II SA/Go 787/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2021 r. sprawy ze skargi C.H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za okres marzec-maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2020 r., sporządzonym na formularzu, prowadząca działalność gospodarczą C.H. (skarżąca) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres marzec-maj 2020 r. Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz.1842, ze zm.; dalej ustawa o COVID), odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za wnioskowany okres podając, że deklaracje rozliczeniowe za miesiące marzec- maj 2020 r. nie została złożona przez skarżącą do dnia 30 czerwca 2020 r., a zostały zaewidencjonowane na kocie płatnika 7 lipca 2020 r. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżąca podniosła, że 6 marca 2020 r. złożyła deklarację za miesiąc luty 2020 r. i po jej złożeniu nie otrzymała informacji o błędzie ani też braku deklaracji, stąd była przekonana o prawidłowości jej złożenia. Dopiero w lipcu 2020 r. strona otrzymała informację o braku deklaracji, dlatego nie mogła zareagować w terminie do końca czerwca 2020 r. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. odmawiającą stronie prawa do zwolnienia. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID i wyjaśnił, że warunkiem zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek jest zwolniony z obowiązku ich składania. Organ wskazał na przesłanki zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych określone w art. 47 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, dalej jako u.s.u.s.). Organ stwierdził, że skarżąca dokumenty rozliczeniowe za okres marzec-maj 2020 r. złożyła po terminie warunkującym zwolnienie z opłacenia składek, bo 7 lipca 2020 r. Organ dodał, iż dokumenty rozliczeniowe nie klonowały się z uwagi na fakt, iż prawidłowa deklaracja za miesiąc luty 2020 r. z numerem 01 złożona została w dniu 7 lipca 2020 r. W związku z powyższym, w ocenie organu, brak było podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Na powyższą decyzję C.H. wniosła w terminie skargę do tutejszego Sądu powtarzając argumentację przywołaną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca dodała, iż fakt tak długiego milczenia przez organ (4 miesiące) w zakresie błędnie złożonej przez nią deklaracji za miesiąc luty 2020 r. spowodował, iż nie była ona w stanie skorygować błędu do końca czerwca 2020 r., co zaś spowodowało, że organ odmówił jej zwolnienia ze składek. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sprawa, zgodnie z wolą stron, została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy art. 31zq ust. 1-4 ustawy o COVID określają obowiązek składania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych przez płatników składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Stosownie do treści art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Jak wynika z okoliczności sprawy, a przede wszystkim z treści skargi, choć nie zostało to dokładnie wyjaśnione i opisane przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, skarżąca była płatnikiem składającym deklaracje w trybie art. 47 ust. 2g u.s.u.s. Zgodnie z jego treścią osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące i ustalające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliły tę podstawę. Osoby te obowiązane są do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliły podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18c. Jednakże z uwagi na złożenie przez skarżącą 6 marca 2020 r. deklaracji za luty 2020 r., jak okazało się z błędnym numerem, kolejne deklaracje, jak podał wyjaśnił organ, ,,nie klonowały się". Powyższe spowodowało, że skarżąca nie była świadoma przy składaniu wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres marzec-maj 2020 r., braku jakim obciążony był wniosek o zwolnienie, dotyczący wymaganych deklaracji rozliczeniowych. Ze stanu faktycznego sprawy wynika (nie jest to sporne), że deklaracje te za okres marzec-maj 2020 r. zostały przez wnioskującą złożone po terminie, bo 7 lipca 2020 r. Dopiero wówczas bowiem, jak wyjaśniła skarżąca, dowiedziała się o błędnym złożeniu deklaracji i ich ,,nieklonowaniu się". Wywodząc z tego faktu negatywne konsekwencje dla strony organ postąpił mechanicznie i formalnie nie biorąc w ogóle pod uwagę ani okoliczności podnoszonych przez skarżącą (w ogóle się do nich nie odniósł), ani obowiązujących regulacji, które dotyczą, między innymi takich lub podobnych im przypadków, jak w niniejszej sprawie. Po pierwsze organ pominął w sprawie zastosowanie, obowiązującego od dnia 16 grudnia 2020 r., art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Z treści tego przepisu wynika jasno, że dotyczy on sytuacji, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki, a zatem także terminów materialnoprawnych, jak termin określony w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID. Przepis ten obejmuje stany faktyczne, które miały miejsce: w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491) i w dacie składania wniosku, deklaracji oraz rozpatrywania sprawy obowiązywał. Organ nie poinformował jednak skarżącej o prawie złożenia wniosku o przywrócenie terminu, co w jaskrawy sposób naruszyło gwarancje strony w niniejszym postępowaniu, bezpośrednio wpływając na wynik sprawy. Uchybienie to przesądza zatem o zasadności skargi obligując Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji w celu umożliwienia stronie skorzystania z przysługujących jej praw podmiotowych. Wskazać także należy, że uchybienia w toku postępowania ze strony organu nie mogą negatywnie wpływać na prawa strony, jeśli strona nie zawiniła w opóźnieniu złożenia deklaracji w terminie. Dla zastosowania tego przepisu znaczenie mają przyczyny uchybienia terminu. Brak wyjaśnienia tych kwestii, a mianowicie brak odniesienia się do przyczyn nienadesłania deklaracji w terminie, jest kolejnym uchybieniem organu. Nadto co jest odrębnym, istotnym uchybieniem organu w zakresie proceduralnych gwarancji strony, Zakład Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy art. 9, 10 § 1 i 79a § 1 k.p.a. (w zw. z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266, ze zm.). Zgodnie z wyrażonymi w tych przepisach zasadami organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu powinien był udzielić stronie należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, czyli w tym przypadku poinformować skarżącą, przed dniem 30 czerwca 2020 r., że jej deklaracje za wymagany przez ustawę okres nie dotarły do ZUS oraz, że warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku jest ich złożenie przed tym terminem. Poinformować oczywiście na tyle wcześniej, by skarżąca miała realną możliwość dosłania deklaracji przed 30 czerwca 2020 r. Tym bardziej, że jak wynika z akt sprawy wniosek o zwolnienie skarżąca złożyła już 10 kwietnia 2020 r. Uznać zatem należy, że wykazane naruszenie art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID oraz art. 9, 10 § 1 i 79a § 1 k.p.a. miały istotny wpływ na wynik sprawy, co prowadziło do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.) W szczególności organ udzieli stronie stosownego pouczenia o prawie złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji i jeśli strona złoży w terminie taki wniosek, rozpatrzy go biorąc pod uwagę okoliczności podnoszone przez stronę oraz to, że organ, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie pouczył strony o wymogach i skutkach niedochowania terminu wskazanego w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID.