I GZ 308/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 14 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 czerwca 2021 r. sygn. akt III SA/Lu 303/21 w zakresie odrzucenia skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 30 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Lu 303/21, odrzucił skargę A. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2021 r. w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu Sad wskazał, że wniesiona przez skarżącą skarga nie zawierała wskazania miejsca jej zamieszkania, wbrew wymogowi określanemu w art. 46 § 2 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Z akt sprawy wynikało zaś, że podany przez skarżącą w skardze adres: ul. [...], jest jedynie aktualnym adresem prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej, pod firmą A. Sąd wyjaśnił, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego, jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli strona nie ma miejsca zamieszkania, wówczas powinna wskazać adres dla doręczeń. Tymczasem wskazanie w skardze, będącej pierwszym pismem w sprawie, jedynie adresu miejsca prowadzenia przez stronę indywidualnej działalności gospodarczej – jak postąpiła skarżąca – nie stanowiło prawidłowego wypełnienia obowiązku oznaczenia miejsca zamieszkania, którym prawidłowo byłoby dopiero wskazanie adresu miejsca jej zamieszkania. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 21 maja 2021 r. wezwano zatem skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi, poprzez wskazanie adresu miejsca jej zamieszkania – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi w przypadku jego niewykonania. Wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 28 maja 2021 r. (dowód doręczenia – k. 32 akt sądowych), a obowiązku tego strona nie wykonała. Powyższe, zdaniem Sądu I instancji, uniemożliwia nadanie sprawie dalszego biegu i skutkowało odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca wnosząc o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał, że brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a. jest niewskazanie przez skarżącą miejsca zamieszkania, czego wymaga art. 46 § 2 pkt 1 lit. a). Niewskazanie miejsca zamieszkania, pomimo wezwania, stanowiło zaś podstawę wydania zaskarżonego postanowienia. W rozpoznawanej sprawie skarżąca w skardze na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oznaczając stronę skarżącą wskazała: "A. C. prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą A, ul. [...]". W ocenie Sądu I instancji skarga nie zawierała wskazania miejsca zamieszkania skarżącej, wbrew wymogowi określanemu w art. 46 § 2 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., a podany w skardze adres jest jedynie aktualnym adresem prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej. Powyższe zdaniem WSA nie stanowiło prawidłowego wypełnienia obowiązku oznaczenia miejsca zamieszkania, co skutkowało wezwaniem skarżącej do uzupełnienia wskazanego braku skargi. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na to wezwanie w wyznaczonym terminie, jednak, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe okoliczności, na gruncie rozpoznawanej sprawy, nie stanowią wystarczającej podstawy do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy bowiem podkreślić, że jak wynika z treści art. 49 § 1 p.p.s.a., sąd wzywa do uzupełnienia braku formalnego skargi jedynie wówczas, gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Przytoczona regulacja stanowi jedną z gwarancji prawa do sądu, gdyż przesądza ona, że jedynie braki formalne skargi uniemożliwiające prowadzenie przez sąd postępowania mogą stanowić podstawę jej odrzucenia, w przypadku ich nieuzupełnienia w terminie. Prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka). Ograniczenie prawa do sądu może zostać oczywiście ustanowione ze względu na inne wartości. Jak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzji z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698), "prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. (...) Ograniczenia prawa do sądu są zgodne z art. 6 jedynie wówczas, jeżeli nie ograniczają ani nie zmniejszają dostępu pozostawionego stronie postępowania sądowego w taki sposób lub w takim zakresie, iż sama istota dostępu do sądu staje się upośledzona. Ograniczenia takie, ponadto, nie będą zgodne z art. 6 ust. 1 Konwencji, jeżeli nie realizują uzasadnionego prawnie celu lub jeżeli nie zachodzi rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, który ma zostać osiągnięty". Stosowanie przepisów ustanawiających takie ograniczenia wymaga od sądu rozważenia, czy chronione w ten sposób wartości przeważają nad konstytucyjnym i konwencyjnym uprawnieniem do rozpatrzenia sprawy przez sąd. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, takiego dogłębnego rozważenia z uwzględnieniem aksjologii zastosowanych przez Sąd pierwszej instancji przepisów zabrakło w zaskarżonym postanowieniu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie, nie można tracić z pola widzenia, że podany przez skarżącą adres jest jej adresem do korespondencji, a zatem nie można uznać, że niewskazanie przez skarżącą miejsca zamieszkania stanowiło wyłącznie o odrzuceniu skargi i bezzasadnie zamknęło stronie drogę do sądu. Z tych powodów, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach tej sprawy, nie można uznać, że wskazana okoliczność będąca naruszeniem art. 46 § 2 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., stanowiło brak formalny uniemożliwiający nadanie skardze prawidłowego biegu. W takiej sytuacji, stosownie do art. 49 § 1 p.p.s.a., niezasadne jest wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi w omawianym zakresie pod rygorem jej odrzucenia. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.