II SA/Wa 874/14

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędziowie WSA Ewa Grochowska – Jung (spr.), Danuta Kania, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do wzrostu uposażenia z tytułu zwiększonej wysługi lat z tytułu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. UZASADNIENIE Raportem z dnia [...] września 2013 r. [...] J. L. zwrócił się do [...] Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej o zaliczenie do pracowniczego stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, tj., okresu od [...] lutego 1985 r. do [...] lipca 1989 r. Do wniosku dołączono wymagane dokumenty, w tym zeznania świadków potwierdzających pracę w gospodarstwie rolnym. [...] Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] zaliczył do okresu służby, od którego zależy prawo do wzrostu uposażenia z tytułu wysługi lat okres pracy w gospodarstwie rolnym przypadający od dnia [...] maja 1989 r. do dnia [...] lipca 1989 r. Odmówił natomiast zaliczenia okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców od dnia [...] lutego 1985 r. do dnia [...] maja 1989 r. Od decyzji tej strażak wniósł w dniu [...] listopada 2013 r. odwołanie. Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. uchylił zaskarżoną decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego PSP i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I Instancji. Komendant Główny PSP w uzasadnieniu decyzji nie odniósł się do rozstrzygnięć merytorycznych organu I instancji, wskazując jedynie na właściwy tryb, w jakim powinna być rozpatrzona sprawa. W tym celu podniósł, że w analizowanym stanie faktycznym, podstawą prawną decyzji organu I instancji winien być art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1340 ze zm.). [...] Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej rozpoznając sprawę ponownie decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] działając na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 2, art. 88 ust. 2 i ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tj. Dz. U. z 2013 r. poz. 1340 ze zm.) i art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310): przyznał z dniem [...] września 2014 r. J. L. prawo do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi 24 lat wynoszącego 22% tj. o kwotę 519,20 zł aktualizowanego od [...] maja każdego roku do osiągnięcia 25 % po 30 latach służby z tytułu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od [...] maja 1989 r. do [...] lipca 1989 r. Natomiast odmówił przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat z tytułu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od dnia [...] lutego 1985 r. do dnia [...] maja 1989 r., ponieważ w tym okresie kształcił się w szkole ponadpodstawowej. Organ I instancji wskazał, że w świetle ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin z dnia 14 grudnia 1982 r. (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 z późn. zm.) pod pojęciem domownika rozumie się członków rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania. Jednocześnie zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1987 r. Nr 2, poz. 10 ze zm.) praca domownika w gospodarstwie nie stanowi głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształcił się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej. W świetle tych przepisów zdaniem organu praca funkcjonariusza w okresie od [...] lutego 1985 r. do [...] maja 1989 r. w gospodarstwie rolnym nie stanowiła jego głównego źródła utrzymania ze względu na kształcenie się w tym czasie w szkole ponadpodstawowej. Głównym źródłem jego utrzymania były środki przeznaczone na ten cel przez rodziców, zgodnie z ciążącym na nich obowiązkiem moralnym i prawnym. W tej sytuacji przyznano prawo do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat wyłącznie z tytułu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców w okresie przypadającym po dniu [...] maja 1989 r. tj. w okresie po zakończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej. We wniesionym odwołaniu J. L. podniósł, iż nie zgadza się z rozstrzygnięciem decyzji zawartym w punkcie 2, części odmawiającej prawa do wzrostu uposażenia za okres od dnia [...] lutego 1985 do dnia [...] maja 1989 r., z uwagi na to, że organ błędnie określił definicję domownika. Strona uważa, że fakt nauki w szkole ponadpodstawowej pozostaje bez znaczenia dla uznania go za domownika. Ponadto w ocenie strony, organ przy rozpatrywaniu stanu faktycznego, błędnie odniósł się do przepisów nieobowiązującej w dniu orzekania ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, a nie do przepisów ustawy obowiązującej w dacie złożenia wniosku, tj. ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Na poparcie swego stanowiska strażak przytacza obszerne orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika odmienna interpretacja przepisów, na których organ oparł swoją decyzję. Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie uznał poczynione przez organ I instancji ustalenia w sprawie za prawidłowe. Powyższe wynika z faktu, że w ww. okresie strażak uczęszczał do szkoły ponadpodstawowej, nie spełniał więc definicji "domownika" w myśl obowiązujących wówczas przepisów, tj. art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.) oraz § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 marca 1983 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1988 r. Nr 2, poz. 10 ze zm.). Ww. przepisy obowiązywały do dnia 31 grudnia 1990 r. i przesądzały, że niezbędnym wymogiem uznania za domownika, jest m.in. utrzymywanie się domownika głównie z pracy w gospodarstwie rolnym. Praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania, jeśli kształcił się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. L. zarzucił organowi rażące naruszenie art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczeniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, w związku z art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 77 § 1 kpa. W ocenie skarżącego organy obu instancji, przy definiowaniu pojęcia domownika, bezpodstawnie odniosły się do przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz przepisu § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 21, poz. 94), w myśl którego praca w gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształci się w szkole podstawowej lub wyższej, co skutkowało niezaliczeniem części pracy w gospodarstwie rolnym do okresów, od których zależą uprawnienia pracownicze. Przytaczając orzecznictwo sądów administracyjnych skarżący podnosi, iż w myśl obowiązującej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy spełnia warunki do zaliczenia całego wymienionego okresu do pracowniczego stażu. W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjne w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tekst jedn. z 2009 r. Dz. U. Nr 12, poz. 68 z późn. zm.), uposażenie zasadnicze strażaka wzrasta z tytułu wysługi lat w Państwowej Straży Pożarnej o 2 % po 2 latach służby i o dalszy 1 % za każdy następny rok służby, aż do wysokości 20 % po 20 latach służby oraz o 0,5 % za każdy rok służby powyżej 20 lat, do wysokości 25 % po 30 latach służby. Z kolei w myśl ust. 4 pkt 4 tegoż przepisu, do okresu służby, od którego zależą prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość, zalicza się również inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Natomiast owe odrębne przepisy wprowadza ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310). Dlatego też w rozpoznawanej sprawie w okresie od [...] lutego 1985 r. do [...] lipca 1989 r. ma zastosowanie przepis art. 1 ust. 1 pkt 3 w myśl którego ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Zatem według brzmienia art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. z 1998 r. Dz. U. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.), za domownika uważa się osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Dodać w tym miejscu należy, że powyższa ustawa nie zawierała przepisów intertemporalnych, nakazujących stosowanie przepisów ustawy uchylonej, tj. ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (t.j. z 1989 r. Dz. U. Nr 24, poz. 133 z późn. zm.), na którą powołują się organy obu instancji. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że w okresie od [...] lutego 1985 r. do [...] lipca 1989 r. miał ukończone 16 lat życia i pobierał naukę w szkole średniej –Technikum Elektrycznym w B. Nie można zgodzić się z organami obu instancji, że łączenie przez skarżącego obowiązków ucznia szkoły ponadpodstawowej z pracą w gospodarstwie rolnym rodziców wyklucza wykonywanie pracy o charakterze stałym w tym gospodarstwie z uwagi na obowiązki szkolne. W tym miejscu podkreślić należy, że wyjaśnienie pojęcia "wykonywania pracy w charakterze stałym w gospodarstwie rolnym" wielokrotnie podejmował się Sąd Najwyższy. I tak w wyroku z dnia 4 października 2006 r. sygn. akt II UK 42/2006 wskazano na potrzebę odstąpienia od rozumienia "stałości pracy w gospodarstwie rolnym", jako nieustannego, przez cały czas, ciągłego wykonywania prac w gospodarstwie i stąd też mając na względzie cel i funkcje omawianej ustawy podkreślono, że ustanowienie obowiązku ubezpieczenia społecznego domownika dotyczy osób niebędących posiadaczami gospodarstwa rolnego, a powiązanych z gospodarstwem rolnym tylko szczególnym stosunkiem cechującym domownika, istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi wprowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo, leżących w zakresie jego decyzji gospodarczych. Zatem wystarczające dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą pracę jest wykonywanie w jej przebiegu wszystkich zabiegów agrotechnicznych związanych z prowadzoną produkcją w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem sprzętu ułatwiającym te prace. Podkreślenia wymaga, że myśl ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, charakter pracy domownika w gospodarstwie rolnym nie może być utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Domownik bowiem nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności i stąd też nie musi on pracować w takim samym wymiarze godzinowym, jak rolnik i może sobie pozwolić na jednoczesne kształcenie. Na takie rozumienie charakteru pracy domownika wskazuje znany już sam fakt rozróżnienia w art. 6 pkt 1 i 2 definicji "rolnika" i "domownika". Gdyby zatem zamiarem ustawodawcy było jednakowe traktowanie nakładu pracy domownika i rolnika oraz ich wkładu w rozwój gospodarstwa rolnego, to z pewnością nie wprowadzałby takiego rozróżnienia. Reasumując, nic można zatem przyjąć, że jeśli osoba mająca status domownika, realnie pomagając rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jednocześnie pobiera naukę w szkole, to jej praca w tym gospodarstwie nie ma charakteru stałego. Takie stanowisko jest zbieżne z judykaturą i Naczelny Sąd Administracyjny np. w wyroku z dnia 29 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 321/11 stwierdził, że przykładowa nauka w szkole w systemie zaocznym, niepołączona z wykonywaniem dodatkowych zajęć zarobkowych, nie stanowi przeszkody do uznania tego okresu, jako pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić zatem należy, że skarżący spełnia przesłanki domownika w rozumieniu art. 6 pkt 2 cytowanej już wyżej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. i w konsekwencji okres jego pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym od dnia [...] lutego 1985 r. do [...] lipca 1989 r. winien być zaliczony do okresu służby od którego zależy prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość. Sam fakt pobierania przez skarżącego nauki w szkole ponadpodstawowej, przy jednoczesnym wykonywaniu pracy w gospodarstwie rolnym, nie może stanowić przeszkody do uznania skarżącego za domownika w rozumieniu powołanych wyżej przepisów. W tej sytuacji zatem, obie decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. powołanego już wyżej art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy oraz art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, co bez wątpienia miało wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając więc ponownie sprawę, organ I instancji wyda decyzję z uwzględnieniem poczynionej powyżej przez Sąd oceny prawnej. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 152 i art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.