II OZ 836/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 4 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 lipca 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 343/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 31 lipca 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 343/12 odmówił T. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] listopada 2011 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżący pierwotnie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podając, że jest emerytem i utrzymuje się z emerytury wynoszącej 886,48 zł i diety radnego w kwocie 700 zł, z której potrącana jest kwota 100 zł za każdą nieobecność. Oświadczył również, że ponosi koszty za energię elektryczną, wywóz nieczystości oraz 400 zł na opał, nie posiada zaś żadnego majątku. Pismem z dnia 29 maja 2012 r. wezwano skarżącego do wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; dokumentów potwierdzających wysokość: podatku, opłat czynszowych, ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 3 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat i kont należących do skarżącego i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe oraz kopii zawartych umów kredytowych ze wskazaniem ich przeznaczenia, nadesłania kopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2009-2010 osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, zaświadczenia o miesięcznej wysokości otrzymywanej diety radnego i określenie tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył zaświadczenie o wysokości otrzymywanej diety radnego, kserokopie dokumentów potwierdzających wydatki za pobór wody, energię elektryczną i wywóz nieczystości oświadczając, iż całości tych wydatków nie ponosi sam. Skarżący wyjaśnił również, iż osoby z nim zamieszkujące prowadzą odrębne gospodarstwo domowe, w związku z czym nie przedłożył ich zeznań podatkowych i wyciągów rachunków bankowych oraz kont. W dodatkowym piśmie z dnia 18 czerwca 2012 r. skarżący poszerzył zakres wniosku o przyznanie adwokata. Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Rozpoznając zatem złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podkreślił, że skarżący nie wyjaśnił w pełni swojej sytuacji finansowej. Zgodnie bowiem z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270) wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. O zasadności zatem wniosku osoby fizycznej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy nie decyduje wyłącznie jej majątek i dochody, ale również jej stan rodzinny (art. 252 § 1), którego skarżący nie wyjaśnił. Skarżący nie przedłożył w tej mierze wszystkich żądanych dokumentów, w tym w szczególności informacji dotyczących sytuacji finansowej osób mieszkających wraz ze skarżącym. W ocenie Sądu, fakt rozdzielności majątkowej nie przesądza o zwolnieniu od obowiązku wzajemnej pomocy. Podobny obowiązek, zdaniem Sądu pierwszej instancji, spoczywa także na pozostałych członkach rodziny - stąd wezwanie do wykazania ich dochodów, któremu skarżący nie zadośćuczynił. Wzajemne prawa i obowiązki członków rodziny, w tym małżonków określają przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ustawa ta w art. 23 nakłada na małżonków obowiązek wzajemnej pomocy, a w art. 27 obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Przepisy te mają charakter bezwzględnie obowiązujący - ich stosowania nie wyłącza zawarcie przez małżonków małżeńskiej umowy majątkowej. W ramach obowiązku pomocy i przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny mieści się pomoc w ochronie interesów jednego z małżonków na drodze postępowania sądowego. Podstawą do odmowy ujawnienia dochodu osób najbliższych zamieszkujących ze skarżącym pod wspólnym dachem nie może zatem być wyłącznie oświadczenie wnioskodawcy o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego. Nie jest częstą sytuacją, że osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń dotyczących ponoszenia kosztów utrzymania domu wypływa wręcz przeciwny wniosek. Skarżący nie wykazał w jakiej części ponosi koszty utrzymana mieszkania. Odmowa przestawienia żądanych dokumentów uniemożliwia zatem ustalenie sytuacji majątkowej osób, z którymi skarżący zamieszkuje, w tym ustalenie, czy prowadzą oni, czy tez nie wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącym. Wskazując na powyższe Sąd uznał, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W zażaleniu na powyższe postanowienie T. P. wniósł o zmianę tego postanowienia i ponowne przeanalizowanie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazał, że źródłem jego utrzymania jest emerytura, którą otrzymuje w kwocie 886,40 zł. Nie jest natomiast w stanie dostarczyć Sądowi wymaganych dokumentów jego rodziny, gdyż mieszka osobno, a z żoną ma rozdzielność majątku, którego nie posiada. Mieszka w użyczonym mieszkaniu i mimo wyrzeczeń nie ma z czego opłacić wpisu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Prawo pomocy przyznawane jest stronie na jej wniosek złożony w toku postępowania lub przed jego wszczęciem (art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.). Wniosek ten zawierający oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a w przypadku osób fizycznych także o stanie rodzinnym i oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym winien być złożony na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 1 i 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 257 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że wnioskodawca, pomimo skierowanego do niego wezwania, nie nadesłał wszystkich dokumentów źródłowych pozwalających na ocenę jego sytuacji materialnej. W okolicznościach niniejszej sprawy uznać należy, że żądanie wskazanych przez Sąd dokumentów obrazujących sytuację finansową żony skarżącego, która pomimo rozdzielności majątkowej – jak słusznie zauważył Sąd - zobowiązana jest do udzielania pomocy finansowej współmałżonkowi w obronie jego interesów, było uzasadnione. W sytuacji zatem braku dokumentów pozwalających na dokonanie pełnej oceny możliwości finansowych skarżącego do ponoszenia przez niego pełnych kosztów postępowania w sprawie z jego skargi, Sąd I instancji zobowiązany był do oceny czy udzielona odpowiedź czyni zadość poleceniu o uzupełnienie wniosku. W przypadku uznania, iż Sąd nie posiada danych wystarczających do oceny sytuacji materialnej skarżącego w związku z nieuzupełnieniem braków jego wniosku, wniosek taki należało pozostawić bez rozpoznania, stosownie do cytowanego wyżej przepisu art. 257 ustawy. Oddalenie bowiem wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwe jest dopiero po dokonaniu przez sąd analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy oraz oceny czy wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W przedmiotowej sprawie brak zaś było wystarczających informacji na dokonanie takiej oceny, co Sąd sam wskazał w zaskarżonym postanowieniu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.