II GSK 879/10

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędziowie NSA Joanna Kabat-Rembelska Joanna Sieńczyło-Chlabicz Protokolant Bogusław Piszko po rozpoznaniu w dniu 28 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. W. P. Spółki z o.o. w Z. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 23 lutego 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 2121/09 w sprawie ze skargi M. W.P. Spółki z o.o. w Z. G. na decyzje Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2009 r. nr [...], nr [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1) uchyla zaskarżony wyrok; 2) uchyla zaskarżone decyzje; 3) zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz M. W.P. Spółki z o. o. w Z. G. kwotę 1060 (tysiąc sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 23 lutego 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 2121/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu skarg M. W. P. Sp. z o.o. z siedzibą w Z.G. na decyzje Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2009 r., nr [...], nr [...], nr [...] oddalił skargi w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Na rozprawie w dniu [...] lutego 2010 roku Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 2121/09, sygn. akt VI SA/Wa 2122/09, sygn. akt VI SA/Wa 2123/09 i prowadził je dalej pod sygn. akt VI SA/Wa 2121/09. Zaskarżonymi decyzjami z dnia [...] października 2009 roku Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, po rozpatrzeniu odwołań M. W. P. Sp. z o.o. od: – decyzji Dyrektora L. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2009 roku w sprawie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez Z. P. w okresach od dnia [...] stycznia 2007 r. do dnia [...] lutego 2007 r. oraz od [...] marca 2007 r. do [...] maja 2007 r., – decyzji Dyrektora L. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2009 roku w sprawie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez K. R. od dnia [...] marca 2005 roku do dnia [...] września 2005 roku oraz – decyzji Dyrektora L. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2009 roku w sprawie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez E.F. w okresach od dnia [...] kwietnia 2005 roku do dnia [...] maja 2005 roku oraz od dnia [...] września 2005 roku do dnia [...] września 2005 roku, umorzył postępowania odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Organ odwoławczy podał, iż stronami postępowania, w wyniku którego wydano powyższe decyzje był właściwy miejscowo Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz odpowiednio – Z. P., K. R. i E. F. Zdaniem organu, odwołująca się Spółka nie jest stroną postępowania, albowiem nie wskazała swojego interesu prawnego, a postępowania odwoławcze zainicjowane odwołaniami wniesionymi przez podmiot niebędący stroną postępowania podlegają umorzeniu jako bezprzedmiotowe. W skargach złożonych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., M.C W. P. Sp. z o.o. zarzuciła naruszenia zasady praworządności poprzez dopuszczenie do sytuacji, w której organ wydaje decyzję wpływającą bezpośrednio na obowiązek skarżącego, odmawiając mu jednocześnie prawa do dokonania weryfikacji instancyjnej wydanego orzeczenia oraz art. 28 k.p.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i odmówienie skarżącemu statusu strony, pomimo istnienia po jego stronie wyraźnego interesu prawnego. W uzasadnieniach podniosła, iż jako płatnik składek na ubezpieczenie zdrowotne ponosi w sposób bezpośredni skutki wydanych przez organ I instancji decyzji w przedmiocie objęcia osób zainteresowanych obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, iż skarżąca nie była legitymowana do złożenia odwołań od decyzji Dyrektora L. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. W ocenie Sądu I instancji, w postępowaniu ustalającym jedynie czy istniał tytuł do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego stronami są właściwy miejscowo Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz osoba, co do której organ stwierdza lub nie podleganie takiemu obowiązkowi, a zatem osoba, której praw lub obowiązków dotyczy rozstrzygnięcie. Zgodnie z art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Natomiast skarżąca, zdaniem WSA, jest jedynie płatnikiem składek a nie osobą, co do której obowiązek taki został ustalony. Wobec czego skarżąca jako płatnik korzysta z uprawnień strony w stosunkach cywilnoprawnych łączących ją ze Z. P., K. R. i E. F., natomiast nie posiada uprawnień strony w postępowaniu administracyjnym. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA stwierdził, iż uczestniczenie skarżącej w postępowaniu administracyjnym nie jest przesłanką nabycia przez nią statusu strony postępowania, a samo faktyczne uczestniczenie nie powoduje uzyskania takiego statusu, jeżeli nie zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 28 k.p.a. M. W. P. Sp. z o.o. złożyła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 38 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz z art. 28 k.p.a. i 127 § 1 k.p.a., poprzez błędną wykładnię i uznanie, że płatnik składek, któremu organ wydał decyzję w związku ze sporem co do obowiązku ubezpieczeń społecznych nie jest stroną w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem takiej decyzji, chociaż w rzeczywistości płatnikowi w takiej sytuacji status strony przysługuje. W uzasadnieniu skarżąca podała, iż jako płatnik składek na ubezpieczenie zdrowotne ponosi w sposób bezpośredni skutki wydanej przez organ decyzji w przedmiocie objęcia osoby zainteresowanej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Decyzja taka stanowi bowiem podstawę do wydania decyzji w przedmiocie wymiaru składki oraz obowiązku jej uiszczenia przez ZUS i jako taka stanowi zdaniem skarżącej realne zagrożenie jej interesu prawnego. Ponadto zgodnie z art. 109 ust 2 u.ś.o.z. do właściwości ZUS należą sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Do kompetencji ZUS nie należą natomiast sprawy dotyczące samego objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W tym zakresie właściwy jest Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Funduszu, co zdaniem skarżącego oznacza, iż może on kwestionować podstawę nałożonego na niego obowiązku wyłącznie w postępowaniu przed NFZ. Skarżący wywiódł, iż bezpośredni związek pomiędzy decyzją Dyrektora LOW NWZ a jego obowiązkiem prawnym w postaci konieczności uiszczenia składek na ubezpieczenie zdrowotne wystarcza, aby przyznać mu status strony w niniejszym postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy podzielić zarzut skargi kasacyjnej, iż Sąd I instancji z naruszeniem art. 28 k.p.a. wadliwie uznał, iż stronie skarżącej nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu odwoławczym przed organem II instancji. Zgodnie z tym przepisem stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, iż postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby, lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Inaczej mówiąc – przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2005 r., II OSK 310/05). Podobnie w wyroku z dnia 25 października 2006 r., II GSK 163/06 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż podmiot ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną a przedmiotem postępowania istnieje uzasadnione treścią prawa materialnego realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony. W przedmiotowej sprawie ustalenie przez Dyrektora L. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w decyzjach z dnia [...] i [...] września 2009 r., iż Z. P., K. R. i E. F. podlegali obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego powoduje, że skarżąca Spółka jako płatnik tych składek będzie zobowiązana – na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym zgodnie z art. 93 ust. 1 tej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę nieopłacone w terminie będą podlegały ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle powyższych regulacji nie można więc podzielić poglądu Sądu I instancji, że postępowanie przed organem Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym nie ma wpływu na prawa i obowiązki płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne. Płatnik ma bowiem własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny – w składzie orzekającym w niniejszej sprawie – nie podzielił stanowiska prezentowanego w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 378/10, że "z faktu, iż jak wynika z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych płatnik "oblicza" składki na ubezpieczenie zdrowotne, "odprowadza je", wywieść można jedynie, że są to czynności techniczne, co uzasadnia przyjęcie interesu faktycznego skarżącej". Trudno bowiem mówić o tym, że płatnika obciążają jedynie "czynności techniczne", skoro jest obowiązany bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 87 ust. 1 ustawy), a w przypadku ich nieopłacenia składki te podlegają ściągnięciu w trybie i na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 93 ust. 1 ustawy). Statusu skarżącej jako strony w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym nie zmienia okoliczność, iż zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w razie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych Zakład wydaje decyzję osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, skoro kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma znaczenie "przesądzające" o obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne. Nie można też nie zauważyć, iż w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Później ta kwestia jest już przesądzona. W związku z powyższym, skoro stroną tej umowy jest zleceniodawca, czy też zamawiający dzieło, to nie zasługuje na akceptację pogląd, iż nie ma on interesu prawnego w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym, skoro ustalenia w tym zakresie dotyczą nie tylko późniejszego obowiązku opłacania składek na to ubezpieczenie, lecz również jego interesów chronionych w odpowiednich przepisach kodeksu cywilnego (umowie zlecenia – art. 734 i nast. k.c., czy też umowie o dzieło – art. 627 i nast. k.c.). W każdym razie strona skarżąca powołując się na okoliczność, iż jest płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne, wykazała dostatecznie, iż jest legitymowana do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 188 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 tej ostatniej ustawy.