I GSK 845/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia del. WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 2 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 925/20 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 11 września 2020 r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1.oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od [...] na rzecz Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 2 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 925/20 oddalił skargę [...] na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARMiR) w Łodzi z 11 września 2020 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy. [...] – dalej: skarżący lub strona - 31 maja 2019 r. za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2019. Strona ubiegała się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie oraz płatności dodatkowej. Skarżący wnioskował również o przyznanie płatności do powierzchni uprawy pomidorów do działek rolnych A1, B2, C1 oraz D1 do łącznej powierzchni 11,57 ha. Do wniosku dołączono umowę kontraktacyjną na dostawę pomidora w sezonie 2019/2020 nr [...] z 22 lutego 2019 r. oraz fragmenty umowy kontraktacyjnej "pomidor" na czas nieokreślony nr [...] z 8 lutego 2019 r. W odpowiedzi na wezwanie organu 26 marca 2020 r. do siedziby organu wpłynęła kopia umowy kontraktacji "pomidor" na czas nieokreślony z 8 lutego 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kutnie decyzją z 7 kwietnia 2020 r. przyznał stornie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019, w której przyznał: 1. Jednolitą płatność obszarową w wysokości [...] zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości [...] zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego, 2. Płatność za zazielenienie w wysokości [...] zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości [...] zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego, 3. Płatność redystrybucyjną w wysokości [...] zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości [...] zł ze względu na zastosowani współczynnika korygującego, Przyznał kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości [...] zł oraz odmówił przyznania płatności do powierzchni uprawy pomidorów. Orzekając na skutek odwołania skarżącego Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARMiR w Łodzi decyzją z 11 września 2020 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, że skarżący nie przedstawił zaświadczenia czy jest członkiem [...] Biorąc pod uwagę powyższe odmówiono stronie przyznania płatności do powierzchni uprawy pomidorów. Sporna umowa kontraktacji z 8 lutego 2019 r. została zawarta pomiędzy [...] (numer KRS spółki 0000277868) zwaną w umowie kontraktującym, a [...] zwanym w dalszej części umowy "Plantatorem". Jak zostało to uregulowane w art. 15 ust. 4 lit. b) tiret pierwsze ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1341, dalej: Ustawa) płatność związana do powierzchni uprawy pomidorów jest przyznawana rolnikowi, jeżeli zawarł umowę z grupą producentów rolnych, której jest członkiem. Skarżący nie jest członkiem organizacji producentów zarejestrowanej w Ewidencji Producentów oraz Krajowym Rejestrze Sądowym pod nazwą [...], co nie było kwestionowane przez stronę. Z uwagi na powyższe w sprawie nie zostały spełnione warunki określone w art. 15 ust. 4 lit. b) tiret pierwsze ustawy. Rolnik który nie jest członkiem grupy producentów, i który podpisał umowę na dostawę pomidorów z grupą producentów, której przedmiot działalności obejmuje przetwarzanie owoców i warzyw, może się ubiegać o przyznanie płatności do powierzchni upraw pomidorów na podstawie art. 15 ust 4 lit. a) Ustawy. Organ II instancji podkreślił, że zgodnie z umową z 8 lutego 2019 r., skarżący zobowiązał się do wytworzeni i dostarczenia [...] (której przedmiotem działalności jest między innymi przetwarzanie i konserwowanie owoców i warzyw) określonej ilości pomidorów (350 ton rocznie) z określonej powierzchni ([...]ha), a kontraktujący zobowiązał się te pomidory odebrać w umówionym terminie (okres miesięcy sierpień - wrzesień 2019 r.) i zapłacić za nie umówioną cenę ([...]zł/kg). Umowa ta jest umową kontraktacji w rozumieniu art. 613 k.c., jednak nie zawiera ona zobowiązania kontraktującego do spełnienia świadczenia dodatkowego polegającego na przeznaczeniu do przetworzenia dostarczonego surowca - pomidorów. Brak takiego zobowiązania w umowie potwierdzono w dołączonym do odwołania piśmie z 12 maja 2020 r. podpisanym przez [...] Ustalenia tego nie kwestionowała również strona. W konsekwencji umowa z 8 lutego 2019 r. nie spełnia warunku przewidzianego w art. 15 ust. 4 pkt 1 lit. a) Ustawy. Umowa kontraktacyjna zawierająca zobowiązanie kontraktującego do przekazania produktów rolnych do przetworzenia jest warunkiem koniecznym do spełniania przesłanek kwalifikowalności do płatności w ramach płatności do pomidorów, więc organ I instancje zasadnie wykluczył z płatności do pomidorów powierzchnię wynoszącą [...] ha określoną w tej umowie. Uzasadniając oddalenie skargi strony na powyższą decyzję WSA w Łodzi podniósł, że umowa kontraktacji z 8 lutego 2019r. nie spełniała wymogów określonych w art.15 ust.4 pkt 1 a.) ustawy co uzasadniało odmowę przyznania płatności do powierzchni uprawy pomidorów na 2019 r. Sąd podniósł, że przedłożona w toku postępowania umowa z 8 lutego 2019 r. nie spełnia wymogów umowy, o której mowa w art. 15 ust.4 pkt 1 a) ustawy. Analiza treści tej umowy wskazuje, że skarżący zobowiązał się wyprodukować rocznie 350 ton pomidorów z określonej powierzchni ([...] ha) i dostarczyć je kontraktującemu zaś kontraktujący (tj. [...]") zobowiązał się je odebrać w określonym terminie (w okresie sierpień – wrzesień) i zapłacić umówioną cenę ([...]zł/kg). Wymieniona umowa jest typową umową kontraktacji, o której mowa w art.613 § 1 Kodeksu cywilnego. Umowa z 8 lutego 2019r. nie spełnia wymogów określonych w art.15 ust.4 pkt 1a) ustawy, gdyż nie zawiera zobowiązania kontraktującego do przetworzenia pomidorów dostarczonych przez skarżącego. Takie zobowiązanie jest jednym z niezbędnych elementów umowy, o której mowa w wymienionym przepisie. Celem płatności do powierzchni uprawy pomidorów jest bowiem dotowanie tylko takich rolników, którzy produkują pomidory jeżeli pomidory te są przetwarzane przez podmioty zajmujące się przetwarzaniem owoców i warzyw. Innymi słowy płatność nie przysługuje rolnikowi dostarczającemu pomidory podmiotowi, który nie zobowiązuje się je przetwarzać lecz wykorzysta je w jakimś innym celu (np. sprzeda je w handlu detalicznym lub odsprzeda dalszemu pośrednikowi). Dlatego też umowa określona w art. 15 ust.4 pkt. 1 a.) ustawy musi zawierać zobowiązanie podmiotu nabywającego pomidory od rolnika do ich przetworzenia. Jest to niezbędny element umowy. Umowa z 8 lutego 2019r. nie zawiera takiego zobowiązania kontraktującego. W żadnym przepisie umowy nie ma takiego zobowiązania. Oznacza to, że umowa z 8 lutego 2019r. nie spełnia wymogów, o których mowa w art.15 ust. 4 pkt 1 a.) ustawy a tym samym nie została spełniona przesłanka do przyznania płatności do powierzchni upraw pomidorów objętych wymienioną umową tj. do powierzchni 4 ha. Organy administracji trafnie wykluczyły z płatności do pomidorów powierzchnię 4 ha określoną w wymienionej umowie. W ocenie WSA braku w umowie z 8 lutego 2019r. zobowiązania kontraktującego do przetworzenia pomidorów nie może konwalidować treść pisma [...] z 12 maja 2020r. złożonego przez skarżącego (k.60). Z treści tego pisma wynika, że spółka [...] wszystkie pomidory zakupione w latach 2017-2018 przetworzyła. Dotyczy to jednak pomidorów zakupionych w latach 2017-2018 a nie w 2019r. a przedmiotem niniejszej sprawy jest płatność do uprawy pomidorów na 2019r. W piśmie tym nie ma informacji, że pomidory nabyte przez spółkę "P." od skarżącego w 2019r. zostały przetworzone. W związku z czym treść tego pisma nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd nie podzielił poglądu skarżącego, że zobowiązanie spółki "P." do przetworzenia pomidorów dostarczonych przez skarżącego można wywieść z treści § 7 ust.3 umowy. W przepisie tym jest mowa o badaniu surowca (tzn. pomidorów), produktów lub przetworów z niego wykonanych. Ze sformułowania tego nie wynika, że spółka zobowiązała się przetworzyć całą partię pomidorów dostarczoną przez skarżącego. Wniosek taki nie ma racjonalnego uzasadnienia w treści wymienionego określenia. Równie dowolnie można przyjąć, że spółka w ogóle nie będzie przetwarzała dostarczone pomidory albo przetworzy je jedynie w części. Zarzut skargi w tym zakresie nie jest uzasadniony. [...] wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenie i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Autor skargi kasacyjnej zrzekł się rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono "rażące" naruszenie przepisów prawa - obrazę art. 15 pkt 4 Ustawy z 26 stycznia 2007 r o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego polegającą na niesłusznym uznaniu, iż skarżącemu nie przysługiwało prawo do otrzymania płatności do powierzchni uprawy pomidorów, w sytuacji gdy spełniał on przewidziane w przedmiotowym przepisie przesłanki do wypłaty tej postaci płatności. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARMiR w Łodzi w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Organ zrzekł się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. W myśl art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z powyższego wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zawartymi w niej podstawami i wnioskami (art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 p.p.s.a.). Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku Sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest natomiast dopuszczalna w postępowaniu kasacyjnym rozszerzająca wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej, czy też ich uściślanie. Prawidłowe wskazanie podstaw kasacyjnych polega na podaniu konkretnych przepisów prawa, które zostały naruszone oraz wyjaśnienie na czym to naruszenie polegało (art. 176 p.p.s.a.). Nie jest natomiast wystarczające powtórzenie wyrażenia ustawowego, że uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy bez szczegółowego wyjaśnienia rzeczywistego wpływu uchybienia na wynik konkretnej, zaskarżonej skargą kasacyjną sprawy. Wskazanie i uzasadnienie podstaw kasacyjnych należy do tzw. koniecznych cech skargi kasacyjnej (art. 176 p.p.s.a.). Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumieć należy przede wszystkim dokładne wskazanie podstawy kasacyjnej oraz określenie tych przepisów prawa, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - uległy naruszeniu przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej ma zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, lub uzasadnienie zarzutu niewłaściwego zastosowania przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym - wykazanie, że zarzucane uchybienie rzeczywiście mogło mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Zarzut błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa materialnego wymaga, aby wskazano w skardze kasacyjnej, na czym polega błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie, które zarzuca się sądowi pierwszej instancji, oraz jak powinna wyglądać w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną prawidłowa wykładnia danego przepisu oraz jego właściwe zastosowanie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1650/11). Zarzut naruszenia prawa musi być postawiony wyraźnie, to znaczy należy wskazać konkretny przepis prawa i określić sposób jego naruszenia, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny nie powinien formułować za stronę zarzutów skargi kasacyjnej. Podkreślenia wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest nie tylko zobowiązany, ale wręcz nie jest uprawniony do precyzowania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej bądź do poszukiwania za nią naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny. Jedynie w sytuacji, gdy treść uzasadnienia skargi kasacyjnej pozwala na jednoznaczne określenie, jaką postać naruszenia prawa wnoszący skargę kasacyjną chciał powołać w zarzutach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny może przeprowadzić kontrolę merytoryczną zarzutu. Wadliwość zarzutu jest bowiem możliwa do usunięcia w drodze rozumowania poprzez analizę argumentacji zawartej w uzasadnieniu środka odwoławczego, co nie narusza ani autonomii strony postępowania kasacyjnego do stanowienia o formie i treści zarzutów podnoszonych w postępowaniu kasacyjnym, ani związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej na mocy art. 183 § 1 p.p.s.a. To obszerne przypomnienie ogólnych wymogów formalnych skargi kasacyjnej było konieczne, biorąc pod uwagę treść sformułowanego w skardze kasacyjnej zarzutu. Autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji wyłącznie naruszenie prawa materialnego tj. art. 15 pkt 4 Ustawy z 26 stycznia 2007 r o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zarzut ten jednak wbrew obowiązkom wskazywanym na wstępie niniejszych wywodów nie odnosi się do przepisu, który miał zastosowanie w kwestii przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w roku 2019. Bowiem w rozpoznawanej sprawie stosowano ustawę z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2020 r., poz.1341), która obowiązuje dla płatności za rok 2019. Ustawa ta z dniem 15 marca 2015 r. uchyliła ustawę z dnia 26 stycznia 2007 r., przy czym poprzednio obowiązująca ustawa z 26 stycznia 2007 r. nie zawierała przepisu art. 15 pkt 4. Natomiast w uzasadnieniu skargi kasacyjnej odwołano się do treści przepisu art. 15 ust. 4 pkt 1 a) i b) ustawy z 5 lutego 2019 r. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 15 ust. 4 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r., który ma charakter materialnoprawny, gdyż określa przesłanki przyznania płatności związanej do powierzchni uprawy pomidorów, należy zauważyć, że naruszenie prawa materialnego występuje w dwóch postaciach: poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Poprzez pojęcie "błędna wykładnia" przepisów prawa materialnego rozumieć należy "nieprawidłowe w odniesieniu do przyjętych reguł wykładni rozumienie treści obowiązującego przepisu lub zastosowanie przepisu nieobowiązuacego". Z kolei przez "niewłaściwe zastosowanie" prawa materialnego rozumie się błąd subsumcji polegający na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie konkretny stan faktyczny odpowiada abstrakcyjnemu stanowi faktycznemu określonemu w hipotezie określonej normy prawnej. (por. H. Knysiak-Molczyk, Skarga kasacyjna, s.225- 226). Autor skargi kasacyjnej nie wskazał czy wywodzi naruszenie prawa materialnego jako błędną wykładnię czy błędne zastosowanie. Także u uzasadnieniu skargi kasacyjnej brak jest w tym zakresie stosownej argumentacji, która pozwoliłaby Sądowi kasacyjnemu na ocenę zarzutu i wnikliwe ustosunkowanie się do niego. Treść uzasadnienia skargi kasacyjnej wskazuje, że skarżący w istocie kwestionuje ustalenia faktyczne odnoszące się do treści umowy kontraktacji z dnia 8 lutego 2019 r. zawartej z [...]. Skarżący wskazuje, że w tej umowie kontraktacji brak jest wprawdzie zapisu, iż kontraktujący zobowiązuje się przeznaczyć pomidory do przetworzenia, nie oznacza to jednak jego zdaniem, że takiego przetworzenia nie było. Z nadesłanych wyjaśnień kontraktującego wynika, iż mimo braku wyraźnego zapisu o przeznaczeniu pomidorów do przetworzenia taki był właśnie cel zawartej umowy kontraktacji. Ustalenia faktyczne nie mogą jednak być kwestionowane poprzez zarzut naruszenia prawa materialnego. Stosowanie prawa materialnego ma miejsce wówczas, gdy stan faktyczny jest już ustalony. Natomiast stan faktyczny sprawy jest wynikiem postępowania dowodowego, czyli stosowania przepisów postępowania. Zatem kwestionowanie stanu faktycznego powinno opierać się na zarzucie naruszenia przepisów postępowania. A taki zarzut w skardze kasacyjnej nie został sformułowany. W tym stanie rzeczy Sąd odwoławczy w całości podziela stanowisko Sądu I instancji wskazujące na to, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa albowiem przedłożona przez skarżącego umowa kontraktacji z 8 lutego 2019 r. nie spełniała wymogów określonych w art. 15 ust.4 pkt 1 a.) ustawy, a to tego względu, że nie zawiera zobowiązania kontraktującego do przetworzenia pomidorów dostarczonych przez skarżącego. Takie zobowiązanie jest jednym z niezbędnych elementów umowy, o której mowa w wymienionym przepisie. Celem płatności do powierzchni uprawy pomidorów jest bowiem dotowanie tylko takich rolników, którzy produkują pomidory jeżeli pomidory te są przetwarzane przez podmioty zajmujące się przetwarzaniem owoców i warzyw. Innymi słowy płatność nie przysługuje rolnikowi dostarczającemu pomidory podmiotowi, który nie zobowiązuje się je przetwarzać lecz wykorzysta je w jakimś innym celu (np. sprzeda je w handlu detalicznym lub odsprzeda dalszemu pośrednikowi). W oparciu o powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).