II GZ 228/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Ł.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 września 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 716/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł.K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., sygn. akt V SA/Wa 716/09 odmówił przyznania prawa pomocy Ł.K. w zakresie obejmującym zwolnienie z wpisu sądowego od skargi na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2009 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków budżetu Unii Europejskiej. Wnioskodawca w dniu 10 czerwca 2009 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, wskazał w nim, że prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 11,75 ha, z którego w ostatnim roku dochody były niskie, ze względu na niską rentowność produkcji rolnej. Twierdził, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają jego rodzice, otrzymujący rentę, oraz jego małoletnia siostra. Na skutek zarządzenia Sądu wnioskodawca przesłał dodatkowe wyjaśnienia i dokumenty dotyczące jego sytuacji majątkowej. Postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia wydanego przez referendarza skarżący stwierdził, że w ostatnim czasie znacznie wzrosły koszty produkcji rolnej, a spadły ceny skupu produktów rolnych. Podniósł ponadto, że za rok 2008 Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmówiła wypłacenia mu dopłat. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia WSA w W. stwierdził, że gospodarstwo domowe skarżącego, składające się łącznie z 4 osób, uzyskuje rocznie dochód - z gospodarstwa rolnego oraz świadczeń rentowych rodziców skarżącego - w wysokości 42 224 zł. Według Sądu z dokumentów przedstawionych przez Ł.K wynika, że roczne koszty stałe konieczne do utrzymania to 5 100 zł (opał, ubezpieczenie, podatki), do których należy doliczyć opłaty za media (telefon: 70 zł energia: 80 zł - miesięcznie) oraz bliżej nieokreślone koszty uzyskania przychodu z gospodarstwa rolnego (nawozy, środki ochrony roślin, olej napędowy). W oparciu o powyższe Sąd ustalił roczne koszty utrzymania - wykazane przez skarżącego - w kwocie około 6 900 zł. Zdaniem WSA w W. powyższe okoliczności faktyczne świadczą o tym, iż skarżący nie znajduje się w sytuacji, w której nie byłby w stanie - bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny - opłacić samodzielnie kosztów sądowych, wynoszących (na tym etapie postępowania) 200 zł. Od powyższego postanowienia skarżący złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jego uchylenia oraz przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdził, że nie posiada środków finansowych na opłacenie wpisu od skargi, z powodu braku dopłat przez Agencję Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa za rok 2008 oraz z powodu niskich cen skupu produktów rolnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny, nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe, czy też koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a.). Z treści przepisów prawnych regulujących prawo pomocy wynika, iż na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest - stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania konicznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy wskazują więc, że to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających wniosek. Skarżący - przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody – winien wykazać, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania konicznego dla siebie i rodziny. Nie jest zatem tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony. Wszystko, co wątpliwe skarżący winien wyjaśnić, gdyż na nim spoczywa powinność wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający informacje o posiadanych przez stronę aktywach, nie jest dowodem przesądzającym, że strona ta nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Oceny w tym przedmiocie dokonuje Sąd w oparciu o całokształt okoliczności i materiałów zgromadzonych w sprawie, z uwzględnieniem dostępnej wiedzy, zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Mając powyższe na uwadze - zdaniem NSA - w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji oceniając zasadność wniosku prawidłowo stwierdził, że - w świetle ustaleń, co do rocznych dochodów i stałych kosztów utrzymania - brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ze złożonego wniosku, oświadczeń i innych dokumentów nie wynika bowiem, aby uzyskiwane dochody przez osoby pozostające w gospodarstwie domowym, nie były wystarczające do poniesienia ciężaru kosztów postępowania, i aby skarżący ponosząc te koszty doznał uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i członków rodziny (w tym jednej osoby niepełnoletniej). Trafnie WSA wskazał też na potencjał 11 hektarowego gospodarstwa rolnego i fakt, że skarżący nie nadesłał zaświadczenia o dochodowości tego gospodarstwa (mimo wezwania) a wskazana przez niego kwota 26 000 zł stanowi wskaźnik dla celów socjalnych, jest zatem jedynie orientacyjna. Zauważyć dodatkowo trzeba, że w zażaleniu skarżący skutecznie nie podważył dokonanych przez WSA ustaleń. Ograniczył się do stwierdzenia, że brak mu środków na bieżące wydatki w gospodarstwie z uwagi na niskie ceny skupu produktów rolnych. Twierdzeń tych jednakże niczym nie poparł. Nie mogą one zatem wpłynąć na zmianę ustaleń, dokonanych przez Sąd I instancji w oparciu o materiał zgromadzony w sprawie. Nie pozwalają też przyjąć, by sytuacja majątkowa skarżącego uległa zmianie w stosunku do deklarowanej w złożonym wniosku. W konsekwencji zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Na marginesie należy nadmienić, że prawo pomocy może być przyznane stronie na każdym etapie postępowania, a zatem w przypadku zmiany okoliczności istnieje możliwość wystąpienia z nowym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Ponadto w przypadku uwzględnienia skargi przez Sąd pierwszej instancji skarżącemu przysługiwać będzie prawo żądania zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do przepisu art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.