I OSK 1646/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 955/20 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi I. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]września 2020 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, postanowieniem z dnia 20 maja 2021 r. (sygn. akt II SA/Sz 955/20) - orzekając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2020 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) - odrzucił skargę I.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że przyczyną odrzucenia skargi I.L. na ww. decyzję jest brak - po stronie wnoszącej skargę - interesu prawnego, o którym mowa w art. 50 § 1 p.p.s.a., tj. osobistego, konkretnego i aktualnego prawnie chronionego interesu, który może być realizowany na gruncie określonego przepisu prawa, najczęściej materialnego, bezpośrednio wiążącego zaskarżony akt z indywidualną i prawnie chronioną sytuacją strony. Zdaniem Sądu, skarżąca nie ma legitymacji procesowej do występowania w niniejszej sprawie jako strona, bowiem z akt sprawy wynikało jednoznacznie, iż nie brała ona udziału w postępowaniu administracyjnym, w którym została wydana zaskarżona decyzja a zatem nie była również adresatem tej decyzji. Adresatem omawianej decyzji i zarazem autorem odwołania w postępowaniu administracyjnym był natomiast M. S.. Sąd Wojewódzki wskazał ponadto, że interes prawny podmiotu wnoszącego skargę do sądu administracyjnego wyraża się w tym, iż podmiot ten działa we własnym imieniu i ma roszczenie o przyznanie na jego rzecz uprawnienia lub zwolnienia z nałożonego nań obowiązku, wynikającego z obowiązujących przepisów prawa. W niniejszej sprawie oznacza to więc, że interes prawny do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego posiada wyłącznie M.S., który ubiegał się o przyznanie mu świadczenia wychowawczego w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżoną decyzją. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniosła I. L.. Podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie ma istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a w zw. z art. 50 § 1 p.p.s.a. - poprzez odrzucenie skargi w wyniku uznania, że I.L. nie posiada legitymacji procesowej do występowania w sprawie jako strona, a tym samym nie posiada interesu prawnego do wniesienia skargi, podczas gdy wydana w sprawie decyzja wywiera skutki również na uprawnienia skarżącej, wynikające z przyznanego prawa do świadczenia wychowawczego, a co za tym idzie, w wyniku wydanej decyzji skarżąca prawo to utraciła, stąd istnieje związek pomiędzy wydanym aktem a indywidualną sytuacją skarżącej. Z uwagi na powyższy zarzut kasacyjny, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono szeroką argumentację przemawiającą ze przyjęciem, iż skarżąca posiada interes prawny do wniesienia skargi w niniejszej sprawie, wskazując na treść art. 28 k.p.a. w powiązaniu z art. 4 ust. 2, art. 5 i art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu, albowiem podniesiony w niej zarzut naruszenia art. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a w zw. z art. 50 § 1 p.p.s.a. - w zakresie odnoszącym się do zasadność wydania przez Sąd I instancji zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi jest trafny. Przede wszystkim bowiem należy podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, iż ustalenie braku legitymacji skarżącego do wniesienia skargi jest rezultatem badania jego interesu prawnego, w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a. W takim przypadku zatem sąd administracyjny wydaje wyrok oddalający skargę, a nie postanowienie o odrzuceniu skargi. Brak przymiotu strony, a więc uprawnienia do złożenia skargi jest bowiem przesłanką materialnoprawną, która skutkuje oddaleniem skargi a nie jej odrzuceniem. Tylko w przypadku, kiedy brak interesu prawnego we wniesieniu skargi jest oczywisty, a więc kiedy nie ma potrzeby badania jego ewentualnego istnienia, zachodzi podstawa do odrzucenia skargi wskazana w art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Taka sytuacja – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - w analizowanej sprawie jednak nie zachodziła a to oznaczało, iż Sąd Wojewódzki w sposób nieuprawniony poddał ocenie interes prawny I.L. do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2020 r. przez pryzmat przesłanek formalnych, stanowiących podstawę odrzucenia skargi w oparciu o art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Nie można bowiem zgodzić się z Sądem I instancji, że - w realiach niniejszej sprawy - dla stwierdzenia braku legitymacji skargowej wnoszącej skargę wystarczające było ustalenie, że nie brała ona udziału w postępowaniu administracyjnym a zatem nie była adresatem decyzji, którą skarży, gdyż adresatem wspomnianej decyzji (i zarazem autorem odwołania w postępowaniu administracyjnym) był jedynie M.S.. Stan faktyczny występujący w niniejszej sprawie, jak i zarzuty zawarte w skardze prowadzą bowiem do wniosku, że interes prawny skarżącej powinien zostać oceniony w kontekście przesłanek materialnoprawnych, a wynik tej kontroli powinien przybrać formę wyroku. Jak wynika z akt sprawy, skarga wniesiona przez I. L. dotyczyła, wydanej w trybie autokontroli, decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2020 r. Nr [...], którą to decyzją organ, uwzględniając w całości skargę M.S.na decyzję z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania M.S. prawa do świadczenia wychowawczego dla syna T. S.w okresie od 1.07.2019 r. – 31.05.2021 r.: 1) uchylił w całości ww. decyzję Kolegium z dnia [...] lipca 2020 r.; 2) uchylił w całości ww. decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2020 r. i orzekł o przyznaniu M.S. prawa do świadczenia wychowawczego dla syna T. S. w okresie od 1.07.2019 r. – 31.05.2021 w wysokości 500 zł. Powyższa decyzja została doręczona Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, Prezydentowi Miasta [...] oraz M.S. We wniesionej skardze I. L., podnosząc natomiast m in. zarzut naruszenia art. 28 k.p.a. wskazywała, że organ błędnie pozbawił ją przymiotu strony w postępowaniu zakończonym ww. decyzją. Swój interes prawny (a tym samym legitymację skargową w niniejszym postępowaniu sądoadministracyjnym) skarżąca wywodziła zaś z przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, wskazując, że - jako matka małoletniego T. S. - jest również osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie wychowawcze. Ponadto podkreślała, że o zaskarżonej decyzji dowiedziała się z zawiadomienia GOPS w [...], w którym poinformowano ją, iż w związku z wydaniem decyzji z dnia [...] września 2020 r. przyznającej świadczenie wychowawcze dla syna T.S. ojcu dziecka – M.S.w okresie od 1.07.2019 r. – 31.05.2021 w wysokości 500 zł, zostało wszczęte postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia zasadności pobierania przez nią świadczenia 500+ na małoletniego T. a przyznanego jej (za ten sam okres) informacją z dnia 17 lipca 2019 r. W związku z tym skarżącą akcentowała, iż niedopuszczalna jest sytuacja, w której ona - jako osoba uprawniona do świadczenia wychowawczego i pobierająca przyznane świadczenie za okres od 1.07.2019 r. – 31.05.2021r. - pozbawiona została możliwości odniesienia się do ustaleń zawartych w zaskarżonej decyzji dotyczących sposobu sprawowania opieki nad synem przez ojca dziecka, będących podstawą przyznania świadczenia wychowawczego za ten sam okres ojcu dziecka. Tymczasem Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia co prawda wskazywał na cechy interesu prawnego - w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a. - jednak w żaden sposób nie odniósł się do powyższych okoliczności. Nie podjął też próby oceny, czy i w jaki sposób zaskarżona decyzja z dnia [...] września 2020 r. przekłada się na sytuację prawną skarżącej w kontekście naruszenia wskazywanych przez nią przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, ograniczając się jedynie do formalnoprawnych ustaleń dotyczących braku doręczenia jej zaskarżonej decyzji. Powyższe uchybienia, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skutkować musiały uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Z uwagi bowiem na zakres stwierdzonych uchybień, szersza ocena przez Sąd Kasacyjny zasadności zarzutów kasacyjnych, odnoszących się do stanowiska Sądu Wojewódzkiego w zakresie braku istnienia interesu prawnego skarżącej w rozpoznawanej sprawie, jest przedwczesna. Przy ponownym zatem rozpoznaniu sprawy, Sąd I instancji winien ocenić kwestię interesu prawnego skarżącej w zaskarżeniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2020 r. Nr [...] wydając w tym przedmiocie orzeczenie merytoryczne i mając na uwadze powyższe rozważania. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wyjaśnić należy, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw prawnych do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zgodnie z art. 209 p.p.s.a., wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 p.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Żaden z tych przepisów nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r. sygn. akt I OPS 4/07).