II GSK 1048/16

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia del. WSA Urszula Wilk Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skarg kasacyjnych Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie oraz Spółki A od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 913/15 w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1) uchyla zaskarżony wyrok; 2) oddala skargę; 3) zasądza od Spółki A na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie 1200 (tysiąc dwieście) złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego; 4) umarza postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ze skargi kasacyjnej Spółki A; 5) zwraca Spółce A ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpis od skargi kasacyjnej uiszczony w wysokości 200 (dwieście) złotych. UZASADNIENIE Wyrokiem z 10 grudnia 2015 r. (II SA/Ol 913/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (dalej: WSA) uwzględnił skargę Spółki A (dalej: skarżąca), uchylając zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie (dalej: Dyrektor IC) z [...] czerwca 2015 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Olsztynie (dalej: Naczelnik UC) z [...] kwietnia 2015 r. o wymierzeniu skarżącej kary pieniężnej w wysokości 12 000 zł za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry. Ponadto WSA zasądził od Dyrektora IC na rzecz skarżącej 917 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. WSA orzekał w następującym stanie sprawy. Decyzją z [...] kwietnia 2015 r. Naczelnik UC, na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 z późn. zm.; dalej: ugh), wymierzył skarżącej karę pieniężną w wysokości 12 000 zł za urządzanie gier na automacie Apex poza kasynem gry, a mianowicie w sklepie "[...]" przy ul. [...] w miejscowości W. Skarżąca złożyła odwołanie od decyzji Naczelnika UC. Decyzją z [...] czerwca 2015 r. Dyrektor IC utrzymał w mocy decyzję Naczelnika UC. Podkreślił w szczególności, że skarżąca nigdy nie uzyskała zezwolenia ani na urządzanie i prowadzenie działalności w formie kasyna gry, ani na urządzanie gier na automatach o niskich wygranych, a sporny automat nie został zarejestrowany. Skarżąca złożyła do WSA skargę na decyzję Dyrektora IC. WSA uwzględnił skargę. WSA podzielił stanowisko organów orzekających w sprawie, że sporny automat jest automatem do gier hazardowych w rozumieniu art. 2 ust. 3-5 ugh i że skarżąca nie ma zezwolenia na urządzanie gier na automatach o niskich wygranych, ani koncesji na prowadzenie kasyna gry, które uprawniałyby ją do urządzania gier na tym automacie. Jednocześnie jednak uznał, że organy obu instancji nieprawidłowo zakwalifikowały działanie skarżącej jako objęte art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh (urządzanie gier na automacie poza kasynem gry), a nie art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh (urządzanie gier hazardowych m.in. bez koncesji lub bez wymaganej rejestracji automatu). WSA podkreślił, że czynności związane z uzyskaniem stosownej koncesji i wymaganej rejestracji automatu poprzedzają rozpoczęcie działalności gospodarczej w tym zakresie i warunkują jej legalność. Podmiot, który nie legitymuje się stosownymi dokumentami działa nielegalnie i podlega karze pieniężnej, która wynosi 100% przychodu uzyskanego z urządzanej nielegalnie gry (art. 89 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh), natomiast kara za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh dotyczy urządzającego te gry legalnie, lecz z naruszeniem warunków prowadzenia działalności w tym zakresie. Zdaniem WSA, nie sposób przyjąć, aby podmiot działający nielegalnie mógł być premiowany. Tymczasem kara w wysokości 12 000 zł od każdego automatu umożliwia podmiotowi urządzającemu grę na automacie poza kasynem gry zachowanie przychodu z tej gry ponad kwotę kary. W konsekwencji WSA uznał, że organy administracji, stosując w niniejszej sprawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, naruszyły prawo materialne przez niewłaściwą kwalifikację działania skarżącej. W związku z tym zobowiązał organy administracji, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy - oprócz uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wyroku - przeprowadziły stosowne czynności dowodowe, które pozwolą na ustalenie wysokości kary z uwzględnieniem powołanej regulacji. Dyrektor IC złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, rozpoznanie sprawy na rozprawie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także ograniczenie wysokości przyznania kosztów zastępstwa na rzecz skarżącej w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Dyrektor IC zarzucił zaskarżonemu wyrokowi: I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.; dalej: ppsa) przez: 1) błędną wykładnię art. 89 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh przez uznanie, że przepis ten został nieprawidłowo zakwalifikowany przez organ do deliktu popełnionego przez skarżącą, 2) błędną wykładnię art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh przez uznanie, iż przepis ten powinien stanowić podstawę prawną nałożenia na skarżącą kary pieniężnej; II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa: 1) w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh przez uchylenie decyzji I i II instancji mimo nienaruszenia powyższego przepisu przez organy w trakcie prowadzonego postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ gdyby WSA nie dokonał błędnej wykładni tego przepisu, musiałby skargę oddalić, stosując art. 151 ppsa, 2) w związku z art. 134 § 2 ppsa przez brak oceny, czy wydanie wyroku nie nastąpiło na niekorzyść skarżącej - czy kara nałożona na skarżącą na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh nie będzie wyższa niż kara nałożona na skarżącą na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. W uzasadnieniu Dyrektor IC wskazał argumenty mające przemawiać za trafnością zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej. Skargę kasacyjną od wyroku WSA złożyła również skarżąca. Jednakże pismem z 31 sierpnia 2017 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że cofa tę skargę kasacyjną oraz wniósł o umorzenie postępowania sądowego i zwrot całego uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna Dyrektora IC została oparta na usprawiedliwionej podstawie naruszenia prawa materialnego. Kontroli instancyjnej sprawowanej w granicach tej podstawy został poddany wyrok WSA uchylający decyzje organów obu instancji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa. Przyjmując, że kontrolowane decyzje naruszają prawo materialne (art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh przez jego zastosowanie i art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh przez jego niezastosowanie), WSA jednocześnie przesądził, że skarżąca urządzała gry na automatach poza kasynem gry. Wskazane wyżej istotne okoliczności faktyczne skutkowały nałożeniem przez właściwy organ na skarżącą kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Przepis ten w stanie prawnym mającym zastosowanie w tej sprawie stanowił, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że powołana przez organ podstawa prawna nałożenia kary była prawidłowa, a nieuprawniony jest pogląd WSA, że w opisanym stanie faktycznym powinien mieć zastosowanie art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh. Zauważa przy tym, że zajęte przez WSA stanowisko było prezentowane, acz niejednolicie, w orzecznictwie sądów administracyjnych. W związku z pojawieniem się rozbieżności w orzecznictwie Prezes NSA wystąpił z wnioskiem o podjęcie w składzie siedmiu sędziów uchwały wyjaśniającej, obejmującej m.in. zagadnienie "czy urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez koncesji i wymaganej rejestracji automatu podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy o grach hazardowych, czy też karze pieniężnej przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 2 tej ustawy". Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął 16 maja 2016 r. uchwałę (II GPS 1/16), stanowiącą w punkcie 2., że urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust.1 pkt 2 ugh. Obowiązek respektowania przez sąd administracyjny przytoczonego stanowiska wynika z ogólnie wiążącej mocy uchwał (art. 269 § 1 ppsa), a Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie nie znajduje powodów do zainicjowania postępowania przed składem poszerzonym NSA w celu podjęcia uchwały o odmiennej treści. W tej sytuacji za zasadne należało uznać zarzuty skargi kasacyjnej Dyrektora IC wskazujące na naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 ugh przez błędną ich wykładnię, a w efekcie niewłaściwe zastosowanie. Natomiast za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Zarzucanie WSA naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa jest niezrozumiałe w sytuacji, gdy w podstawie prawnej zaskarżonego wyroku powołano art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa, a jednoznaczny wywód prawny przeprowadzony w jego uzasadnieniu wskazuje, że jedyną przyczyną uchylenia decyzji było naruszenie prawa materialnego. Ponadto błędne jest powiązanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa (który odnosi się do naruszenia przepisów postępowania) z przepisem prawa materialnego – art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh. Nie sposób również uznać, że "brak oceny, czy wydanie wyroku nie nastąpiło na niekorzyść skarżącego" można skutecznie zwalczać przez podniesienie zarzutu naruszenia art. 134 § 2 ppsa. Wadliwość rozważań WSA w tym zakresie to potencjalna wada uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a nie naruszenie zakazu orzekania na niekorzyść skarżącego, określonego w art. 134 § 2 ppsa. Oparcie skargi kasacyjnej Dyrektora IC na usprawiedliwionych zarzutach naruszenia prawa materialnego obligowało Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia zaskarżonego wyroku. Jednocześnie uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona w rozumieniu art. 188 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę skarżącej i uznał, że podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa. Jak już bowiem wcześniej wskazano, istotne elementy stanu faktycznego, niezakwestionowane w postępowaniu kasacyjnym, uprawniały do przyjęcia, że skarżąca urządzała gry na automacie poza kasynem gry, a tym samym podlegała karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Wysokość nałożonej kary odpowiada treści art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh. Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 ppsa i art. 151 ppsa orzekł jak w punktach 1 i 2 sentencji wyroku. O kosztach (pkt 3 sentencji wyroku) postanowiono na podstawie art. 203 pkt 2, art. 205 § 2 i art. 207 § 2 ppsa w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 z późn. zm.), zasądzając od skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie kwotę 1200 zł, na którą składają się: równowartość wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (200 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika, który sporządził skargę kasacyjną i nie prowadził sprawy w postępowaniu przed WSA (1000 zł). Zasądzając zwrot kosztów postępowania kasacyjnego w obniżonej wysokości (w zakresie wynagrodzenia pełnomocnika organu), Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę, że przedmiotem rozpoznania na posiedzeniu w dniu 15 grudnia 2017 r. było kilka jednorodnych skarg kasacyjnych organu, co wiązało się z mniejszym nakładem pracy pełnomocnika w sporządzeniu tych środków odwoławczych. Cofnięcie skargi kasacyjnej złożonej przez skarżącą spowodowało natomiast umorzenie postępowania przed NSA z tej skargi kasacyjnej na podstawie art. 60 i art. 161 § 1 pkt 1 ppsa w związku z art. 193 ppsa (pkt 4 sentencji wyroku). O zwrocie wpisu od skargi kasacyjnej wniesionej przez skarżącą NSA orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 ppsa (pkt 5 sentencji wyroku).