III FSK 4266/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia WSA (del.) Jacek Pruszyński, po rozpoznaniu w dniu 5 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 56/21 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od S. sp. z o.o. z siedzibą w G. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku kwotę 610 (słownie: sześćset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 5 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 56/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: "WSA") w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej: "Spółka") uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "SKO") z dnia 25 listopada 2020 r. oraz stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta G. (dalej: "Prezydent") z dnia 27 sierpnia 2020 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W wyroku tym WSA uznał, że organ podatkowy nie jest uprawniony do wydania decyzji o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego, w sytuacji gdy zostało wydane postępowanie o odmowie jego wszczęcia. WSA wyjaśnił, że skoro postępowanie nie zostało wszczęte, tym samym nie mogło zostać umorzone, w związku z czym uznano, że decyzja z 27 sierpnia 2020 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż nie było podstawy prawnej i faktycznej do wydawania decyzji w sprawie umorzenia zaległości podatkowej, w przypadku istnienia prawomocnego postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. W ocenie WSA, o ile umorzenie postępowania następuje, gdy jego bezprzedmiotowość zostanie stwierdzona już w toku postępowania (lub w toku postępowania wystąpi zdarzenie czyniące postępowanie bezprzedmiotowym), to odmowa wszczęcia postępowania jest narzędziem, mającym z założenia zapobiegać wszczęciu bezprzedmiotowego postępowania. Innymi słowy, odnosi się do takiego postępowania, które dotknięte jest wadami uniemożliwiającymi jego merytoryczne rozpatrzenie, a wady te są oczywiste i możliwe do ustalenia już w chwili wstępnej oceny wniosku. Jeżeli postępowanie o przyznanie ulgi jest bezprzedmiotowe, to organ powinien odmówić jego wszczęcia, a jeśli zostało wszczęte podlega umorzeniu. W ocenie WSA, organ pierwszej instancji wydając decyzję z 27 sierpnia 2020 r. naruszył prawo w sposób rażący. W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego wyroku, SKO zaskarżyło go w całości i wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie go w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz SKO kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych. Na podstawie art. 176 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako "p.p.s.a.") Kolegium oświadczyło, że zrzeka się rozprawy. Kolegium zarzuciło: 1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez uchylenie decyzji organu odwoławczego - przy błędnie zrekonstruowanym przez WSA stanie faktycznym - jako naruszającej przepisy prawa procesowego, a także bez wykazania naruszenia przez organ odwoławczy przepisów o postępowaniu oraz bez wykazania wpływu naruszenia na wynik sprawy; 2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.), zwana dalej "o.p.", poprzez - przy błędnie zrekonstruowanym przez WSA stanie faktycznym - pominięcie tego przepisu przy ocenie decyzji drugoinstancyjnej, wydanej przez organ odwoławczy; 3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez nieprzedstawienie podstawy prawnej orzeczenia oraz jej wyjaśnienia, w szczególności - wobec uznania za nieprawidłową decyzji organu odwoławczego - poprzez brak wskazania jakiego rodzaju rozstrzygnięcie tego organu było w ocenie WSA właściwe. Spółka nie wniosła odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.: "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów" (art. 182 § 3 p.p.s.a.). Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie SKO zrzekło się rozprawy, a strona przeciwna (Spółka) nie zażądała jej przeprowadzenia, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny za zasadny uznaje zarzut naruszenia przez WSA przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., w zw. z art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) o.p., poprzez uchylenie decyzji organu odwoławczego - przy błędnie zrekonstruowanym przez WSA stanie faktycznym - jako naruszającej przepisy prawa procesowego. Słusznie wywodzi w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor, że organ podatkowy nie był uprawniony do wydania decyzji w sprawie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, w sytuacji gdy wcześniej wydał postanowienie o odmowie wszczęcia tegoż postępowania. Organ podatkowy I instancji, pomimo wcześniejszej odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 165a o.p., wydał następnie w sposób nieuprawniony decyzję o umorzeniu postępowania. Decyzja ta została jednak wydana, a następnie wniesiono od niej odwołanie. SKO było zatem zobligowane do rozpatrzenia odwołanie od decyzji o umorzeniu postępowania, w oparciu o przepisy art. 233 o.p. W zakresie tej podstawy prawnej, nie leży jednak możliwość stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 września 2018 r., I SA/GI 261/18, wyrok NSA w Warszawie z 12.03.1981 r., SA 472/81, ONSA 1981/1, poz. 21; zob. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el.2021, art. 138). Nie ulega zatem wątpliwości, że SKO z uwagi na oczywistą wadliwość zaskarżonej decyzji oraz brak możliwości prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, zasadnie uchyliło zaskarżony akt oraz umorzyło postępowanie. Naczelny Sąd Administracyjny za trafny uznaje także zarzut naruszenia przez WSA przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez nieprzedstawienie podstawy prawnej orzeczenia oraz jej wyjaśnienia, w szczególności - wobec uznania za nieprawidłową decyzji organu odwoławczego - poprzez brak wskazania, jakiego rodzaju rozstrzygnięcie tego organu było w ocenie WSA właściwe. Jeżeli przyjąć, że rozstrzygnięciem tym byłoby wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organu I instancji poprzez stwierdzenie jej nieważności, to należy jeszcze raz podkreślić, że organ odwoławczy nie ma takiej możliwości w ramach instytucji odwołania. Organ odwoławczy mógłby stwierdzić nieważność zaskarżonej odwołaniem decyzji, gdyby wszczął z urzędu odrębne postępowanie w tym przedmiocie, a także zakończył umorzeniem postępowanie odwoławcze. WSA naruszył także przepis art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez nie wskazanie podstawy prawnej orzeczenia oraz jej wyjaśnienia, w szczególności - wobec uznania za nieprawidłową decyzji organu odwoławczego - nie podając, jakiego rodzaju rozstrzygnięcie tego organu było w ocenie WSA właściwe. WSA uchylił decyzję SKO, choć nie wskazał wprost na czym polegała wadliwość podjętego przez ten organ rozstrzygnięcia. WSA podkreśla jedynie, że "skoro postępowanie nie zostało wszczęte, tym samym nie mogło zostać umorzone." Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, błędny jest wywód WSA, że postępowanie nie zostało wszczęte (nie toczyło się). Organ podatkowy I instancji już po wydaniu postanowienia o odmowie jego wszczęcia, podejmował dalsze czynności procesowe w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych. O tym, że postępowanie przed organem I instancji toczyło się pomimo wydania postanowienia o odmowie jego wszczęcia, świadczy chociażby treść skargi przywołana w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (str. 3), gdzie WSA opisuje, iż organ wzywał stronę do złożenia dodatkowych dokumentów celem wyjaśnienia przesłanek zastosowania omawianej ulgi podatkowej. Okoliczności te potwierdzają, że organ I instancji podejmował w stosunku do podatnika określone czynności procesowe. Z powyższych powodów nie można twierdzić, że w niniejszej sprawie żadne postępowanie przed organem I instancji po wydaniu postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania nie toczyło się i w związku z tym nie mogło ono zostać umorzone. Postępowanie toczyło się, a sprowadzało się do czynności podejmowanych przez organ de facto z urzędu. Wyżej opisane naruszenia przepisów prawa skutkowały niewłaściwym zastosowaniem przez WSA przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Naruszenia te miały oczywisty wpływ na wynik rozpatrywanej sprawy, albowiem prawidłowe ustalenie stanu faktycznego odnoście prowadzenia postępowania z urzędu przez organ I instancji, nie pozwoliłoby WSA na odrzucenie dopuszczalności jego umorzenia. Uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, NSA działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz oddalił skargę. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i art. 200 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a. Jacek Pruszyński Sławomir Presnarowicz Anna Dalkowska