II OZ 1334/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 18 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 1050/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. w M. na postanowienie Warmińsko - Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Olsztynie z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia: 1. oddalić zażalenie; 2. sprostować sentencję i uzasadnienie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 18 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 1050/14, w ten sposób, że każdorazowo w miejsce A. wpisać W. UZASADNIENIE We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 1050/14, pełnomocnik W. w M. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Stwierdził, że W. nie jest w stanie ponieść kosztów opłaty sądowej od skargi, która wynosi 3700 zł, ponieważ jej sytuacja finansowa jest bardzo zła. Od 2010 r. spółka odnotowuje straty, a ubiegły rok rozliczeniowy zakończyła stratą w wysokości 147.713,26 zł. Sprawa, w której wniesiona została skarga dotyczy opłaty legalizacyjnej, zatem brak uiszczenia wpisu będzie skutkował daleko idącymi konsekwencjami finansowymi, które mogą zakończyć byt gospodarczy skarżącej. Obecnie nie prowadzi ona żadnej działalności gospodarczej z uwagi na to, że działalność ta w całości opiera się na wykorzystaniu budynku, którego dotyczy sprawa, a z którego nie może obecnie korzystać. W takim przypadku W. generuje tylko koszty (pracownicy, opłaty), nie odnotowując żadnych przychodów. Skarżąca utrzymuje się tylko dzięki bezpośredniemu dofinansowaniu przez wspólnika, co oznacza, że nie posiada samodzielnych możliwości finansowych do poniesienia wpisu od wniesionej skargi. Według złożonego oświadczenia o majątku i dochodach, wysokość kapitału zakładowego wynosi 60.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok - 216.015,10 zł / 218.377,33 zł; strata za ostatni rok obrotowy - 147.713,26 zł, a stan rachunku bankowego na koniec lipca 2014 r. to 1.097,11 zł / 4.709,66 zł. Do wniosku załączono także: CIT-8 za 2013 r., rachunek zysków i start na koniec 2013 r., wyciągi z rachunku bankowego za okres od 1 lutego do 31 lipca 2014 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 1050/14 odmówił zwolnienia W. od kosztów sądowych. Na to postanowienie pełnomocnik W. wniósł sprzeciw podnosząc, że skarżąca, jako osoba prawna, z założenia stanowi odrębną od swoich właścicieli całość, która powinna samodzielnie finansować koszty swojej działalności. Ewentualne zasilenie W. przez jej wspólnika - dopłatami do kapitału, czy też pożyczkami – stanowi ich autonomiczną decyzję, zupełnie niezależną od woli skarżącej jako osoby prawnej. Nie może to być traktowane jako obowiązek wspólników wobec W. Nadto sytuacja, gdy głównym źródłem finansowania działalności są wpłaty od wspólników, jest sytuacją samą w sobie anormalną z ekonomicznego punktu widzenia. Nie można utożsamiać woli wspólników z możliwościami samej spółki. Poza tym, w ocenie pełnomocnika, takie ciągłe dofinansowywanie W. przez jej wspólników świadczy o wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej skarżącej. Postanowieniem z 18 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił zwolnienia skarżącej Spółki od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, między innymi, że strona skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości 3.700 zł. Do rozpoznania wniosku strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie miał przede wszystkim na uwadze, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ponadto, opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też, może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że W. nie wykazała zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Analiza przedłożonych przez skarżącą dokumentów prowadzi do wniosku, że zostały one przedstawione i ocenione dość wybiórczo, dokumentując przede wszystkim rozchody oraz brak przychodu. Jednakże, mimo podnoszonego w sprzeciwie faktu braku osiągania przychodu z prowadzonej działalności, spółka zachowuje płynność finansową w oparciu o wpłaty wspólników. W pełni uzasadnione jest twierdzenie pełnomocnika skarżącej, że W., jako osoba prawna, z założenia stanowi odrębny od właścicieli podmiot gospodarczy, który powinien samodzielnie finansować koszty swojej działalności, a wszelkie ewentualne zasilenie spółki przez jej wspólników poprzez dopłaty do kapitału, czy też pożyczki stanowi ich autonomiczną decyzję, zupełnie niezależną od podmiotu gospodarczego. Stwierdzenie powyższe w żadnym razie nie zmienia jednakże sytuacji, aby to spółka wykazała, że nie posiada jakichkolwiek możliwości w poniesieniu opłat sądowych związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, z przekazanych dokumentów nie wynika, aby skarżąca wykazała, że podjęła wszelkie możliwe kroki w celu pozyskania środków na uiszczenie kosztów sądowych, a mimo tego nie jest w stanie ich ponieść. Jako osoba prawna, dysponując kapitałem zakładowym oraz znacznym majątkiem w wysokości 216.015,10 zł (według bilansu za ostatni rok) oraz stanem rachunku bankowego na koniec lipca 2014 r. - 4.709,66 zł, nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesie pełnych kosztów postępowania sądowego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych skarżącej wynika wprawdzie, że na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie skargi stan finansów wyniósł 4.709,66 zł, ale z operacji przeprowadzonych na tym rachunku wynika, że skarżąca regularnie uiszcza należności podatkowe, koszty działalności związane z regulacją opłat za media, ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne, koszty obsługi doradztwa podatkowego i prawnego, pobiera należność z tytułu dzierżawy, reguluje należność za pracę, jak również z rachunku dokonywane są wypłaty na rzecz osób trzecich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził, że wbrew przekonaniu skarżącej, w sprawie nie może mieć znaczenia w zakresie przyznania prawa pomocy okoliczność, że sprawa w której wniesiona została skarga dotyczy opłaty legalizacyjnej, a jej nieuiszczenie spowoduje daleko idące konsekwencje finansowe, które mogą zakończyć jej byt gospodarczy, ponieważ skoro z przedłożonych dokumentów wynika, że zaspokajane są inne należności to nic nie stoi na przeszkodzie aby także należności z tytułu wpisu od skargi została przez W. poniesiona, zwłaszcza, że jak podnosi strona sprawa niniejsza ma dla bytu skarżącej ogromne znaczenie. Skoro tak faktycznie jest, to spółka winna w tym celu podjąć niezbędne kroki celem pozyskania środków, chociażby w ramach pożyczki, czy sprzedaży części swego majątku, a dopiero w sytuacji wykazania braku uzyskania dochodu w tym zakresie wystąpić o zwolnienie od kosztów sądowych. Z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie wynika, żeby to Skarb Państwa był obligowany do ponoszenia kosztów działalności podmiotu gospodarczego, zwłaszcza gdy regulowane są należności z innych tytułów. Z przedstawionych dokumentów wynika zaś, że W. posiada dostateczne środki na pokrycie kosztów sądowych, na obecnym etapie obejmujące wpis od skargi. W ocenie Sądu pierwszej instancji, strona wszczynając postępowanie sądowe powinna liczyć się z tym, że będzie się to wiązało z obowiązkiem poniesienia określonych wydatków, dlatego też powinna poczynić oszczędności, które pozwoliłyby jej na ich pokrycie we własnym zakresie. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Zażalenie na postanowienie z 18 listopada 2014 r. wniosła W. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy nie służy ochronie majątku strony, a umożliwieniu stronie dostępu do sądu. Aby uzyskać prawo pomocy, osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, powinna wykazać, że nie ma środków na poniesienie kosztów sądowych oraz że podjęła wszelkie niezbędne działania, żeby zdobyć fundusze w tym celu. Prawo pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Istotne jest przy tym, że zobowiązania prywatnoprawne (w tym związane z prowadzeniem działalności gospodarczej) nie mogą bowiem mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację przedstawioną przez Sąd pierwszej instancji. Z akt sprawy nie wynika, żeby skarżąca podjęła wszelkie niezbędne działania w celu pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych w zainicjowanym postępowaniu. W. W szczególności istotne jest, że skarżąca ponosi na bieżąco różnorodne koszty, którym nie można przyznać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi w niniejszej sprawie. Nawet w zażaleniu skarżąca przyznała, że "na dzień 31 lipca 2014 roku spółka na bieżąco regulowała zobowiązania wynikające z prowadzenia działalności gospodarczej". Co więcej, skarżąca sama wskazuje, że jest w stanie uzyskiwać wpływy z zewnętrznych źródeł. Wbrew twierdzeniu skarżącej, wysokość kwoty wpisu w niniejszej sprawie (3.700,00 zł) nie sprawia, żeby koszty sądowe miał w sprawie ponieść Skarb Państwa, a nie skarżąca. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Podstawą prawną dla punktu drugiego sentencji postanowienia jest art. 156 w związku z art. 166 p.p.s.a. Skarżąca w niniejszej sprawie to W., a nie A.