II GZ 250/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Kuba po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 25 lipca 2008 r. sygn. akt II SA/Sz 438/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia opłaty eksploatacyjnej za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia w 1/3 od wpisu sądowego w kwocie 36.756 złotych UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. postanowieniem z dnia 25 lipca 2008 r. o sygn. akt II SA/Sz 438/08 odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu ponad kwotę 16.756 zł. W uzasadnieniu Sąd podał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy T. K. wskazała, że wydobywanie kruszywa wymaga znacznych nakładów finansowych. Strona przedłożyła PIT-36L za 2007 r. oraz zestawienie obrotów i dochodów za okres od stycznia do kwietnia 2008 r. oświadczając, że jest w stanie uiścić wpis w kwocie 16.756 zł. Według zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2007 (PIT-36L) skarżąca osiągnęła dochód w wys. 582.951,86 zł. Z nadesłanych przez skarżącą wyciągów z rachunków bankowych wynika, że na dzień [...] czerwca 2008 r. na rachunku T. K. w P. B. S.A. O/Ś. dostępna była kwota 9.577,09 zł; na dzień [...] czerwca 2008 r. na rachunku gospodarczym T. K. w B. S. w W. dostępna była kwota 48.091,43 zł; na dzień [...] czerwca 2008 r. na rachunku męża skarżącej T. K. w P. B. S.A. Oddział 1 w W. dostępna była kwota 2.343,40 zł. Przedstawiając swoją sytuację rodzinną strona podała, że syn pozostaje aktualnie bez pracy, natomiast córka od [...] maja 2008 r. pobiera zasiłek z opieki społecznej w wysokości 40 zł, przebywa na urlopie wychowawczym i pobiera alimenty w kwocie 500 zł. Mąż skarżącej uzyskuje natomiast dotacje unijne do łąk w kwocie miesięcznej 1000 zł brutto. Skarżąca posiada ponadto udział do 1/2 nieruchomości zabudowanej w M. o pow. 140 m2 oraz 13 ha łąk. Sąd wskazał, że koszty sądowe tytułem wpisu od skargi, jakie strona zobowiązana jest ponieść wynoszą 36.756 zł (§1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), z czego 16.756 zł skarżąca już wpłaciła na rachunek Sądu. Pozostała część wpisu, o której zwolnienie na obecnym etapie postępowania wnosi strona, to 20.000 zł. W ocenie Sądu, dokonanej na podstawie złożonych przez skarżącą oświadczeń o stanie majątkowym oraz przedłożonych dokumentów, a w szczególności wyciągów z posiadanych rachunków bankowych T. K. i członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, strona posiada środki finansowe pozwalające na uregulowanie (dopłacenie) kwoty 20.000 zł tytułem należnego wpisu od skargi. Sąd uznał, że uiszczenie tej kwoty, przy zasobach zgromadzonych na rachunkach bankowych rzędu ok. 60.000 zł, mimo że niewątpliwie zmniejszy stan majątkowy skarżącej i osób z nią wspólnie gospodarujących, nie będzie stanowiło uszczerbku w zakresie koniecznym dla utrzymania skarżącej i jej rodziny. Zdaniem Sądu, na powyższą ocenę nie mają wpływu wyjaśnienia podniesione w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, że dochody uzyskiwane z działalności gospodarczej są inwestowane w celu zachowania i pozyskiwania źródeł przychodów. Nie jest to bowiem okolicznością nadzwyczajną przy prowadzeniu działalności gospodarczej, podobnie jak konieczność ponoszenia określonych kosztów tytułem prowadzenia takiej działalności. T. K. zaskarżyła powyższe postanowienie w całości i wniosła o jego uchylenie. Zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie: 1. art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie przy analizie sytuacji majątkowej skarżącej faktu, że ponosi ona również koszty związane z udziałem w sprawie pełnomocnika, a nadto, że działalność, którą prowadzi jest sezonowa, a w roku bieżącym praktycznie w ogóle jej nie prowadzi, żyjąc z oszczędności, jak również faktu, że na utrzymaniu skarżącej pozostaje jej mąż oraz córka (otrzymująca zasiłek) z dzieckiem; 2. art. 45 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy Sąd powinien brać pod uwagę zagwarantowane w Konstytucji prawo strony do sądu, łącznie z przesłanką zwolnienia częściowego zawartą w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, co wynika z przytoczonego wyżej przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia Sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W świetle przedstawionego wyżej stanu faktycznego Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że należy częściowo podzielić pogląd strony zawarty w zażaleniu. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd dokonał szczegółowej analizy sytuacji rodzinnej skarżącej, zbadał jej sytuację materialną, wskazał na uzyskiwane przez nią dochody z działalności gospodarczej, wziął pod uwagę środki zgromadzone przez stronę na rachunkach bankowych. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela jednak dokonanej przez Sąd I instancji oceny, czy zmniejszenie tych środków poprzez ewentualne uiszczenie wpisu nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. Oceniając zasadność zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę z jednej strony możliwości finansowe strony, a z drugiej wysokość obciążenia finansowego w postaci wpisu sądowego w wysokości 36.756 zł. Wysokość wpisu należnego w rozpatrywanej sprawie nie może być obojętna dla oceny kondycji finansowej skarżącej i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych. Strona skarżąca powołała się również na zagwarantowane w art. 45 Konstytucji RP prawo do sądu. Zgodnie z ustępem 1 tego przepisu każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić barierę dla sądowego rozpatrzenia sprawy, sąd jest obowiązany do takiego rozstrzygnięcia, które umożliwi stronie wniesienie skargi. Nałożone koszty sądowe nie mogą zamykać stronie drogi do sądu. W świetle przedstawionych okoliczności można, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioskować o rzeczywistym braku możliwości poniesienia przez skarżącą całkowitych kosztów postępowania związanych z jego udziałem w sprawie. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarżąca dostatecznie wykazała zasadność swojego wniosku o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do całkowitego zwolnienia strony od kosztów i dlatego uwzględniając zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., na podstawie art. 188 w związku z art. 197 p.p.s.a., uchylił to postanowienie i przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym.