I SPP/Go 67/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu w dniu 19 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Fundacji Sprawiedliwości Podatkowej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 września 2021 r. sygn. akt I SPP/Go 67/21 w sprawie ze skargi Agencji Mienia Wojskowego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2015 rok postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Fundacja Sprawiedliwości Podatkowej wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 22 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Go 23/21, wnosząc jednocześnie na formularzu PPPr o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że Fundacja została zarejestrowana w KRS [...] kwietnia 2021 r. i jedyny jej przychód stanowi wpłata Fundatora (fundusz założycielski) w kwocie 1.000 zł, z którego Fundacja już zapłaciła wpis od zażalenia do WSA w Olsztynie w wysokości 100 zł, a zatem aktualny stan środków na rachunku bankowym Fundacji wynosi 900 zł. Fundacja, z racji swojego krótkiego okresu działania, nie otrzymała jeszcze żadnych darowizn, itp. Nie prowadzi działalności gospodarczej, więc nie ma możliwości zarobkowania. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia dodatkowych dokumentów, Fundacja oświadczyła, że nie prowadzi ksiąg rachunkowych, a tym samym nie jest w stanie sporządzić bilansu. Dodała, że nie ma wpływów oraz wydatków w formie gotówkowej, zaś wskazany we wniosku rachunek bankowy jest jedynym jej rachunkiem. Stan środków na dzień [...] sierpnia 2021 r. wynosi 897,80 zł. Powtórzyła, że z racji swojego krótkiego okresu działania, nie otrzymała jeszcze żadnych darowizn. Ponadto w piśmie z dnia [...] września 2021 r. poinformowała, że została zobowiązana do zapłaty wpisu w innym postępowaniu, co uszczupla jej rozporządzalne środki. Postanowieniem z dnia 9 września 2021 r. sygn. akt I SPP/Go 67/21, referendarz sądowy zwolnił Fundację od wpisu od skargi kasacyjnej w części przekraczającej 850 złotych oraz opłat kancelaryjnych w całości, oddalając wniosek w pozostałym zakresie. Zdaniem referendarza sądowego, skoro Fundacja, realizując zadania statutowe, kwestionuje rozstrzygnięcie wojewódzkiego sądu administracyjnego i składa skargę kasacyjną, to powinna dołożyć wszelkich starań, aby zdobyć środki na poniesienie opłat związanych z wniesieniem tego środka zaskarżenia. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych, a koszty z tym związane mają równorzędny charakter z innymi bieżącymi wydatkami ponoszonymi przez podmiot i powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Tymczasem, Fundacja w żaden sposób nie wykazała, że podjęła jakiekolwiek działania mające na celu pozyskanie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, mimo, że takie możliwości posiada. Jak bowiem wskazano, w § 8 statutu zastrzegła źródła finansowania swojej statutowej działalności, z których jednak nie skorzystała. I wbrew twierdzeniom Fundacji, krótki okres jej działania nie stanowi okoliczności usprawiedliwiającej rezygnację z dochodów. Co więcej, jak wynika z nadesłanych dokumentów, w innym postępowaniu sądowoadministracyjnym Fundacja ponosi koszty swojego uczestnictwa w sprawie ze środków z funduszu założycielskiego (wpis uiszczony do WSA w Olsztynie). Wobec tego nie ma podstaw, by kosztów takich nie mogła uiścić również w niniejszym postępowaniu. Mając jednak na względzie wysokość wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie (4.313 zł) i konieczność ponoszenia opłaty kancelaryjnej, za zasadne uznał przyznanie Fundacji prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w części przekraczającej kwotę 850 zł oraz zwolnienie od uiszczenia opłat kancelaryjnych. Skoro bowiem Fundacja ma zgromadzone na rachunku bankowym środki finansowe, wystarczające na pokrycie chociażby części kosztów sądowych, przy czym jednocześnie nie wykorzystuje przewidzianych prawem możliwości zgromadzenia dodatkowych dochodów, nie może skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Ponadto zauważył, że stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz.U. z 2020 r., poz. 2167), w akcie fundacyjnym należy zabezpieczyć majątek potrzebny do realizacji celów fundacji. Majątek fundacji pełni bowiem funkcję zabezpieczającą osiągnięcie jej celów i powinien być wykorzystywany w taki sposób, aby cele te mogły zostać osiągnięte. Fundacja musi mieć świadomość, że przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, powinna się liczyć z obowiązkiem ponoszenia określonych kosztów, w tym kosztów prowadzonych spraw sądowych i zabezpieczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. We wniesionym sprzeciwie jeszcze raz przytoczono wysokość kosztów, jakie Fundacja była zobowiązana ponieść w postępowaniu przed WSA w Olsztynie tj.: 100 zł - wpis od zażalenia, 2 zł – za wydruk zażalenia, 20 groszy - za kod sms. Ponadto Fundacja wskazała, że zobowiązanie jej do uiszczenia kwoty 500,00 zł w innym postępowaniu, prowadzi do debetu środków na rachunku bankowym. Tym samym Fundacja nie ma możliwości finansowych do uiszczenia kosztów wyznaczonych przez referendarza, i w związku z czym też zwraca się o zmniejszenie kwoty wpisu w kwocie nieprzekraczającej 300 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Natomiast zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei przepis art. 246 § 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej. W zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, następuje ono gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 art. 246 § 2 P.p.s.a.). Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015r. sygn. akt II GZ 935/14). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie ocenie podlega postanowienie referendarza sądowego zwalniające skarżącą kasacyjnie Fundację od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w części przekraczającej kwotę 850 zł oraz od uiszczenia opłat kancelaryjnych. Zdaniem Fundacji, ww. kwota wykracza poza jej zdolności płatnicze. Jest w stanie uiścić kwotę nieprzekraczającą 300 złotych. Sąd tego stanowiska nie podziela. Wpierw trzeba odwołać się regulacji prawnej dotyczącej tej formy organizacji, jaką jest Fundacja. Zgodnie z art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 2020 r., poz. 2167 ze zm.) w oświadczeniu woli o ustanowieniu fundacji fundator powinien wskazać cel fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na jego realizację. Składnikami tymi mogą być pieniądze, papiery wartościowe, oddane fundacji na własność rzeczy ruchome i nieruchomości. Jak wynika ze statutu, wnosząca skargę kasacyjną Fundacja Sprawiedliwości Podatkowej jako cel podaje m.in. wspieranie stron dotkniętych niejasnością obowiązujących przepisów i ich stosowaniem, w tym występowanie w charakterze uczestnika postępowań sądowoadministracyjnych, administracyjnych i podatkowych oraz składania prawnie dopuszczalnych środków zaskarżenia, m.in. skarg konstytucyjnych (§ 6 lit. b). Zgodnie natomiast z § 7 statutu, majątek Fundacji stanowi fundusz założycielski w wysokości 1.000 zł, ufundowany przez Fundatora, oraz dochody uzyskane w czasie działania fundacji, w szczególności: darowizny, spadki i zapisy, własna działalność odpłatna, dotacje i subwencje (§ 8 pkt 1 lit. a-c). Fundacja nie prowadzi działalności gospodarczej. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że prócz posiadania funduszu założycielskiego, skarżąca fundacja posiada możliwości, by pozyskać dochody. Tymczasem w niniejszej sprawie nie wykazała ona w żaden sposób – na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy - że podjęła jakiekolwiek działania mające na celu pozyskanie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. Odwoływanie się jedynie do stanu rachunku bankowego, po uiszczeniu kolejnego wpisu w sprawie zainicjowanej w innym postępowaniu – jest zdaniem Sądu - niewystarczające. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fundacje muszą bowiem mieć świadomość, że realizacja zamierzonych celów wiąże się z ponoszeniem kosztów, w tym również kosztów postępowań sądowych. Na te cele fundacje powinny zabezpieczyć odpowiednie środki z własnego majątku. Szczytny cel, dla realizacji którego ustanowiono fundację, nie może sam w sobie uzasadniać udzielenia prawa pomocy. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania fundacji na budżet państwa przez uzyskanie prawa pomocy rodzi skutkuje finansowaniem części jej działalności ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, że fundacje prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z 2 marca 2013 r., sygn. akt I OZ 114/12; z 17 września 2013 r., sygn. akt II OZ 732/13.) Już z tej zatem przyczyny, sprzeciw strony nie może zostać uwzględniony. Poza tym, skoro Fundacja Sprawiedliwości Podatkowej, ponosi koszty uczestnictwa w innym postępowaniu sądowoadministracyjnym, choćby tytułem wpisu sądowego, to nie można przyjąć, że nie może uiścić wpisu w niniejszej sprawie, który i tak w znaczny sposób został pomniejszony. Inicjowanie kolejnych postępowań przed sądami, bez zabezpieczenia środków na pokrycie ewentualnych kosztów, nie może korzystać z dofinansowania Skarbu Państwa. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.