I SA/Wa 918/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska (spr.) sędzia WSA Anna Falkiewicz - Kluj Protokolant: referent Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2021 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżaną decyzję oraz decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...]. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania [...] od decyzji Burmistrza Gminy [...] z [...] grudnia 2020 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że [...] września 2020 r. wpłynął wniosek [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na syna [...]. Burmistrz Gminy [...] decyzją z [...] października 2020 r., nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzja ta, w wyniku złożonego przez [...] odwołania, została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2020 r., nr [...], a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Burmistrz Gminy [...] decyzją z [...] grudnia 2020 r. przyznał [...] świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na rzecz syna [...] od [...] września 2020 r. do dnia [...] grudnia 2020 r. w wysokości [...] miesięcznie, a od [...] stycznia 2021 r. do odwołania w wysokości [...] miesięcznie. Od decyzji tej odwołanie wniosła [...] kwestionując okres, na jaki przyznano świadczenie. W ocenie odwołującej się świadczenie to powinno zostać przyznane od [...] listopada 2018 r., czyli od miesiąca, w którym złożony został wniosek o ustalenie niepełnosprawności syna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając sprawę wskazało, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018, poz. 2220 tj.). Wyjaśniło, że na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności, wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...][...] stycznia 2019 r., Nr [...][...] został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, przy czym orzeczenie zostało wydane na stałe, a niepełnosprawność istnieje od 4 roku życia. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] kwietnia 2019 r., nr [...]. Następnie, po rozpatrzeniu odwołania Sąd Rejonowy [...] wyrokiem z [...] marca 2020 r., sygn. akt [...] zmienił orzeczenie i ustalił, że [...] wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wyrok ten stał się prawomocny 17 marca 2020 r. Kolegium wyjaśniło, że kwestia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego została uregulowana w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium podało, że odwołująca jest matką [...], nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej bowiem sprawuje opiekę nad synem, który jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium stwierdziło, że wnioskowane świadczenie powinno zostać przyznane, bowiem zostały spełnione ustawowe przesłanki. Odnosząc się do kwestii terminu od kiedy zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne Kolegium podniosło, że termin 3-miesięczny, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych powinien być ustalony od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu powszechnego, tj. od 17 marca 2020 r., podczas gdy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony [...] września 2020 r., a więc po upływie wskazanego terminu. W ocenie organu przy interpretacji art. 24 ust 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy dostrzec różnicę pomiędzy datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności i datą orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wydanego przez sąd powszechny. W tym aspekcie zwrócić trzeba szczególną uwagę na istotny walor takiego wyroku w postaci jego prawomocności. Dopiero bowiem prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wywołuje skutek wiążący również w zakresie jego treści w stosunku do innych sądów i organów, co w ukształtowanym dwuetapowym mechanizmie przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego ma podstawowe znaczenie dla właściwego rozumienia art. 24 ust. 2a ustawy. Kolegium wskazało, że w przypadku rozstrzygnięcia przez sąd powszechny termin z art. 24 ust. 2a ustawy należy liczyć od dnia uprawomocnienia się wyroku w tym przedmiocie. Fakt fizycznego dysponowania przez stronę odpisem wyroku opatrzonego klauzulą prawomocności nie ma tu znaczenia. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] marca 2021 r., wniosła [...]. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie polegające na nieuwzględnieniu terminu doręczenia jej przez Sąd Rejonowy [...] odpisu prawomocnego wyroku z [...] marca 2020 r., sygn. akt [...]. Skarżąca podniosła, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jej od listopada 2018 r., a więc od miesiąca, w którym złożyła wniosek o ustalenie niepełnosprawności syna. Podała, że odpis prawomocnego wyroku otrzymała pomiędzy 9 a 19 lipca 2020 r. pomimo, że [...] kwietnia 2020 r. złożyła wniosek o doręczenie prawomocnego wyroku. Podniosła, że otrzymanie powyższego wyroku po 9 lipca 2020 r. nie było skutkiem jej bierności lub zaniedbania lecz przedłużającą się procedurą sądową. Wskazała, że orzeczenie Sądu jest prawomocne od 17 marca 2020 r., ale jego prawomocność została stwierdzona 6 lipca 2020 r. Zaznaczyła, że [...] lipca 2020 r. skierowała do WZON w [...] pismo informujące o wydanym orzeczeniu sądowym oraz złożyła wniosek o zmianę orzeczenia o niepełnosprawności syna. Podniosła, że składając [...] września 2020 r., wniosek do OPS w [...] dotrzymała 3-miesięcznego terminu, aby móc ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne od momentu złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności, a więc od listopada 2018 r. Skarżąca podniosła, że nie zgadza się ze stanowiskiem Kolegium, iż fakt fizycznego dysponowania odpisem wyroku nie ma znaczenia w sprawie, gdyż ma on dla toku postępowania znaczenie fundamentalne. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie zawarte w niej argumenty należy podzielić. Dokonując oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia Kolegium prawidłowo zastosowało przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (którego treść organ przytoczył), trafnie uznając, że skarżąca spełnia kryteria do przyznania wnioskowanego świadczenia. Skarżąca jest matką [...], nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej, gdyż sprawuje opiekę nad synem, który jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności (umiarkowany stopnień) łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Trafnie więc Kolegium stwierdziło, że wnioskowane świadczenie powinno zostać przyznane, bowiem zostały spełnione przesłanki je warunkujące. Wskazać należy, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Oznacza to (wbrew twierdzeniu skargi), że istotna jest data złożenia wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do organu pomocy społecznej, a nie zaś data złożenia wniosku do zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Kolegium dokonując oceny przesłanek z art. 24 ust. 2a ustawy nie dostrzegło, że w dacie orzekania przez ten organ obowiązywał przepis art. 15zzzzzn2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U z 2020 r., poz. 1842) dodany przez art. 1 pkt 24 ustawy z 9 grudnia 2020 r. (Dz. U. 2020, poz. 568) zmieniającej ustawę z 31 marca 2020 r. Organ odwoławczy rozpoznając sprawę obowiązany jest uwzględniać aktualny stan prawny. To z kolei legło u podstaw uchylenia przez Sąd także decyzji organu I instancji. Zgodnie z art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2). Podkreślić należy, że jest to przepis szczególny w stosunku do art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec tego organ rozpoznając sprawę i kierując się zasadami wynikającymi z art. 7, art. 8 i art. 9 kpa powinien poinformować skarżącą o treści przepisu art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. i wyznaczyć jej 30 dniowy termin na złożenie wniosku, o jakim mowa w tym przepisie. Dopiero po złożeniu wniosku o przywrócenie terminu i jego rozpoznaniu albo po bezskutecznym upływnie terminu do jego złożenia organ powinien rozpoznać wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Rozpoznając sprawę po ewentualnym przywróceniu terminu do złożenia wniosku i dokonując analizy przesłanek z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych organ powinien mieć także na uwadze, że wyrok sądu powszechnego nie jest doręczany z urzędu. Strona nie ma więc wiedzy co do daty jego uprawomocnienia, która dopiero rodzi skutek prawny w postaci ustalenia niepełnosprawności. Podjęcie działań wymaga zatem aktywności i wiedzy strony o przysługujących jej uprawnieniach. Nie może to jednak skutkować pokrzywdzeniem osoby uprawnionej, która we właściwym terminie, po doręczeniu prawomocnego wyroku Sądu, złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia. Należy mieć także na uwadze szczególne uwarunkowania i utrudnienia, jakie występowały w tamtym czasie pandemii i związane z tym funkcjonowanie instytucji publicznych, w tym sądów. Jak wynika z akt sprawy skarżąca już [...] kwietnia 2020 r. wystąpiła do Sądu Rejonowego w [...] o doręczenie odpisu prawomocnego wyroku. Był to właściwy termin biorąc pod uwagę fakt, że Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności mógł złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a potem środek zaskarżenia. Następnie [...] kwietnia 2020 r. mąż skarżącej ponowił wniosek o doręczenie prawomocnego wyroku. Odpis prawomocnego wyroku doręczony został dopiero pomiędzy 9 lipca a 19 lipca 2020 r. Jak wynika z tego odpisu, chociaż wyrok jest prawomocny od 17 marca 2020 r., to jednakże jego prawomocność została stwierdzona dopiero 6 lipca 2020 r. Skarżącej nie można więc zarzucić żadnych zaniedbań w podjęciu czynności dotyczących pozyskania odpisu prawomocnego wyroku. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego Sąd, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.