I OSK 3184/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku J.G., T.G, M.T., A.B., G.K. i A.G. o wyłączenie sędziów od rozpoznania skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 2019 r., sygn. akt: I SA/Wa 498/19 w sprawie ze skargi J.G., T.G., M.T., A.B., G.K. i A.G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 stycznia 2019 r., znak: DAP/WOSRFR-7280-218/2018/KB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: 1. odmówić wyłączenia sędziego NSA Marka Stojanowskiego, 2. pozostawić bez rozpoznania wniosek o wyłączenie niewskazanych z imienia i nazwiska sędziów. UZASADNIENIE W piśmie z dnia 7 lipca 2022 r. pełnomocnik skarżących w sprawie I OSK 3184/19 wystąpił o wyłączenie z mocy prawa, w tym wyłączenie od wszelkich czynności, także administracyjnych, Przewodniczącego Wydziału – Sędziego NSA Marka Stojanowskiego uzasadniając to okolicznością prezentowanego w podjętych przez ww. Sędziego orzeczeniach stanowiska oraz wskazał, że w innych pismach, poczynając od pisma z dnia 11 kwietnia 2022 r. domagał się wyłączenia także innych sędziów. Następnie pismem z dnia 1 sierpnia 2022 r. pełnomocnik skarżących złożył wniosek o wyłączenie sędziów od udziału w ww. sprawie, wskazując, że z mocy prawa wyłączeniu podlegają sędziowie, "których działalność opisał w pismach" – wyszczególnionych w tym wniosku, a kierowanych do różnych spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, Naczelnym Sądem Administracyjnym, a także do Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego i organów sądów administracyjnych w Warszawie oraz dodatkowo wskazał, że wniosek dotyczy także sędziów, którzy rozpatrywali sprawę I OSK 764/19 i I OSK 979/19 oraz wyjaśnił, że w powołanych w pismach podnosił, że żąda wyłączenia sędziów we wszystkich sprawach swoich mocodawców. Zarządzeniem z dnia 2 września 2022 r. Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego wezwał do uzupełnienia braków formalnych wniosku przez wskazanie z imienia i nazwiska sędziów, których dotyczy wniosek oraz podanie przyczyn uzasadniających wyłączenie każdego z sędziów oraz okoliczności uprawdopodobniających istnienie tych przyczyn, w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W wystosowanej pismem z dnia 19 września 2022 r. odpowiedzi pełnomocnik skarżących stwierdził, że w pismach, o których mowa w jego wniosku wskazał szereg wyroków, które są jawne i nazwiska sędziów biorących udział w ich wydaniu są jawne, zatem wskazał, o których sędziów chodzi. W pismach tych zawarte jest uzasadnienie podstaw wniosku o wyłączenie. Wnosząc o zapoznanie się przez Sąd z pismami, które wymienił we wniosku, pełnomocnik dodatkowo rozszerzył wniosek o wyłączenie – "o sędziego, który wydał orzeczenie w sprawie I OSK 1161/22". Pełnomocnik wniósł o niemnożenie wymogów, których ustawa nie przewiduje i rozpatrzenie sprawy wyłączeń, skoro wskazał sędziów oraz zarzuty pod ich adresem. Zarządzeniem z dnia 30 września 2022 r. Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego wezwał do uzupełnienia braków formalnych wniosku przez wskazanie z imienia i nazwiska sędziów, których dotyczy wniosek oraz podanie przyczyn uzasadniających wyłączenie każdego z sędziów oraz okoliczności uprawdopodobniających istnienie tych przyczyn, w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W piśmie z dnia 20 października 2022 r. pełnomocnik skarżących stwierdził, że pismem z dnia 19 września 2022 r. odpowiedział na wezwanie Sądu wskazując sędziów, którzy wydali wyroki nieoparte na prawie oraz pisma, w których opisał działalność sędziów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2022 r., poz. 329) – dalej: p.p.s.a., wyłączenie sędziego na wniosek strony następuje wówczas, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Przepis ten łącznie z art. 18 § 1-3 p.p.s.a. ustanawia instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby wydającej rozstrzygnięcie. Stosownie zaś do treści art. 20 § 1 p.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 § 1-3 i art. 19 p.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność przewidzianą ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest trafny pogląd, że fakt, iż strona nie akceptuje rozstrzygnięć procesowych sądu, zarządzeń wydawanych w toku postępowania, czy też pozostaje w subiektywnym przeświadczeniu o stronniczości bądź złej woli sędziego rozpatrującego jej sprawę czy też wszystkich sędziów danego sądu, nie może stanowić podstawy do wyłączenia sędziego. Przekonanie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo, nie jest przesłanką żądania jego wyłączenia. Strona może bowiem zwalczać nieprawidłowe jej zdaniem orzeczenie wydane przez sąd pierwszej instancji wykorzystując przysługujące jej środki odwoławcze. W związku z powyższym oraz biorąc pod uwagę treść złożonego do akt sprawy oświadczenia Sędziego, nie jest możliwe uwzględnienie zgłoszonego w niniejszej sprawie żądania wyłączenia sędziego NSA Marka Stojanowskiego, o czym postanowiono w oparciu o art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 193 p.p.s.a. Stan faktyczny sprawy, w której pomimo wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku o wyłączenie sędziów, nie uczyniono zadość obowiązkowi wskazania sędziów oraz podstaw twierdzenia o konieczności ich wyłączenia od rozpoznania skargi kasacyjnej powodował konieczność pozostawienia wniosku w pozostałym zakresie bez rozpoznania na podstawie art. 49 § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a.