prawa dającego podstawę – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 8 w zw. z art. 126 K.p.a. – do wznowienia postępowania administracyjnego. Podkreślić przy tym trzeba – z uwagi na to, że okoliczność uchylenia rzeczonej decyzji nastąpiła już po wydaniu zaskarżonego postanowienia – że co do zasady sąd administracyjny bierze pod uwagę stan prawny i faktyczny sprawy istniejący w chwili wydania zaskarżonego aktu. W orzecznictwie zwraca się jednak uwagę na to, że nie jest to zasada absolutna, a jako jeden z wyjątków wymienia się właśnie sytuację, w której wyeliminowano z obrotu prawnego decyzję wcześniejszą, w oparciu o którą organ administracji publicznej wydał kolejną, późniejszą decyzję (czy jak w tym przypadku postanowienie – przyp. tut. Sądu) (zob. wyrok WSA w Kielcach z 12 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Ke 382/16, CBOSA). Bezcelowe – wobec stwierdzenia przesłanki z art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. – okazało się odniesienie do pozostałych zarzutów skarżącego, wskazujących na to, że Kolegium nie sprostowało oczywistych omyłek w decyzji z [...] września 2020 r., nr [...], lecz zmieniło treść rozstrzygnięcia i jej istotę, wykraczając poza dopuszczalny zakres sprostowania przewidziany w art. 113 § 1 K.p.a. Ponownie jedynie na marginesie zauważyć wypada, że w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z [...] lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Po 922/20, stwierdzono m.in., że Kolegium w decyzji z [...] września 2020 r. naruszyło art. 138 § 1 oraz art. 107 § 1 w zw. z art. 140 K.p.a. odnosząc rozstrzygnięcie do decyzji organu I instancji wydanej w innej dacie oraz do niewłaściwie określonych uprawnień skarżącego, których dotyczyło przedmiotowe postępowanie. Zgodnie z art. 171 P.p.s.a. wyrok prawomocny ma natomiast powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., w pkt. I. sentencji wyroku orzeczono o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. Jednocześnie wobec braku w obrocie prawnym decyzji, której miałoby dotyczyć sprostowanie, zaszła bezprzedmiotowość postępowania zakończonego zaskarżonym postanowieniem. Daje to podstawę do umorzenia tego postępowania (art. 105 § 1 K.p.a.). Wobec tego, w oparciu o art. 145 § 3 P.p.s.a., w pkt II. sentencji wyroku orzeczono o umorzeniu postępowania Kolegium w sprawie sprostowania oczywistych omyłek pisarskich w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] września 2020 r., nr [...]