III FSK 264/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, , po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 649/21 w sprawie ze skargi F. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 19 grudnia 2019 r. nr SKO.53.836.2019 w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2018 r. oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z 10 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 649/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu skargi F.S., zwanej dalej "Skarżącą", uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z 19 grudnia 2019 r., w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając przez pełnomocnika – radcę prawnego - zaskarżyło powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi pierwszej instancji na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez nieprawidłowe sprawowanie kontroli administracji publicznej polegające na uchyleniu zaskarżonego postanowienia wskutek uznania, że wydane ono zostało z naruszeniem art. 228 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 800 z późn. zm.), zwana dalej "O.p.", podczas gdy organ przepisu tego nie naruszył, a stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania było usprawiedliwione okolicznościami sprawy; 2. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez nieprawidłowe sprawowanie kontroli administracji publicznej polegające na uchyleniu zaskarżonego postanowienia wskutek dokonania oceny jego prawidłowości przez pryzmat przepisów regulujących doręczenia pism sądowych, tj. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz.U. z 2020 r. poz. 819 ze zm.), a nie przepisów właściwych dla postępowania podatkowego; 3. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia wyroku polegające na: - bezpodstawnym przyjęciu, że Organ I instancji ponowił doręczenie decyzji Skarżącej wskutek uznania, że pierwsze doręczenie nie było skuteczne; - pominięciu w rozważaniach istotnych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego postanowienia, a w tym uprawdopodobnienia skuteczności pierwszego doręczenia poprzez merytoryczne kwestionowanie przez pełnomocnika Skarżącej wynikających z decyzji zasad opodatkowania budynku, a poprawna ocena tej okoliczności powinna doprowadzić Sąd do potwierdzenia prawidłowości stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W oparciu o tak postawione zarzuty, pełnomocnik organu zrzekając się przeprowadzenia rozprawy wniósł o uwzględnienie skargi, a w konsekwencji uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżąca wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu kosztów pomocy prawnej ustalonej z urzędu, gdyż nie zostały one uiszczone ani w całości ani w części. Sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej, bądź motywów usprawiedliwiających żądanie jej oddalenia w odrębnym piśmie procesowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na jednej z podstaw kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w ramach którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazuje na nieprawidłowe sprawowanie przez Sąd pierwszej instancji kontroli administracji publicznej polegające na uchyleniu zaskarżonego postanowienia wskutek uznania, że wydane ono zostało z naruszeniem art. 228 § 1 pkt 2 O.p. Zgodnie z przywołanym unormowaniem organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Stosownie do tej regulacji ustawodawca podatkowy wprowadził obowiązek wydania postanowienia, w którego treści organ odwoławczy stwierdza uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Normatywne sformułowanie odnoszące się do treści tego postanowienia jednoznacznie wskazuje, że obowiązek jego wydania aktualizuje się w sytuacji uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. W treści tego postanowienia chodzi bowiem o stwierdzenie, a zatem potwierdzenie, że nastąpiło uchybienie terminowi do wniesienia tego środka zaskarżenia. Dla zastosowania tego normatywnego sformułowania, które stanowi jednocześnie podstawę do wydania postanowienia zgodnie z art. 228 § 1 pkt 2 O.p. należy odnieść się do regulacji określającej termin wniesienia odwołania, tj. art. 223 § 1 i § 2 pkt 1 O.p. Chodzi zatem o uchybienie terminowi określonemu do wniesienia odwołania, tj. 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Ocena możliwości zastosowania instytucji postanowienia z art. 228 § 1 pkt 2 O.p. wymaga zatem ustalenia dnia doręczenia decyzji stronie. Moment doręczenia tej decyzji wyznacza bowiem początkowy dzień biegu ustawowego terminu na wniesienie odwołania, którego uchybienie skutkuje obligatoryjnością wydania postanowienia określonego w art. 228 § 1 pkt 2 O.p. Dla oceny momentu doręczenia decyzji kluczowe jest zatem stwierdzenie, czy w istocie doręczenie to miało miejsce. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się bowiem, że doręczenie decyzji stosownie do art. 212 O.p. wyznacza moment w którym decyzja ta wchodzi do obrotu prawnego, wiążąc organ podatkowy, który ją wydał, a także stwarzając uprawnienia i obowiązki o charakterze materialnym i procesowym (wyrok NSA z 29 stycznia 2021 r., sygn. akt II FSK 2775/18). Powoduje to określone konsekwencje normatywne, w tym również w zakresie możliwości zastosowania kluczowej dla niniejszej sprawy regulacji stanowiącej podstawę wydania postanowienia zgodnie z art. 228 § 1 pkt 2 O.p., co wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dlatego też w przypadku ustalenia, że decyzja nie została doręczona skutkuje to brakiem możliwości wydania postanowienia w trybie art. 228 § 1 pkt 2 O.p. (por. wyrok NSA z 30 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 644/21). Chodzi bowiem o badanie nie tylko daty doręczenia decyzji, ale także prawidłowości jej doręczenia, co powinno być poprzedzone bezspornymi ustaleniami w tym zakresie (por. wyrok NSA z 23 lutego 2021 r., sygn. akt I FSK 1747/20). W okolicznościach rozpatrywanej sprawy trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji dopuszczalność przesyłania w jednej przesyłce listowej kilku pism, przy czym warunkiem niezbędnym dla skuteczności doręczenia jest traktowanie ich indywidualnie w momencie odbioru. Chodzi zatem o indywidualizację danej przysyłki w momencie jej odbioru. W tym względzie Sąd pierwszej instancji uznał, że kluczowe znaczenie ma zwrotne potwierdzenie odbioru, z którego powinno jednoznacznie wynikać, co znajduje się w danej przesyłce, której odbiór jest dokumentowany. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę zaprezentowaną przez Wojewódzki Sad Administracyjny, który stwierdził, że brak jest w aktach sprawy bezspornego dowodu, iż Skarżącej skutecznie została doręczona przesyłka z 7 lutego 2018 r. zawierająca dwie decyzje, a nie jedną (w tym sporną). Sąd pierwszej instancji zasadnie zatem stwierdził, że na zwrotnym potwierdzeniu odbioru w rubryce ,,rodzaj przesyłki’’ znajdują się dwie naklejki z imieniem i nazwiskiem Skarżącej, adresem do doręczeń oraz dwoma bliżej nieokreślonymi numerami’’, co nie daje możliwości zidentyfikować ich jako numery decyzji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie został zatem spełniony, warunek indywidualizacji przesyłki w momencie jej odbioru. Trafnie przy tym podkreślił Sąd pierwszej instancji, że wskazywane numery znajdowały się tuż pod kodem kreskowym, co mogło wprowadzić w błąd adresata. W konsekwencji powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do dwukrotnego doręczenia tej samej decyzji wymiarowej dotyczącej podatku od nieruchomości, a zatem prawidłowo Wójt Gminy doręczył sporną decyzję 19 marca 2018 r., gdyż pierwsza próba jej doręczenia, tj. ta która miała miejsce, w ocenie organu 7 lutego 2018 r., nie była skuteczna, stąd też nie wywołała skutków prawnych. To zaś, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnym czyniło stanowisko Sądu pierwszej instancji, że Skarżąca złożyła odwołanie w terminie. Słusznie również i w tym względzie WSA powołał się na treści art. 212 O.p., akcentując skutki prawne decyzji od momentu jej doręczenia, gdyż z tym terminem wchodzi ona do obrotu prawnego. Dlatego też, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, pierwszy ze wskazanych zarzutów skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że rację ma pełnomocnik Samorządowego Kolegium Odwoławczego podnosząc, że Sąd pierwszej instancji niezasadnie odniósł się do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym. Uchybienie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, z uwagi na stwierdzenie braku skutecznego doręczenia wskazywanej decyzji 7 lutego 2018 r., zaś jej doręczenie 19 marca 2018 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można również podzielić zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny poddając ocenie powyższy zarzut stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni odpowiada wymogom przewidzianym w tym przepisie umożliwiając jego kontrolę instancyjną. Zawiera bowiem: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej uzasadnienie. To zaś, że w skardze kasacyjnej nie zgodzono się z tak wyrażoną oceną, nie stanowi skutecznej podstawy do uznania zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09). W uzasadnieniu tym jednoznacznie wyjaśniono dlaczego pierwsze doręczenie decyzji nie było skuteczne. Sąd pierwszej instancji odniósł się także do podnoszonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze pisma pełnomocnika Skarżącej z 8 lutego 2018 r., przyjmując, że z akt sprawy nie wynika, iż Wójt Gminy dysponował w tym okresie dokumentem potwierdzającym umocowanie W. S.o do reprezentowania Skarżącej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu z tytułu świadczonej pomocy prawnej Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie zgodnie z właściwością stosownie do art. 258 - 261 p.p.s.a. Mirella Łent Paweł Borszowski(spr) Sławomir Presnarowicz