II FZ 1882/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 2479/13 w przedmiocie wniosku o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 2479/13, w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi H. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej prezesa zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za lipiec 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z dnia 24 września 2014 r., III SA/Wa 2479/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił H. R. (dalej: skarżąca) zmiany swojego postanowienia z dnia 28 lutego 2014 r., III SA/Wa 2479/13, odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2013 r., nr [...], w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za lipiec 2008 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 165, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Warszawie podał, że skarżąca pismem z dnia 22 sierpnia 2013 r. złożyła skargę na ww. decyzję Dyrektora IS. Przy piśmie z dnia 14 października 2013 r. skarżącej przesłano odpis zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III WSA w Warszawie z dnia 10 października 2013 r. o wezwaniu do uiszczenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego pisma - wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. 2.2. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu od skargi. 2.3. Referendarz sądowy WSA w Warszawie zarządzeniem z dnia 5 grudnia 2013 r. na podstawie art. 257 p.p.s.a. pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącej z uwagi na nienadesłanie wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakreślonym terminie. 2.4. Skarżąca w sprzeciwie z dnia 19 grudnia 2013 r. podniosła, że nie jest osobą z doświadczeniem w procedurach sądowych w związku z czym nie potrafi się skutecznie bronić. Tym samym wskazała, że prezesem spółki praktycznie nie była, a po zorientowaniu się o kondycji spółki złożyła rezygnację. 2.5. W wykonaniu wezwania do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego, skarżąca przesłała wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, w którym wykazała, że nie stać jej na opłacenie pomocy prawnej, bez której nie jest w stanie we właściwy sposób bronić swoich racji. Jako źródło swojego utrzymania wskazała na otrzymywane świadczenie przedemerytalne w wysokości 975,78 zł brutto. Podkreśliła, że nie posiada żadnego majątku, lecz tylko mieszkanie o powierzchni 48 m². 2.6. Zarządzeniem z dnia 4 lutego 2014 r. skarżąca została wezwana do złożenia w terminie 7 dni oświadczeń, czy K. R. uwidoczniony w piśmie [...] Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej jako współwłaściciel mieszkania znajdującego się przy ul. R. [...] m. [...], [...] P. pozostaje wraz z nią we wspólnym gospodarstwie domowym; jeżeli tak, to w jakiej wysokości są jego dochody; czy M. R. – współposiadacz rachunku bankowego prowadzonego wspólnie z nią pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym; jeżeli tak, to w jakiej wysokości są jego dochody; a ponadto, kto dysponuje środkami pochodzącymi z przelewów przychodzących z systemu PayU uwidocznionymi na wydrukach z rachunku bankowego prowadzonego przez bank A. dla H. R. i M. R. 2.7. Skarżąca w odpowiedzi na powyższe zarządzenie wniosła o ustanowienie adwokata, gdyż nie wie jak odpowiedzieć na powyższe wezwanie. 2.8. Postanowieniem z 28 lutego 2014 r., III SA/Wa 2479/13, WSA w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżąca nie przedstawiła wszystkich informacji, o które była wzywana, a zatem nie wykazała przesłanek wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. 2.9. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 maja 2014 r., II FZ 542/14, oddalił zażalenie na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji. Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2.10. Skarżąca pismem z dnia 29 maja 2014 r. została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W odpowiedzi na to wezwanie Skarżąca ponownie wniosła o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu urzędowego formularza PPF skarżąca podniosła, że nie stać jej na uiszczenie kosztów sądowych oraz na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika jakim jest adwokat. Oświadczyła, że utrzymuje się z zasiłku przedemerytalnego i nie posiada żadnych ruchomości, które mogłaby spieniężyć. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika natomiast, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o powierzchni 32 m², a wysokość otrzymywanego świadczenia przedemerytalnego wynosi 991,39 zł. Do wniosku skarżąca załączyła zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu/poniesionej straty PIT-37 za 2013 r., decyzję o waloryzacji świadczenia przedemerytalnego, rachunki miesięcznych opłat oraz wyciągi z rachunku bankowego w banku A. Nie udzieliła jednak odpowiedzi na wezwanie WSA w Warszawie z dnia 30 czerwca 2014 r.: kto dysponuje środkami pochodzącymi z przelewów przychodzących z systemu PayU uwidocznionymi na wydrukach z rachunku bankowego prowadzonego przez Raiffeisen Polbank dla H. R. i M. R. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał Skarżącą do wyjaśnienia czy wpływy na rachunek bankowy: kwot 10 zł w dniu 17 czerwca 2014 r., 80 zł w dniu 1 lipca 2014 r. oraz 80 zł w dniu 8 maja 2014 r. są środkami należącymi do skarżącej czy też do współwłaściciela rachunku bankowego M. R. Ponadto, Sąd pierwszej instancji zobowiązał skarżącą do przesłania wyciągu z posiadanego rachunku bankowego o numerze wskazanym w wezwaniu z dnia 4 sierpnia 2014r., bowiem z przesłanych informacji (wyciągi z konta osobistego – bank A.) wynika, że z innego rachunku bankowego (bank B.) skarżąca dokonywała transakcji "zasilenie konta". W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca wyjaśniła, że nie pamięta kogo dotyczyły wpłaty do banku, a z drugiego konta nie korzysta. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (Sądu pierwszej instancji): 3.1. Odmawiając zmiany swojego wcześniejszego postanowienia (pkt 2.8.), WSA w Warszawie stwierdził, że wniosek skarżącej należy ocenić przez pryzmat przesłanek wynikających z art. 165 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis ten uzależnia zatem możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień prawomocnych, czyli takich, od których nie przysługuje już stronie żaden środek zaskarżenia, jak i niekończących sprawy, od zmiany okoliczności, przez co należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązujących przepisach. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy wysokość wpisu od skargi w kwocie 500 zł, jak i stan faktyczny sprawy, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie brak było podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku strony. Skarżąca nie wykonała wezwania Sądu pierwszej instancji i nie przedłożyła wskazanych w nim dokumentów i informacji. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozpoznać w oparciu o przedłożone informacje oraz akta sprawy. 3.2. Z oświadczenia skarżącej zawartego w urzędowym formularzu PPF wynika, że tytułem świadczenia przedemerytalnego skarżąca uzyskuje miesięcznie 991,39 zł. Do swoich miesięcznych kosztów Skarżąca zaliczyła wydatki na czynsz – 303,15 zł, gaz – 18,08 zł i energię elektryczną – 127,66 zł. Z informacji tych wynika, że sytuacja skarżącej w porównaniu z poprzednio rozpoznawanym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie uległa zmianie (pogorszeniu). Zauważyć przy tym należy, że z przesłanych przez Skarżącą informacji wynika, że czynsz za mieszkanie uległ zmniejszeniu (z 480 zł do 303,15 zł). Wobec niewykonania przez skarżącą wezwań Sądu pierwszej instancji z dnia 30 czerwca 2014 r. oraz z dnia 4 sierpnia 2014r. - na podstawie zgromadzonych informacji niemożliwa była rzetelna analiza zdolności płatniczych, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazła wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04). 4. Stanowisko skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Warszawie, skarżąca zaskarżyła je w całości i wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzasadniając zażalenie skarżąca podniosła, że zwróciła się do Sądu pierwszej instancji "o przyznanie pomocy prawnej", ponieważ sama nie jest w stanie "odnieść się merytorycznie". Skarżąca oświadczyła, że jej zasiłek przedemerytalny wynosi 850 zł i nie ma ona szans na żadne zatrudnienie, a jej dochody są niewystarczające na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstawa, a zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie odpowiada prawu, zatem zażalenie skarżącej podlega oddaleniu. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji, dostrzegając okoliczność uprawomocnienia się postanowienia WSA w Warszawie z 28 lutego 2014 r., III SA/Wa 2479/13, na skutek oddalenia zażalenia skarżącej na to postanowienie przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 maja 2014 r., II FZ 542/14, sięgnął po normę zawartą w art. 165 p.p.s.a. Na pełną aprobatę zasługuje konkluzja Sądu pierwszej instancji, że skarżąca ponownie nie wywiązała się z obowiązku nałożonego na nią na mocy art. 255 p.p.s.a., i poprzez nieprzedłużenie dokumentów źródłowych nie wykazała zasadności przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W konsekwencji w sprawie nie wystąpiły okoliczności uzasadniające zmienienie ww. postanowienia WSA w Warszawie z 28 lutego 2014 r., III SA/Wa 2479/13. 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. lub częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Dopiero zestawienie z sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. O ile sąd jest w stanie określić wysokość kosztów sądowych na danym etapie postępowania, to dla zrekonstruowania drugiego elementu powyższego porównania, tj. sytuacji majątkowej wnioskodawcy, kluczowa jest prawidłowe, precyzyjne i nie budzące wątpliwości zobrazowanie swojej kondycji finansowej przez wnoszącego o przyznanie prawa pomocy. 5.3. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zatem zasadność przyznania skarżącej prawa pomocy, analizując jej sytuację majątkową, zobrazowaną w oświadczeniach zawartych w formularzu urzędowym PPF. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że skarżąca pomimo ww. wezwania z dnia 4 sierpnia 2014 r. (k. 102 akt sądowych) nie udokumentowała swojej sytuacji majątkowej. Niezastosowanie się do wezwania Sądu pierwszej instancji, skierowanego do skarżącej w trybie art. 255 p.p.s.a. powoduje, że materiał dowodowy okazał się być niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń skarżącej pozostały niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie skarżącej o zasadności jej wniosku przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane powoduje niemożność uwzględnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy, a w konsekwencji bezzasadność zażalenia na postanowienie odmawiające zmiany wcześniejszego postanowienia WSA w Warszawie, odmawiającego przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie uzasadnione wątpliwości nasuwały okoliczności, których skarżąca, poprzez niewywiązanie się z obowiązku przedłożenia dokumentów źródłowych, de facto nie wyjaśniła. Z przedstawionych wyciągów z rachunku bankowego wynika, że skarżąca z innego rachunku bankowego dokonywała transakcji "zasilenie konta". O wyjaśnienie tych okoliczności skarżąca była wezwana, jednakże w odpowiedzi wyjaśniła jedynie, że z drugiego konta nie korzysta. Przy czym skarżąca nie przesłała wyciągu rachunku bankowego, z którego dokonywała zasilenia konta posiadanego w banku A., do czego została wezwana przez Sąd wezwaniem z dnia 4 sierpnia 2014 r. Skarżąca nie udzieliła również odpowiedzi na wezwanie Sądu pierwszej instancji z dnia 30 czerwca 2014 r., którym ponownie została wezwana do wskazania: kto dysponuje środkami pochodzącymi z przelewów przychodzących z systemu PayU uwidocznionymi na poprzednio przesłanych wydrukach z rachunku bankowego prowadzonego przez bank A. Wbrew twierdzeniom, zażalenie powyższe wezwania WSA w Warszawie były czytelne i precyzyjne, co pozwalało na ich prawidłowe wykonanie nawet bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Odmowa przedłożenia dokumentów źródłowych i niezbędnych wyjaśnień została prawidłowo oceniona przez Sąd pierwszej instancji: wobec uchylania się skarżącej od przedstawienia rzetelnych wyjaśnień oraz żądanych dokumentów, należało stwierdzić, że skarżąca nie zrealizowała ciążącego na nim na mocy art. 246 § 1 p.p.s.a. obowiązku i nie wykazała zasadności przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a., sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. To strona powinna (czego w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczyniła) przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. 5.4. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle oświadczenia skarżącej we wniosku o przyznanie prawa pomocy na pełną aprobatę zasługuje ocena stanu faktycznego przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji (patrz: pkt 3) oraz konkluzja, że skarżąca nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.