II OZ 1072/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA - Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia Ekologicznego "Ś." z siedzibą w Warszawie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 873/11, odmawiające przyznania Stowarzyszeniu Ekologicznemu "Ś." z siedzibą w Warszawie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego "Ś." w Warszawie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...], znak: [...] wydane w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 873/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania Stowarzyszeniu Ekologicznemu "Ś." z siedzibą w W. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W zażaleniu z dnia 13 października 2011 r., Stowarzyszenie Ekologiczne "Ś." z siedzibą w W.podnosiło, że traktowanie organizacji pozarządowej na równi z osobą fizyczną występującą w swojej własnej sprawie jest formą dyskryminacji organizacji, gdyż przy ocenie możliwości finansowych konieczne jest wzięcie pod uwagę łącznie wszystkich obciążeń. Dodatkowo powołano się na treść raportu wdrożeniowego Konwencji z Aarhus z dnia 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz. U. z 2003 r., Nr 78, poz. 706), przedkładanego w imieniu Rzeczpospolitej Polskiej przez Ministra Środowiska. Według Stowarzyszenia treść tego raportu wskazuje, iż w ocenie Ministra opłaty sądowe wyższe niż 100 zł mogą być barierą w dochodzeniu prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m. in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. W tej sytuacji zwolnienie Stowarzyszenia Ekologicznego "Ś." od kosztów sądowych może nastąpić wyłącznie na zasadach ogólnych, tj. po uzyskaniu przywilejów procesowych wynikających z instytucji prawa pomocy. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy (J. P. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2005, s. 592). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Stowarzyszenie Ekologiczne "Ś." z siedzibą w Warszawie nie wykazało, że jego sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Należy stwierdzić, że Stowarzyszenie, którego statutowa działalności polega m. in. na prowadzeniu sporów sądowych, powinno liczyć się z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów. Stowarzyszenia tego typu utrzymują się generalnie ze składek uiszczanych okresowo przez ich członków. Trzeba jednocześnie zauważyć, że istnieje realna możliwość podwyższania składek członkowskich aktualne wynoszących 10 złotych miesięcznie. Składki te należy uznać za stosunkowo niskie w odniesieniu do określonego w statucie zakresu działania Stowarzyszenia. Dodatkowo trzeba zauważyć możliwość zwiększenia liczby jego członków . W związku ze wspomnianymi możliwościami uzyskiwania przez Stowarzyszenie wpływów finansowych, jakie gwarantuje prawo, nie można uznać, iż znajduje się ono w sytuacji braku dostatecznych środków, niezbędnych do poniesienia kosztów postępowania sądowego, skoro samo Stowarzyszenie nie stara się o pozyskanie takowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezrozumiała jest również argumentacja autorki zażalenia wskazująca na dyskryminację organizacji takich jak stowarzyszenia w stosunku do sytuacji osób fizycznych starających się o zwolnienie od kosztów w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Należy bowiem zauważyć, że przepisy wymagają w obydwu sytuacjach ustalenia sytuacji majątkowej wnioskodawcy, na którym spoczywa obowiązek udowodnienia sytuacji materialnej uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych. Ani stowarzyszeniom, ani osobom fizycznym nie przyznano w tym zakresie uprzywilejowanej pozycji. Odnosząc się zaś do kwestii zobowiązań wynikających z postanowień ratyfikowanej umowy międzynarodowej, jaką jest Konwencja sporządzona w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz. U. z 2003 r. Nr 78, poz. 706) należy stwierdzić, że Sąd I instancji, w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo przyjął, że umowa ta nie przewiduje zwolnienia organizacji pożytku publicznego, działających w zakresie objętym Konwencją, z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Art. 9 Konwencji z Aarhus "Dostęp do wymiaru sprawiedliwości", stanowi o obowiązku umożliwiania dostępu do szybkiej procedury prawnej, bezpłatnej lub niedrogiej. Przepis art. 9 ust. 5 Konwencji zobowiązuje Strony tej Konwencji do zapewnienia informowania społeczeństwa o dostępie do administracyjnych lub sądowych środków odwoławczych oraz rozważenia stworzenia odpowiedniego mechanizmu pomocy, aby zlikwidować lub zredukować finansowe i inne ograniczenia dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Z przepisów tych nie wynika więc generalny, ani też absolutny obowiązek dla sygnatariuszy Konwencji zwalniania z ponoszenia opłat sądowych organizacji pozarządowych w sprawach z zakresu ochrony środowiska. Pogląd ten jest utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dodatkowo - jak słusznie wskazał Sąd I instancji - wysokość wpisów sądowych od składanych do sądów administracyjnych skarg reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 poz. 2193), stąd też Sąd nie ma możliwość dowolnego kształtowania wysokości wpisów sądowych. Jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wpis sądowy w wysokości 100 (jak w niniejszej sprawie) lub nawet w wysokości 200 zł, jak ma to miejsce w przypadku skarg na decyzje z zakresu ochrony środowiska i przyrody, nie może zostać uznany za zbyt wygórowany. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.