III SA/Gl 824/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2021 r. sprawy ze skargi D.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z [...]r. (błędnie datowaną na [...]r. - ) nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej D. K. prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za marzec, kwiecień i maj 2020r. W podstawie prawnej ZUS powołał art. 31zq ust. 7 ustawy z 2.03.2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) – dalej powoływana jako ustawa. W uzasadnieniu stwierdził, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą przysługuje zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ww. ubezpieczenia, jednakże jednym z warunków takiego zwolnienia jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za miesiące objęte wnioskiem nie później niż do [...]r. Natomiast skarżąca wymagane deklaracje złożyła [...]r., zatem zwolnienie z obowiązku opłacania składek jej nie przysługuje. Skarżąca nie skorzystała z prawa do złożenia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpoznanie sprawy i wywiodła skargę do WSA. W skardze podniosła, że wniosek o zwolnienie został przez nią złożony [...]r., a deklaracje ZUS DRA cz. II złożyła [...]r. Ponieważ deklaracje te nie były widoczne w systemie ZUS PUE, [...]r. złożyła zapytanie dlaczego nie są widoczne i otrzymała odpowiedź przez ZUS PUE, że są zarejestrowane w systemie ZUS [...]r. Potwierdzający to twierdzenie dokument załączyła do skargi. Ponieważ jednak sprawdzając saldo zauważyła, że deklaracje nadal nie są wprowadzone do systemu ZUS, [...]r. udała się do ZUS w celu wyjaśnienia sprawy. Wówczas to pracownica ZUS wprowadziła je do systemu. Zatem deklaracje de facto zostały złożone [...]r. i nie z jej winy nie zostały wprowadzone do [...]r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko o nieterminowym złożeniu deklaracji. Jednocześnie wyjaśnił, że oprócz DRA II płatnik zobowiązany jest złożyć również dokumenty ZUS DRA za dany miesiąc. Takie zaś dokumenty strona złożyła dopiero [...]r., a więc po ustawowym terminie. Tylko złożenie DRA przed terminem płatności powoduje klonowanie się dokumentów za kolejne miesiące. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm. dalej także: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji we wskazanych wyżej ramach Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 31 zo ust. 2 i 4 ustawy, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r., jeżeli prowadził działalność przed dniem [...] r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Stosownie do art. 31 zq ust. 3 ustawy, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia [...] r. Z akt sprawy wynika, że strona złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek [...]r., [...]r. złożyła także deklaracje ZUS DRA cz. II, jednak – jak twierdzi ZUS w odpowiedzi na skargę – nie były to jedyne deklaracje, jakie winna była złożyć i to brak tych drugich –ZUS DRA za dany miesiąc – stał się powodem odmowy zwolnienia, gdyż tylko te deklaracje się klonują. Należy jednak przypomnieć, że w postępowaniu w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania składek znajdują zastosowanie przepisy Kpa. Formułują one szereg wymogów, którym organ winien sprostać w toku postępowania. I tak, stosownie do art. 7 Kpa, wyrażającego zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 8 § 1 Kpa czyli zasadą zaufania do władzy publicznej, organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Wreszcie zasada informowania stron, szczególnie istotna w kontekście przedmiotowego postępowania, wyrażona w art. 9 Kpa przewiduje, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Badając przedmiotową sprawę Sąd doszedł do przekonania, że organ zasadom tym nie sprostał. Skoro strona złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek oraz terminowo złożyła deklaracje oznacza to, że subiektywnie dopełniła wszelkich warunków do owego zwolnienia. Jeśli deklaracje te były jedynymi koniecznymi dla przyznania zwolnienia, obowiązkiem organu działającego z zachowaniem zasady informowania oraz czuwającego nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa było niezwłoczne poinformowanie strony o tym, że konieczne jest złożenie innych jeszcze dokumentów. Działania organu, który obowiązku tego zaniedbał z pewnością nie sposób uznać za budujące zaufanie do organów. Ocenę tę dodatkowo potwierdza fakt, że strona wykazując należytą staranność [...]r. przesłała do ZUS zapytanie odnośnie złożonych deklaracji. Nawet wówczas, pomimo monitu, ZUS nie poinformował jej o niekompletności wniosku o zwolnienie ani o niezłożeniu kompletu deklaracji, jakie obowiązana była złożyć. W sprawie znaczenie ma również art. 35 Kpa, określający terminy załatwienia sprawy w podstępowaniu administracyjnym. I tak, zgodnie z § 2 ww. artykułu, niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast – stosownie do § 3 - załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (...). Prowadzi to do wniosku, że gdyby organ prowadził postępowanie właściwie i załatwił sprawę terminowo, tj. do [...]r., a najpóźniej do [...]r., pozwoliłoby to stronie na uzupełnienie brakującej deklaracji przed [...]r. i uzyskanie zwolnienia. Natomiast skutki opieszałości organu w całości zostały przerzucone na stronę. Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje się do powyższych ocen Sądu. Uwzględni, że warunek złożenia deklaracji do [...]r. został przez stronę spełniony, a jeżeli nie były one jedynymi, do złożenia których strona była zobowiązana, to organ winien poinformować o tym stronę, czego nie uczynił. Z uwagi na naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). p.p.s.a. O kosztach Sąd nie orzekał, gdyż sprawa korzysta z ustawowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, a strona działała osobiście.