I OZ 760/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 216/12 o odmowie przyznanie prawa pomocy sprawie ze skargi H.B., J.Z., Z.M., M.N., K.D. i R.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Z.M. wnioskiem z dnia 7 maja 2012 r., uzupełnionym w dniu 15 maja 2012 r. oraz w dniu 4 czerwca 2012 r., wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi H.B., J.Z., Z.M., M.N., K.D. i R.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest emerytura w wysokości 1066 zł. Posiadany majątek to mieszkanie o powierzchni 51 m². Wskazał, że uzyskiwany dochód przeznacza na utrzymanie mieszkania i leczenie. Zaznaczył, że nie posiada wiedzy prawnej aby skutecznie reprezentować swój interes prawny. Ponadto oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Wobec podniesionych we wniosku okoliczności, celem ustalenia oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, pismem z dnia 21 maja 2012 r. wezwano go do złożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, dodatkowych dokumentów, pozwalających na pełne wyjaśnienie jego sytuacji majątkowej, w tym m.in. wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów wskazujących oraz potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem i leczeniem, stosownego dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanej emerytury, a także zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych przez wnioskodawcę w 2011 r. W odpowiedzi na powyższe w dniu 18 czerwca 2012 r. wnioskodawca złożył dokument potwierdzający wysokość uzyskiwanej emerytury oraz zaświadczenie o zakończeniu działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 czerwca 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 216/12 odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia odwołując się do treści art. 245 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. poz. 270 dalej "P.p.s.a.") stwierdził, że Z.M. nie wykazał dostatecznie, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że jedynym źródłem utrzymania wnioskodawcy jest emerytura w wysokości 1066 zł miesięcznie. Wnioskodawca nie ma jednak nikogo na swoim utrzymaniu i uzyskiwany dochód przeznacza wyłącznie na potrzeby własne. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania i udzielenie prawa pomocy powinno mieć zastosowanie wobec osób ubogich, bez środków do życia. Jego zdaniem wnioskodawca uzyskując stały miesięczny dochód do takich osób nie należy. Wskazał również, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Wnioskodawca mimo stosownego wezwania nie przedstawił wszystkich żądanych dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Sądu nie wykazał on zatem w sposób przekonywujący, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Podał również, że z analizy akt sądowych wynika, iż w sprawie uiszczony już został wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Ewentualne koszty sądowe w dalszym toku postępowania mogą się zatem sprowadzać do wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł czy też opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł w przypadku złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, zaś konieczność poniesienia powyższych kosztów sądowych zaistnieje jedynie pod warunkiem, że wniesiona skarga zostanie oddalona. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił również, że skarga w przedmiotowej sprawie wniesiona została solidarnie przez 6 osób. Oczywiste jest zatem, że ewentualne koszty postępowania wszyscy skarżący zobowiązani są ponosić solidarnie. W tej sytuacji poniesienie wskazanych wyżej ewentualnych kosztów sądowych czy też kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru nie przekracza możliwości finansowych skarżących, w tym wnioskodawcy. Podkreślił także, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę sytuację finansową strony. Przesłanką do uwzględnienia wniosku nie jest charakter czy też stopień skomplikowania danej sprawy. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy ocenia jedynie sytuację materialną wnioskodawcy. Zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Z.M. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W związku z tym przyjąć należy, iż rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, na wezwanie Sądu jest zobowiązana złożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Niedopełnienie przez stronę obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia w całości lub w części uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że podstawą nieuwzględnienia przez Sąd wniosku Z.M. o przyznanie prawa pomocy było m.in. nieudzielanie wyczerpującej odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 21 maja 2012 r. Wbrew zakreślonemu w tym wezwaniu obowiązkowi wnioskodawca nie przedstawił, żadnych dokumentów wskazujących oraz potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem. Nie przedstawił również żadnych wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz nie złożył w tym zakresie żadnych wyjaśnień. Oznacza to, że nie wyjaśnił istotnych okoliczności faktycznych dotyczących jego sytuacji majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Jak trafnie podkreślił Sąd pierwszej instancji instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że wnioskodawca posiada stały miesięcznych dochód w wysokości 1432, 79 zł. Poza tym, ze złożonego wniosku wynika, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i jest właścicielem mieszkania o powierzchni 51 m². Z drugiej strony, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji wnioskodawczyni jest współuczestnikiem postępowania sądowego wraz z innymi 5 osobami, zaś wpis sądowy od skargi został już opłacony. Na obecnym etapie postępowania ewentualne wydatki ograniczają się zatem do kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym, współuczestnicy mogą również ten wydatek ponieść wspólnie, dzieląc się związanymi z tym kosztami. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zatem uznać, że sytuacja wnioskodawcy jest tego rodzaju, iż posiadane przez nią środki, nie pozwalają na ponoszenie przez nią pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.