I SA/Rz 586/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz, Sędzia WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...]. UZASADNIENIE M. L. (dalej: skarżący, wnioskodawca, płatnik) poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2020 r. nr [...], [...]. Utrzymano nią w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, za osoby ubezpieczone, na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Z przedłożonych sądowi akt sprawy wynikało, że w dniu 21 kwietnia 2020 r. wpłynął do Zakładu wniosek płatnika o zwolnienie go z obowiązku opłacania ww. składek, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Zaznaczył on, że prowadzi działalność gospodarczą oznaczoną kodem PKD 73.11. Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. Zakład, powołując się na przepisy art. 31zo ust. 1 i art. 31zq ust. 3 i 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; dalej zwana jako: "ustawa o COVID-19"), uznał że wnioskodawca nie przesłał w wymaganym terminie deklaracji rozliczeniowych wraz z imiennymi raportami, a powinien był tego dokonać do dnia 30 czerwca 2020 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy płatnik podniósł, że po otrzymaniu negatywnej decyzji podjął czynności wyjaśniające, z jakich powodów deklaracje nie zostały przesłane na czas. W analizowanym czasie pracownicy korzystali ze zwolnień lekarskich. Podczas składania deklaracji pojawiały się komunikaty o błędach krytycznych, które blokowały wysyłanie dokumentów. Wynikały one z błędnego obliczenia składek za pracownika, który przebywał na zwolnieniu lekarskim. Deklaracje były jednak przez niego za kolejne miesiące generowane, wobec czego myślał, że wszystko przebiegło prawidłowo. Błąd ten został obecnie przez niego dostrzeżony, a deklaracje wypełnione poprawnie i wysłane. Gdyby informacje o błędzie otrzymał wcześniej, mógłby je niezwłocznie uzupełnić. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] września 2020 r. Zakład podtrzymał dotychczas wyrażone stanowisko. W skardze podniesiono, że pomimo złożonych wyjaśnień i złożenia zaległych deklaracji żądana pomoc nie została przyznana. Do dnia 20 lipca 2020 r. skarżący nie był świadomy błędu w programie Płatnik, ale został on następnie przez niego niezwłocznie usunięty i deklaracje złożone prawidłowo. Od czasu złożenia wniosku o udzielenie pomocy nikt z Zakładu się z nim nie kontaktował, przez co nie miał informacji o brakach wniosku. W odpowiedzi Zakład wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzjach. Wskazał, że argumenty skargi nie zostały poparte żadnym dowodem wskazującym na problemy z wysłaniem deklaracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Przeprowadzona kontrola wykazała konieczność zastosowania przez Sąd względem obu wymienionych na wstępie decyzji Zakładu środków określonych w art. 145 w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z zawartymi w nim przepisami, uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji następuje w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto Sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Może też stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach szczególnych. Zastosowanie powyższych środków możliwe jest względem wszystkich aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Z przedłożonych Sądowi akt sprawy i stanowisk stron wynika, że skarżący ubiegał się o udzielenie pomocy mającej przeciwdziałać negatywnym skutkom COVID-19 w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania opisanych na wstępie składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r., o którym mowa w art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19. Wniosek zgłosił dnia 21 kwietnia 2020 r. Niekorzystną dla siebie decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. otrzymał 22 lipca 2020 r. Powodem takiego rozstrzygnięcia było ustalenie, że jako płatnik składek nie złożył w terminie do 30 czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowych, pomimo posiadania takiego obowiązku. Skarżący uważa, że sporządzał wymagane dokumenty przy pomocy programu Płatnik, ale nie był świadomy tego, że zawierały one błąd i ostatecznie nie dotarły do Zakładu. Do dnia otrzymania decyzji nie był tego świadomy, a gdyby otrzymał taką informację usunąłby stwierdzony błąd niezwłocznie. W ocenie Sądu kontrolowane decyzje wymagały uchylenia z powodu ich wydania z naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Po pierwsze, uzasadnienie decyzji niedostatecznie jasno wskazuje, dlatego na płatniku ciążył obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowej i imiennych raportów miesięcznych za odnośne miesiące. Stanowisko organu ogranicza się do stwierdzenia braku złożenia tych dokumentów za marzec, kwiecień i maj 2020 r., ale nie czyni to zadość wymaganiom określonym w art. 107 § 3 K.p.a., tak w zakresie uzasadnienia faktycznego, ale przede wszystkim prawnego. Nie wyjaśniono zaś, czy płatnik obowiązany był opłacać składki za ubezpieczonych, czy osoby z nim współpracujące, na co wskazuje powołany w uzasadnieniu decyzji art. 47 ust. 2a i ust. 2b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a jeżeli tak, to czy zdarzenie takie wpłynęło na wymiar (wysokość) składek, o jakich była mowa w art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID. Warunek zwolnienia z obowiązku składania comiesięcznych deklaracji i raportów w tym ostatnim przypadku jest bowiem powiązany z brakiem zmian w stosunku do miesiąca poprzedniego, który powinien być w uzasadnieniu takiej decyzji wykazany. Po drugie, płatnik złożył wniosek o udzielenie wsparcia już w dniu 21 kwietnia 2020 r., a zatem przed terminem określonym w art. 31zp ust. 1 ustawy o COVID. Zgodnie z ogólnymi terminami składania deklaracji rozliczeniowych, zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, termin do złożenia deklaracji rozliczeniowej został wyznaczony najpóźniej do 15 dnia następującego miesiąca (art. 47 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Ustawa o COVID-19 stanowiła zaś w art. 31zq ust. 1, że płatnik składek zobowiązany był przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony był z obowiązku ich składania. Czynności tej powinien dokonać najpóźniej do dnia 30 czerwca 2020 r. (art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID). Zakład zobowiązany został natomiast do rozpatrzenia wniosku w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony był z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Nic nie stało zatem na przeszkodzie, aby Zakład, rozpatrując wniosek w czasie dłuższym, niż wynikający z przepisów art. 35 K.p.a. lub ustawy o COVID, mając na względzie przepisy art. 10 § 1 i art. 79a K.p.a., poinformował płatnika przed dniem 30 czerwca 2020 r. o braku odnotowania obligatoryjnego złożenia przez niego deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Nie było też wykluczone skorzystanie w takim przypadku z regulacji określonej w art. 64 § 2 K.p.a., ponieważ wymóg faktycznego złożenia deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych jako takich mógł być potraktowany jako wymóg formalny wniosku, o jakim mowa w tym przepisie. Wydanie zaś decyzji po znacznym upływie czasu po terminie, do którego płatnik powinien uregulować zobowiązanie składkowe za marzec, kwiecień i maj 2020 r. i złożyć deklarację rozliczeniową lub imienne raporty miesięczne, nie może stanowić dla przedsiębiorcy ubiegającego się o rzeczone wsparcie pułapki niedopełnienia wymogów formalnych, a tym bardziej materialnych (uchybienia określonego w ustawie o COVID-19 terminu zgłoszenia wniosku o wsparcie), ponieważ byłoby to sprzeczne z intencją ustawodawcy wprowadzającym szereg nowych i nowatorskich rozwiązań prawnych w aktach prawnych mających na celu przeciwdziałanie negatywnym skutkom COVID-19. W szczególności, że miało to miejsce w okresie, kiedy na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020 r. sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 566, zob. § 5) obowiązywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zakaz przemieszczania się, z wyjątkami określonymi w przepisach tego rozporządzenia. Instrumentalne powołanie się na zasadę legalności i wskazanie niedopełnienia przez płatnika wymagania określonego w przepisach art. 31zo i art. 31zq ustawy o COVID związanego z niezłożeniem deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych byłoby zatem nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasadę sprawiedliwości społecznej, która mieści w sobie nakaz lojalnej współpracy organów państwa z podmiotami administrowanymi. Gdyby płatnik otrzymał informację o braku wymaganych dokumentów, albo nawet negatywną decyzję w terminie określonym w ww. przepisach, składając odwołanie potencjalnie mógłby uzupełnić wskazane przez Zakład braki, niezależnie od tego, czy podejmował próby ich złożenia przy użyciu oferowanego przez Zakład programu Płatnik, czy nie. Po trzecie, przesłane do Sądu druki złożonych przez płatnika deklaracji rozliczeniowych nie potwierdzają ponad wszelką wątpliwość ustaleń Zakładu, że dokumenty te złożono po 30 czerwca 2020 r. Na dokumentach tych widnieją bowiem takie daty wypełnienia dokumentów, jak 28 maja 2020 r., 29 kwietnia 2020 r., 29 czerwca 2020 r., choć w aktach sprawy znajduje się także wydruk wiadomości e- mailowej z dnia 11 sierpnia 2020 r. na temat tego, że płatnik złożył deklaracje rozliczeniowe za wszystkie 3 miesiące drogą elektroniczną w dniu 26 lipca 2020 r. Kwestia ta wymagać będzie dodatkowych czynności wyjaśniających albo odpowiedniego sprawozdania w uzasadnieniu decyzji, niezależnie od stanowiska wyrażonego wyżej. Gdyby bowiem okazało się, że deklaracje te zostały jednak złożone w przepisanych terminach, decyzje Zakładu okazałyby się wadliwe całkowicie z innych przyczyn, a mianowicie dokonania błędnych ustaleń faktycznych. Z podanych względów Sąd, mając na względzie przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 31zo ust. 1 i 2 ustawy o OVID-19, a także art. 107 § 3, art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 64 § 2 i art. 79a K.p.a., uchylił kontrolowane decyzje. Wydano je przedwcześnie, z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rzeczą Zakładu w ponownie prowadzonym postępowaniu będzie poczynienie ustaleń odpowiadających stanowisku Sądu zaprezentowanym w uzasadnieniu. Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, ponieważ skarżący nie był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, a sprawa sądowa zainicjowana jego skargą z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. była wolna od kosztów sądowych. Nie przedłożono zaś zestawienia innych wydatków.