I GSK 11/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda Sędziowie Józef Waksmundzki (spr.) NSA Marzenna Zielińska Protokolant Małgorzata Suchocka po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 18 września 2007 r. sygn. akt I SA/Bd 423/07 w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia od P. S. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w T. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 18 września 2007 r., syn. akt I SA/Bd 423/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę P. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy. W dniu [...] marca 2004 r. funkcjonariusze Komendy Miejskiej Policji z B. dokonali zatrzymania samochodu osobowego marki Audi 80 o nr rejestracyjnych [...] i numerze nadwozia [...], z widocznymi śladami ingerencji w pola numerowe nadwozia. Dodatkowo w wyniku oględzin stwierdzono również rozbieżność w numerze silnika w porównaniu z numerem przedstawionym w dowodzie rejestracyjnym pojazdu. Właścicielem oraz kierowcą pojazdu był P. S., który podał, iż numer silnika nie zgadza się z numerem wpisanym w dowodzie rejestracyjnym, gdyż w samochodzie tym wymienił blok silnika z tłokami wraz z wałem korbowym. Na koniec zeznał, iż nie dokonywał żadnych zmian w polu numerowym nadwozia samochodu. Dokonane przez Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Wojewódzkiej Policji w B. ustalenia, iż numer identyfikacyjny nadwozia: [...] nie jest numerem fabrycznym, natomiast oryginalny numer nadwozia to [...], wraz z danymi uzyskanymi w ramach odrębnego postępowania prowadzonego przez Referat Karny Skarbowy Urzędu Celnego, zgodnie z którymi sporny samochód nie został dopuszczony do obrotu na polskim obszarze celnym, stanowiły podstawę do wszczęcia postępowania celnego zmierzającego do uregulowania sytuacji prawnej przedmiotowego pojazdu. Decyzją z dnia [...] września 2006 r. Naczelnik Urzędu Celnego w B. stwierdził powstanie długu celnego w kwocie 12.210 zł wobec samochodu osobowego Audi 80, obciążając tym zobowiązaniem P. S. Dyrektor Izby Celnej w T. decyzją z dnia [...] marca 2007 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji uznając za niekwestionowany fakt, iż P. S., będąc posiadaczem przedmiotowego samochodu osobowego marki Audi 80, jest osobą, na której ciąży dług celny związany z tym pojazdem, zgodnie z art. 210 § 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r., Nr 75 poz. 802) stanowiącym, iż dłużnikami są osoby, które nabyły, posiadały lub posiadają towar, o którym mowa w § 1 ww. przepisu, i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie był to towar wprowadzony nielegalnie. Odnosząc się do przedstawionego w odwołaniu zarzutu nieprzesłuchania w sprawie W. K., organ zauważył, iż w trakcie toczącego się postępowania przed organem I instancji strona nie wnioskowała o przeprowadzenie takiego dowodu. Nadto Dyrektor Izby Celnej podkreślił, że Naczelnik Urzędu Celnego przeprowadził szczegółowe postępowanie mające na celu wyjaśnienie sytuacji, czy sporny samochód osobowy marki Audi 80 jest tym samym, który posiadali jego poprzedni właściciele. Zważywszy na fakt, iż pojazd ten w istotny sposób zmienił się w okresie, kiedy znajdował się w posiadaniu strony, organ odwoławczy stanął na stanowisku, że przesłuchanie W. K. nie wniosłoby nic nowego do sprawy. Na powyższą decyzję P. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. Oddalając skargę, Sąd I instancji uznał ustalenia faktyczne dotyczące zatrzymania i ustalania właściwych numerów identyfikacyjnych spornego samochodu dokonane przez organy celne za prawidłowe. Sąd przyjął, że w toku postępowania oświadczono, iż przedmiotowy pojazd P. S. zakupił, odpowiadając na ogłoszenie prasowe wystawione przez R. C. W dowodzie rejestracyjnym pojazdu widniał jeden z poprzednich właścicieli P. K. Sąd podał, że przepis art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego przewiduje bardzo szeroki krąg osób, które "nabyły, posiadały lub posiadają towar" wprowadzony nielegalnie i które podlegają należnościom celnym przywozowym. Ujęcie to oznacza, że każda z osób uczestniczących w obrocie takim towarem, w tym posiadacz teraźniejszy lub przeszły, może być dłużnikiem celnym. Staje się nim, gdy zostanie wykazane, że "przy zachowaniu należytej staranności" osoby te "mogły się dowiedzieć, że wprowadzenie było nielegalne". Za sporną w sprawie Sąd I instancji uznał okoliczność, że skarżący wiedział lub przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć, że w chwili wejścia w posiadanie towaru był on towarem wprowadzonym nielegalnie. W ocenie Sądu stanowisko organu, iż skarżący swym zachowaniem wypełnił dyspozycję art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego, było uzasadnione. Zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego, kupując samochód powszechnym jest sprawdzenie numerów identyfikujących pojazd oraz wszelkich dokumentów, jakimi powinien legitymować się właściciel pojazdu, zaś w przypadku samochodów sprowadzonych z zagranicy są to również dowody na to, że pojazd został sprowadzony legalnie. W takim wypadku osoba należycie starająca się powinna bądź wyjaśnić zastrzeżenia, bądź odstąpić od zakupu. Skoro skarżący nie zrobił tego, to nie może być mowy o wyłączeniu odpowiedzialności za dług celny. Sąd podał, że samochód został zakupiony od osoby niewidniejącej w dokumentach rejestracyjnych pojazdu, bez sprawdzenia tożsamości sprzedającego. Skarżący nie podjął próby sprawdzenia, czy samochód posiada oryginalne numery identyfikacyjne lub czy został poddany odprawie celnej i dopuszczony do obrotu na polskim obszarze celnym. P. S. nie zweryfikował także numeru nadwozia chociażby z danymi identyfikacyjnymi umieszczonymi przez producenta w różnych miejscach pojazdu. W ocenie Sądu skarżący nie dochował więc należytej staranności dokonując transakcji zakupu. Wobec powyższego Sąd uznał, że organy celne udowodniły istotne okoliczności i prawidłowo uznały, iż skarżący odpowiada za dług celny jako dłużnik na podstawie art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego. Sąd uznał za nieistotny dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji zarzut, że organy celne nie zbadały okoliczności dotyczących nielegalnego wprowadzenia przedmiotowego samochodu przez któregoś z poprzednich właścicieli. Dodatkowo Sąd wskazał, że w ogóle brak dowodów na to, iż poprzedni właściciele nabyli samochód o oryginalnym numerze nadwozia. Według skarżącego był to ten sam samochód. Poprzedni właściciele stwierdzili jednak, że pojazd nie był tym, który sprzedali, co również znalazło potwierdzenie w dokumentach sprzedaży, a zakres zmian, jakich rzekomo dokonał skarżący, nie obejmował różnic wskazywanych przez świadków. Wobec powyższego Sąd uznał, że nawet przy postulowanych przeciwnych zeznaniach osoby towarzyszącej skarżącemu przy nabyciu pojazdu, uznanie, że to on odpowiada za dług celny, było oparte na zasadzie swobodnej oceny dowodów. Od powyższego wyroku P. S. złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył orzeczenie w całości i wniósł o jego uchylenie w całości oraz o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] marca 2007 r. i o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia ww. organowi, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, dalej: p.p.s.a.), tj. art. 75, art. 77, art. 78 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071) i art. 151 p.p.s.a., poprzez niedopuszczenie dowodu na okoliczność faktu mającego istotny wpływ na wynik sprawy, 2. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 210 § 3 Kodeksu celnego i nieuwzględnienie treści art. 221 Kodeksu celnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej P. S. podał, że organ w swoim postępowaniu skoncentrował się na zagadnieniu, czy przedmiotowy pojazd był rzeczywiście tym, który skarżący nabył od R. C. Organ przeprowadził okazanie samochodu kilku poprzednim posiadaczom, którzy stwierdzili, że "nie rozpoznają go". W konsekwencji organ uznał, że okazany samochód nie był przedmiotem kolejnych umów. Zdaniem skarżącego organy nie wzięły pod uwagę faktu, że skarżący wykazał, iż po nabyciu samochodu dokonał jego kapitalnego remontu, zmieniając m.in. silnik oraz kolor lakieru karoserii. Na potwierdzenie swoich twierdzeń skarżący powołał W. K. – obecnego przy nabyciu samochodu i jego remoncie. Przesłuchanie W. K. miało, zdaniem skarżącego, znaczenie dla ustalenia rozmiaru odpowiedzialności skarżącego. P. S. podzielił ocenę Sądu I instancji, zgodnie z którą skarżący nie dochował należytej staranności poprzez nieupewnienie się, czy wskazany samochód został legalnie wprowadzony na polski obszar celny i niesprawdzenie numerów identyfikacyjnych karoserii i silnika. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną brak zachowania należytej staranności wymaganej przez art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego, można jednak również przypisać poprzednim posiadaczom samochodu, co ma istotne znaczenie dla rozmiaru odpowiedzialności skarżącego, ponieważ w konsekwencji, dług celny ustalony przez organy powinien obciążyć wszystkich kolejnych posiadaczy pojazdu, którzy winni odpowiadać solidarnie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w T. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej należy przypomnieć, że stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że zakres sądowego rozpoznania sprawy, poza nieważnością postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi, jest ograniczony do zarzutów podniesionych przez autora skargi kasacyjnej. W myśl art. 176 p.p.s.a., skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, który powinien czynić zadość wymaganiom formalnym, jakie ogólnie zostały sformułowane w art. 46 § 1 p.p.s.a. w odniesieniu do pism pochodzących od strony oraz wymaganiom materialnym, jakie zostały dla niej przewidziane. Wymagania materialne skargi kasacyjnej, dotyczące przytoczenia podstaw i ich uzasadnienia, wiążą się z obowiązkiem wskazania konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego, które zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania (uzupełniania lub uściślania) zarzutów za autora skargi kasacyjnej, czy stawiania hipotez w tym obszarze, sanując zaistniałe braki. Należy przy tym podkreślić, że przy sporządzeniu skargi kasacyjnej wprowadzono tzw. przymus adwokacki (art. 175 § 1 i 3 p.p.s.a.), aby nadać temu środkowi odwoławczemu charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymagania dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Strona wnosząca skargę kasacyjną oparła jej zarzuty na obydwu podstawach kasacyjnych, określonych w przepisie art. 174 p.p.s.a. Składające się na te podstawy kasacyjne zarzuty koncentrują się wokół kwestii prawidłowego ustalenia kręgu osób związanych z towarem nielegalnie wprowadzonym na polski obszar celny, a następnie uznania tych osób za dłużników w rozumieniu art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego. Pierwszy zarzut skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 75, art. 77, art. 78 k.p.a. i art. 151 p.p.s.a., poprzez niedopuszczenie dowodu na okoliczność faktu mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Odnośnie tego zarzutu należy wskazać, że zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623), przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. W rozpatrywanej sprawie dług celny powstał przed 1 maja 2004 r., a więc zastosowanie miał przepis art. 262 Kodeksu celnego, zgodnie z którym do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepis art. 12 oraz przepisy działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60). Dlatego też zarzut naruszenia przepisów postępowania nie może być uznany za zasadny, gdyż przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie miały zastosowania w sprawie, a więc nie mogło dojść do ich naruszenia na etapie postępowania administracyjnego. Tym samym Sąd I instancji nie mógł naruszyć art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję naruszającą przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec braku innych zarzutów dotyczących naruszenia przepisów proceduralnych mających zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny jest związany ustaleniami faktycznymi przyjętymi przez Sąd I instancji. Podkreślenia wymaga, że dla każdego postępowania kluczowe znaczenie ma ustalenie stanu faktycznego sprawy, bowiem tylko w takim przypadku możliwe jest ustalenie praw i obowiązków strony tego postępowania. Tylko dla prawidłowo ustalonego stanu faktycznego można zastosować przepisy prawa materialnego skutkujące powstaniem prawa i obowiązków strony postępowania sądowoadministracyjnego. Brak zarzutów w skardze kasacyjnej umożliwiających badanie prawidłowości zaaprobowanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ustaleń faktycznych oznacza, że są one wiążące. Należy bowiem mieć na uwadze to, że przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena z punktu widzenia zgodności z prawem procesu konkretyzacji (zastosowania) norm prawa materialnego w określonej sytuacji faktycznej (por. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt II FSK 1503/05). Przechodząc więc do zarzutów naruszenia prawa materialnego należy wskazać, że przepis art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego stanowi, że dłużnikami w przypadku nielegalnego wprowadzenia towaru na polski obszar celny są osoby, które nabyły, posiadały lub posiadają taki towar, i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie był to towar wprowadzony nielegalnie. Zgodnie z ustaleniami faktycznymi, przyjętymi przez Sąd I instancji posiadaczem towaru – samochodu marki Audi 80 o numerach rejestracyjnych [...] i numerze nadwozia [...], nielegalnie wprowadzonego na polski obszar celny, był P. S. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zaaprobował stanowisko organów celnych, iż skarżący odpowiada za dług celny jako dłużnik na podstawie art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego, czego skarżący nie kwestionuje i w skardze kasacyjnej przyznaje, że nie dochował należytej staranności, aby dowiedzieć się, że samochód, którego był posiadaczem został nielegalnie wprowadzony na polski obszar celny. W ramach tej podstawy kasacyjnej skarżący wskazuje, że poprzedni posiadacze samochodu powinni być uznani za dłużników solidarnych. Jednak kwestia ustalenia czy inni posiadacze samochodu w sprawie występują należy do sfery ustaleń faktycznych, które, jak już wyżej wskazano, nie zostały skutecznie zakwestionowane. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej nie mają usprawiedliwionych podstaw i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania na rzecz Dyrektora Izby Celnej w T., na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., ze względu na trudną sytuację materialną skarżącego, potwierdzoną postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 29 czerwca 2007 r., sygn. akt I SA/Bd 423/07, którym przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym.