II SA/Gl 584/12

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Protokolant specjalista Małgorzata Orman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2012 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i orzeka, że nie podlega ona wykonaniu w całości, 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139 poz. 993 z późn. zm., zwanej dalej ustawą), Wójt Gminy M. po przeprowadzeniu postępowania z wniosku obecnie skarżącego W. S. orzekł o wymeldowaniu K. C. z miejsca pobytu stałego z lokalu w M. przy ul. [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż K. C. kilka lat temu wyjechał do [...], gdzie podjął pracę. W tym czasie przyjeżdżał do spornego lokalu na święta i urlopy zatrzymując się u mieszkającej w tym lokalu matki. W mieszkaniu tym korzystał z rzeczy do niej należących. Nie miał kluczy do mieszkania. Po śmierci matki nie uczestniczył w kosztach utrzymania lokalu. Organ uznał, że K. C. dobrowolnie i trwale opuścił sporny lokal i skoncentrował swoje życie osobiste poza tym lokalem. Z kolei działania zmierzające do otrzymania kluczy do lokalu podjął już w trakcie prowadzonego postępowania. Organ wyjaśnił też, że zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i pozostaje bez wpływu na ewentualne cywilnoprawne uprawnienia do mieszkania. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. C. domagając się jej zmiany poprzez oddalenie wniosku skarżącego względnie jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że organ pierwszej instancji nietrafnie uznał, iż spełniona została przesłanka określona w art. 15 ust. 2 ustawy. Powołano się na wybrane orzeczenia sądów administracyjnych, które miałyby potwierdzać, że zgromadzone w sprawie dowody nie dawały dostatecznych podstaw do orzeczenia o wymeldowaniu. Wskazano, że K. C. nie ma zamiaru pozostać we [...], gdyż po zakończeniu pracy chce powrócić do Polski. Starania o pozyskanie kluczy oraz częste przyjazdy do M. stanowią przejaw woli dostępu do mieszkania, a także utrzymywania związków z miejscem stałego pobytu. Rozpoznając to odwołanie, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, uchylił decyzję organu pierwszej instancji i orzekł o odmowie wymeldowania K. C. z przedmiotowego pobytu. W uzasadnieniu wskazano m.in., że jako szczególną należy uznać okoliczność, kiedy czasowy wyjazd poza granice kraju, nawet długotrwały, następuje w celach zarobkowych. Wyjazd taki sam w sobie nie uprawnia do wymeldowania z dotychczasowego miejsca pobytu. W ocenie organu odwoławczego nie zostało dowiedzione, że K. C. na stałe zmienił swoje centrum życiowe. Co prawda nie przebywa on obecnie w spornym lokalu, jednakże nieobecność ta ma charakter czasowy. Mimo wyjazdu nie zerwał więzi z przedmiotowym lokalem. Brak woli opuszczenia lokalu potwierdza złożony do Sądu Rejonowego w Z. pozew o przywrócenie naruszonego posiadania. Z takim rozstrzygnięciem organu odwoławczego nie zgodził się skarżący, zarzucając w skardze niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy oraz art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. przez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności i dowodów już zgromadzonych i możliwych do zgromadzenia oraz przedwczesność zaskarżonej decyzji. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o jej zmianę poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Wniósł ponadto o dopuszczenie dowodu z protokołu przesłuchania świadków w sprawie prowadzonej przed Sądem Rejonowym w Z. W uzasadnieniu skarżący wskazał na prawidłowe ustalenia organu pierwszej instancji co do faktu opuszczenia spornego lokalu przez K. C. Wskazał też, że K. C. nie tylko pracuje we [...], ale mieszka tam co najmniej od lat pięciu z kobietą, z którą posiada dziecko. W ocenie skarżącego bez znaczenia w sprawie o wymeldowanie pozostaje sprawa z powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania. Powołał się też na swój tytuł prawny do spornego lokalu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Nadmienił, że dopiero wieloletnie zamieszkiwanie w innym miejscu, założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, przy jednoczesnym całkowitym zerwaniu związków z dotychczasowym lokalem pozwoliłoby stwierdzić, że nastąpiło opuszczenie miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Na rozprawie w dniu 11 października 2012 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i wskazał dodatkowo na przepis art. 15 ust. 3 ustawy. Z kolei pełnomocnik uczestnika postępowania K. C. wniósł o oddalenie skargi podkreślając, że uczestnik jedynie ze względów ekonomicznych pracuje za granicą. Do czasu śmierci swojej matki przyjeżdżał do Polski i korzystał ze spornego mieszkania. Sąd na rozprawie oddalił wniosek dowodowy skarżącego zawarty w skardze, a to z uwagi na treść art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja nie jest w ocenie składu orzekającego zgodna z prawem, albowiem wydana została bez dostatecznego i wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, co z kolei mogło doprowadzić do naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Na wstępie wskazać przyjdzie, że zgodnie z art. 15 ust. 2 powołanej ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zasadniczą zatem sprawą w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie wymeldowania jest ustalenie, czy osoba, która ma zostać wymeldowana faktycznie opuściła miejsce dotychczasowego pobytu. W kontrolowanym w niniejszej sprawie postępowaniu prowadzonym przez organ pierwszej instancji wykazano, że taka przesłanka zaistniała. Obowiązkiem organu odwoławczego było natomiast ponowne przeprowadzenie postępowania i wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych. W sytuacji, gdy organ odwoławczy doszedł do przekonania, że zgromadzone w postępowaniu pierwszoinstancyjnym dowody były niewystarczające do wydania decyzji o wymeldowaniu, winien był przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe względnie uchylić decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, o ile doszedłby do przekonania, że zachodzi sytuacja określona w art. 138 § 2 k.p.a. Zaskarżone rozstrzygnięcie uznać zatem należy za przedwczesne, gdyż wydane zostało z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy ograniczył swoje postępowanie dowodowe do materiału zgromadzonego przez organ pierwszej instancji. Ten z kolei materiał nie był dostateczny do podjęcia rozstrzygnięcia o odmowie wymeldowania. Zaznaczyć przyjdzie, że zarówno zeznania świadków, jak i wyjaśnienia składane przez strony nie są ze sobą spójne i jednoznaczne. Taka sytuacja w ocenie Sądu nakazywała organowi odwoławczemu dalsze prowadzenie postępowania dowodowego w trybie art. 136 k.p.a. zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W szczególności organ odwoławczy powołując się na czasowy charakter pobytu K. C. we [...] winien był ustalić, czy poza aspektem ekonomicznym istnieją inne powody i okoliczności wskazujące na fakt skoncentrowania swojego centrum życiowego w tym właśnie kraju. Organ pierwszej instancji również zaniechał przeprowadzenia dowodu na tę okoliczność, co tym bardziej winno zwrócić uwagę organu odwoławczego i skutkować uzupełnieniem materiału dowodowego lub wydaniem decyzji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie charakteru i okoliczności pobytu K. C. we [...] pozwoliłoby na wydanie decyzji merytorycznej. Słusznie zresztą organ odwoławczy zwraca uwagę w odpowiedzi na skargę, że dopiero wieloletnie zamieszkiwanie w innym miejscu, założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, przy jednoczesnym zerwaniu związków z dotychczasowym lokalem pozwoliłoby stwierdzić, że nastąpiło opuszczenie miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Organ odwoławczy nie uczynił przy tym żadnych własnych ustaleń, aby tego rodzaju okoliczność potwierdzić lub jej zaprzeczyć. Wskazać w tym miejscu wypadnie, że powoływane przez skarżącego dowody w sprawie zawisłej przed Sądem Rejonowym w Z. zostały przeprowadzone jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji, co tym bardziej potwierdza brak należytego wyjaśnienia sprawy. W świetle powyższego przeprowadzone przez Sąd badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej uchylenie. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja wydana została bowiem z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a), a więc przy podjęciu wszelkich kroków koniecznych do jednoznacznego wyjaśnienia okoliczności sprawy, jako warunku niezbędnego wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści (por. wyrok NSA z 4 lipca 2001 r., I SA 1768/99). W odniesieniu do postępowania przed organem odwoławczym należy też podkreślić, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ ten obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą decyzją lub postanowieniem organu pierwszej instancji, a stan faktyczny winien ustalić nie tylko w oparciu o materiał dowodowy zebrany w postępowaniu pierwszoinstancyjnym lecz także rozszerzając granice postępowania dowodowego na istotne dla sprawy okoliczności faktyczne pominięte przez organ pierwszej instancji. W konsekwencji, w myśl art. 136 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić nie tylko na żądanie strony lecz także z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który w pierwszej instancji wydał decyzję lub postanowienie. Przedstawione wyżej uchybienia organu odwoławczego przemawiają zatem za koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., w związku z art. 7, 75 § 1 i 77 § 1 k.p.a. Brak bowiem należytego wyjaśnienia sprawy, jak i wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania, obejmujących wpis sądowy w kwocie 100,00 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w osobie adwokata w wysokości 240,00 zł, tj. w wysokości określonej w § 18 ust. 1 pkt 1 lit c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (...) (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.) oraz kwotę 17,00 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, rozstrzygnięto na wniosek skarżącego po myśli art. 200, art. 205 § 1 i 2 i art. 209 p.p.s.a. Z uwagi na wskazywane przez strony w toku postępowania kwestie związane z tytułem prawnym do spornego lokalu wskazać przyjdzie, że kwestie te, a także ochrona praw i dóbr osobistych, czy też praw pozostających poza sferą zainteresowania prawa administracyjnego, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy meldunkowej. Ta ostatnia służy bowiem realizacji rejestracji stanu faktycznego, nie zaś prawnego. Wskazówki co do dalszego postępowania wynikają z naprowadzonych wyżej motywów. Organ odwoławczy rozpoznając ponownie odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji uzupełni postępowanie dowodowe we własnym zakresie lub zleci jego uzupełnienie organowi pierwszej instancji. Rozważy też, czy nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji kasacyjnej. W ponownie prowadzonym postępowaniu dowodowym winny być wzięte pod uwagę w szczególności takie kwestie jak kwestia ewentualnego zameldowania K. C. na terenie [...], jak również ustalenia charakteru jego pobytu w tym kraju z uwzględnieniem koncentracji jego spraw osobistych i majątkowych. Wskazane byłoby również ponowne przesłuchanie świadków, a to wobec powoływanych przez skarżącego zeznań w postępowaniu przed sądem powszechnym. Te dowody pozwoliłyby na ustalenie, gdzie koncentruje się centrum życiowe K. C. Również środkiem dowodowym w sytuacji niejednoznacznych zeznań i wyjaśnień mogłaby być konfrontacja stron lub świadków.