II FZ 766/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, , po rozpoznaniu w dniu 17 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 lipca 2012 r. sygn. akt I SA/Go 58/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 29 listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od wynagrodzeń wypłacanych na podstawie umów o dzieło w okresie od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Go 58/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił M.M. (dalej: ,,Strona lub Skarżący’’) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 29 listopada 2011 r., w przedmiocie nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od wynagrodzeń wypłacanych na podstawie umów o dzieło w okresie od stycznia do grudnia 2008 r. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym stanie faktycznym: Postanowieniem z dnia 29 marca 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż oceniając informacje wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dodatkowych dokumentów, że nie jest możliwa racjonalna ocena sytuacji materialnej skarżącego. Sąd zauważył, że budżet domowy skarżącego obciąża spłata dwóch układów ratalnych zawartych z organem skarbowym w łącznej kwocie 48 000 zł miesięcznie. Koszty miesięcznego utrzymania rodziny wynoszą 5 000 zł. Jednocześnie skarżący oświadczył, że uzyskuje z działalności rolniczej miesięczny dochód w wysokości 75 626,13 zł brutto. Biorąc pod uwagę koszty oraz dochody, na które skarżący wskazał, zdaniem Sądu nie ma zagrożenia, że poniesienie jedynego na obecnym etapie postępowania kosztu sądowego w postaci wpisu od skargi, będzie skutkowało uszczerbkiem utrzymania koniecznego rodziny skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 369/12, oddalił zażalenie na powyżej opisane uznając, że jest ono nieuzasadnione. Na skutek wezwania strony do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w dniu 22 czerwca 2012 r., skarżący złożył nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W ww. wniosku oraz w piśmie z 9 lipca 2012 r. uzupełniającym skarżący wskazał, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów wpisu sądowego od skargi. Dodał, że jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne oraz prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz trojgiem uczących się dzieci, a miesięczny koszt utrzymania ww. gospodarstwa domowego wynosi 5 000 zł. Podał, że ponosi koszty związane ze spłatą dwóch układów ratalnych zawartych z organem skarbowym w łącznej wysokości ok. 48 000 zł miesięcznie. Podkreślił, że wartość wpisów obciążających go we wszystkich sprawach zawisłych przed sądami administracyjnymi wynosi 5 071 zł, tymczasem jego dochody ze względu na charakter prowadzonej działalności są nieregularne oraz zależą od wielu czynników. Oświadczył również, iż pozostaje w ustroju wspólności majątkowej ze swoją małżonką B.M. zatem wskazany w niniejszym wniosku majątek tj. nieruchomości rolne o pow. 68,2312 ha zabudowane szklarniami obciążone hipoteką umowną kaucyjną na rzecz banku G. oraz P. na łączną kwotę 56.330.000,00 zł, 5 samochodów dostawczych oraz maszyny rolnicze, objęty jest wspólnością łączną. Skarżący w niniejszym wniosku wskazał, iż uzyskuje dochód w wysokości 75.626,13 zł brutto miesięcznie. Ponadto złożył deklaracje VAT za marzec, kwiecień i maj 2012 r., na podstawie których ustalono, że dostawa towarów oraz świadczenie usług według deklaracji VAT kształtowała się następująco: w marcu - 79.726 zł, w kwietniu - 344.625 zł, w maju - 2.755.019 zł oraz deklarowano nabycie towarów i usług: w marcu o wartości netto 957.351 zł, w kwietniu - 1.677.509 zł, w maju - 940.231 zł. Skarżący przedstawił także kserokopię rocznego zeznania podatkowego PIT-36 za 2011 rok w którym wykazał przychód ze stosunku pracy oraz z działów specjalnych produkcji rolnej w łącznej wysokości 848.901,50 zł, dochód 847.566,50 zł oraz kwotę podatku do zapłaty 258.510,00 zł wraz z kopią wniosku z 9 maja 2012 r. o rozłożenie na raty ww. zaległości. Skarżący podał również, iż otrzymał w 2012 r. 383.347,58 zł tytułem dopłat bezpośrednich obszarowych oraz 10.303,16 zł tytułem dopłat do paliwa wykorzystywanego w rolnictwie. W niniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że dodatkową okolicznością, uzasadniającą złożenie przedmiotowego wniosku, która ujawniła się po dacie złożenia wniosku z dnia 1 marca 2012 r., jest ciążąca na nim zaległość podatkowa w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. w kwocie 258.510,00 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim rozpoznając kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych uznał, iż przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, że skarżący nie ustosunkował się w pełni do wezwania Sądu z 28 czerwca 2012 r., co spowodowało, iż wniosek został rozpatrzony jedynie w oparciu o treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Nadto nie przedstawił wyciągów ze wszystkich swoich i małżonki rachunków bankowych, co utrudniło ustalenie jego rzeczywistej kondycji finansowej. Sąd podkreślił, że skarżący nie wskazał, aby jakiekolwiek zdarzenia nagłe, w jego gospodarstwie w ostatnim czasie miały miejsce, po drugie zaś zeznanie podatkowe PIT-36 za 2011 rok oraz deklaracje VAT-7 za marzec, kwiecień i maj 2012 r. nie dowodzą twierdzeniom skarżącego, że jego sytuacja jest na tyle zła, że nie pozwala mu uczestniczyć w pełnym rozmiarze w kosztach sądowych w sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. W ocenie Sądu skarżący wbrew swoim twierdzeniom osiąga dochody regularnie, a jedynie ich wysokość w poszczególnych miesiącach roku, ze względu na specyficzny charakter prowadzonej działalności, może się różnić, potwierdzeniem czego są bez wątpienia deklaracje VAT-7 za miesiące marzec, kwiecień i maj 2012 r. Zatem, w opinii Sądu, wzrost przychodów w okresie II-III kwartału jest na tyle wysoki, iż nie tylko pozwala na pokrycie wszystkich zobowiązań, ale również na poczynienie stosownych oszczędności w stopniu pozwalającym na normalne funkcjonowanie skarżącego i jego rodziny. Dodatkowo należy stwierdzić, iż skarżący inicjując postępowanie sądowoadministracyjne w swoich sprawach, powinien przewidzieć, iż następstwem podjętych przez niego działań będzie konieczność zapłaty wpisu sądowego, a zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą, argument dotyczący ilości postępowań i związana z tym łączna wysokość wpisów nie może przemawiać za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy. Każda bowiem z tych spraw jest rozpatrywana oddzielnie, od każdej pobiera się innej wysokości wpis (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 stycznia 2006 r. sygn. akt I FZ 679/05). W ocenie Sądu istotną również okolicznością jest fakt, że skarżący w 2012 r. otrzymał 383.347,58 zł tytułem dopłat bezpośrednich obszarowych oraz 10.303,16 zł tytułem dopłat do paliwa wykorzystywanego w rolnictwie, które niewątpliwie wpłynęły w sposób pozytywny na poszerzenie jego możliwości finansowych prowadzonej działalności gospodarczej. Sąd wziął również pod uwagę, że skarżący jest współwłaścicielem 5 samochodów dostawczych i parku maszyn wykorzystywanych w produkcji rolnej, które pozwalają osiągnąć potencjalne korzyści np. poprzez ich wykorzystanie w celach zarobkowych, czy w ostateczności - poprzez ich zbycie. Skarżący podał, iż posiada nieruchomość rolną o powierzchni 68, 2313 ha zabudowaną szklarniami, obciążoną hipoteką kaucyjną umowną na rzecz banków, przy czym w ocenie Sądu okoliczność obciążenia nieruchomości hipoteką samoistnie nie przemawia za złą sytuacją finansową podmiotu, gdyż jest to jedynie forma zabezpieczenia wierzytelności, nie zaś oznaka złej sytuacji finansowej. WSA podkreślił również, że skoro organy skarbowe wyraziły zgodę na spłaty przez skarżącego zobowiązań w formie układów ratalnych w wysokości 48.000,00 zł miesięcznie to musiały dojść do przekonania, iż spłata w takiej wysokości nie przekracza możliwości finansowych skarżącego. Podobnie też nowa okoliczność tj. istnienie zaległości podatkowej za 2011 r. w wysokości 258.510 zł nie ma wpływu na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego dokonaną przez Sąd, gdyż, jak sam wskazał skarżący, złożył on wniosek o rozłożenie jej na raty w którym deklaruje, że jego sytuacja jest na tyle dobra, że jest w stanie dodatkowo ponieść miesięczne koszty kolejnego układu ratalnego. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm.- dalej: ,,p.p.s.a.’’) oddalił wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie domagając się jego uchylenia. Skarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez odmowę zwolnienia go z kwoty wpisu sądowego od skargi (a chociażby w części) pomimo, że wykazał iż nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego. W uzasadnieniu zażalenia wskazał między innymi, że podany miesięczny dochód w wysokości 75.626,13 zł brutto jest dochodem statystycznym, ustalonym na podstawie Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 10 listopada 2011 r., w sprawie norm szacunkowych dochodu z działów specjalnych produkcji rolnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 252, poz. 1517). Dochód ten ustala się poprzez przemnożenia powierzchni upraw (w m2) przez ustaloną przez Ministra Finansów normę szacunkową dochodu rocznego. Obliczony iloczyn stanowi dochód roczny do opodatkowania podatkiem dochodowym. We wniosku (PPF) skarżący wskazał 1/12 tak obliczonego dochodu jako dochód miesięczny, podnosząc jednocześnie, że realne dochody nie odpowiadają takiemu miesięcznemu przychodowi. Naczelny Sąd administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie jest zasadne, dlatego podlega oddaleniu. Sąd prawidłowo potraktował wniosek strony w tej sprawie jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, iż postanowienie niekończące postępowania w sprawie, które jest prawomocne, może być zmienione, jednakże warunkiem tej zmiany jest zmiana okoliczności sprawy tzn. warunkiem bezwzględnym weryfikacji prawomocnego orzeczenia w przypadku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że zaszły okoliczności dla rozstrzygnięcia istotne. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (patrz postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 roku, II FZ 282/12 ). Z treści kolejnego wniosku strony dotyczącego przyznania prawa pomocy oraz z dołączonych do niego dokumentów źródłowych nie wynika, aby zaistniały okoliczności faktyczne powodujące taką zmianę sytuacji materialnej skarżącego, która uzasadniałaby zmianę lub uchylenie postanowienia Sądu pierwszej instancji z dnia 29 marca 2012 r., na podstawie art. 165 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie mając na względzie ujawniony stan faktyczny uznał, iż Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, iż nie jest możliwe przychylenie się do stanowiska skarżącego. W tym zakresie Sąd pierwszej instancji dokonał weryfikacji wniosku pierwotnego dotyczącego przyznania prawa pomocy w porównaniu z wnioskiem będącym przedmiotem tegoż postępowania i trafnie uznał, że skarżący nie wykazał istnienia nowych okoliczności, tyczących się jego sytuacji majątkowej, które przemawiałyby za przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Komentowany przepis, tj. art. 165 p.p.s.a. możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie warunkuje i uzależnia od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Przykładem zmiany okoliczności faktycznych sprawy są wypadki składania przez strony dodatkowych zaświadczeń o ich sytuacji materialnej w sprawach o przyznanie prawa pomocy, czego ze strony skarżącego w niniejszej sprawie brak. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, w związku z tym faktem to skarżący winien był wykazać iż w aspekcie jego możliwości i zdolności finansowej doszło do takich zmian, które czynią niemożliwym bez zaistnienia uszczerbku dla utrzymania rodziny poniesienie kosztów postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał w orzecznictwie, że z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a. wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (patrz postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 101/09, LEX nr 550317). Zwrócił także uwagę, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, co w niniejszej sprawie zostało zaniechane przez skarżącego. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego tyczącego się sytuacji finansowej skarżącego sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że jego poprzednia ocena tych okoliczności była błędna (por. postanowienie SN z dnia 10 listopada 1970 r., II CZ 139/70, OSPiKA 1971, z. 10, poz. 178). W stanie faktycznym niniejszej sprawy w której ww. postanowieniem WSA z 29 marca 2012 r., (utrzymanym w mocy postanowieniem NSA z 24 maja 2012 r.) odmówiono skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, jedynie wykazanie przez skarżącego pogorszenia tyczącej się go sytuacji materialnej mogło by skutkować weryfikacją poprzednio dokonanej oceny jego statusu finansowego pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Tymczasem z porównania drugiego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż sytuacja materialna skarżącego nie uległa zmianie, tj. w takim zakresie który warunkowałby zastosowanie art. 165 p.p.s.a.. Dokonując porównania obydwóch wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy Sąd nie mógł nie wziąć pod uwagę zaistnienia nowej okoliczności sygnalizowanej przez skarżącego, tj. zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. w kwocie 258.510,00 zł. W ocenie Sądu skoro skarżący spłaca ratalnie w wysokości 48 000 zł miesięcznie dotychczasowe zaległości na rzecz Urzędu Skarbowego, to jak podkreślił Sąd pierwszej instancji oczywistym jest fakt, iż organy skarbowe doszły do wniosku, że wysokość comiesięcznej raty w tak znacznej wysokości nie przekracza możliwości finansowych skarżącego. Nadto Sąd w ramach orzekania w niniejszej sprawie podkreśla, ze skoro skarżący złożył drugi wniosek do Naczelnika Urzędu Skarbowego o rozłożenie należnego podatku za rok 2011 w wysokości 258.510,00 zł na raty, to jest to dowodem, że strona wykazuje się mieniem, na którym organ jest w stanie ponownie się zabezpieczyć, a skarżący jest w stanie sprostać ratalnej płatności trzech zobowiązań bez utraty przy tym płynności finansowej. Powyższe w ocenie Sądu wskazuje, iż materialna sytuacja skarżącego jest na tyle dobra, a jednocześnie nie uległa pogorszeniu, że jest on w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania. Nawet istnienie kolejnego zobowiązania na które powołuję się skarżący nie zmienia faktu, że w zakresie jego zdolności finansowych leży możliwość poniesienia jednorazowych kosztów przedmiotowego wpisu sądowego. Skarżący sam wykazuje, składając kolejny wniosek , że jest on w stanie sprostać kolejnym zobowiązaniom finansowym których wartość diametralnie przewyższa wysokość wpisu sądowego w wysokości 1 514 zł. W związku z powyższym, jeżeli przy rozpatrywaniu sprawy tyczącej się uprzedniego wniosku o przyznanie pomocy prawnej, zakończonej postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 369/12 nie dopatrzono się zaistnienia przesłanek implikujących jego uwzględnienie, to tym bardziej zasadne jest nieuwzględnienie przedmiotowego zażalenia i jego oddalenie w obecnym postępowaniu. Skarżący mimo pojawienia się nowego zobowiązania wykazuje możliwości finansowe w zakresie jego płatności bez konieczność uszczuplenia swojego majątku, czy też posiłkowania się kredytami bankowymi, przez co w ocenie Sądu nie doszło po stronie skarżącego do żadnych niekorzystnych zmian sytuacji finansowej warunkujących uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Z powyższego wynika, iż kwestia możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych niniejszego postępowania została w sposób wiążący przesądzona w postanowieniu z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Go 58/12. Przy stwierdzeniu braku zmiany okoliczności faktycznych sprawy Sąd pierwszej instancji nie był władny do dokonania innej oceny tych okoliczności, niż uczyniono to w uprzednio wydanym prawomocnym postanowieniu. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.