II SA/Go 636/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka - Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Asesor WSA Kamila Karwatowicz Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2021 r. sprawy ze skargi R.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...]. UZASADNIENIE Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] – działając na podstawie m.in. art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej jako k.p.a.), art. 17 ust. 1 - 4, art. 23, art. 24 ust. 1, 2 i 3, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej jako u.ś.r.), art. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 559) – odmówił R.J. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. W uzasadnieniu decyzji organ w pierwszej kolejności wyjaśnił, iż wnioskiem z dnia [...] marca 2021 r. R.J. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką – L.H., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ważnym na stałe, przy czym niepełnosprawność istnieje od [...] czerwca 1980 r., czyli od 44 roku życia. Następnie organ powołał treść art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b u.ś.r. i wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 nie spowodował pozbawienia mocy obowiązującej przepisu art 17 ust. 1b u.ś.r. Do czasu zmiany ustawy przez ustawodawcę, obowiązuje reguła, wedle której warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest wskazanie, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Jednocześnie organ zauważył, iż w niniejszym przypadku nie jest spełnione kryterium art. 17 u.ś.r., tj. rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przedłożone orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest z sierpnia 2009 r., natomiast z przedstawionych dokumentów wynika, iż strona była zatrudniona od sierpnia 1998 r. do września 1998 r. (zatrudnienie jeszcze przed wydaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności) oraz w okresie od [...] czerwca 2011 r. do [...] listopada 2011 r. odbywała staż realizowany przez PUP (czyli już w trakcie, gdy matka strony legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) i to była ostatnia aktywność zawodowa wnioskodawczyni. Organ stwierdził, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne musi zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru lub nie podejmować zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przypadku wnioskodawczyni nie ma rezygnacji z zatrudnienia, czy też niepodejmowania zatrudnienia w związku z niepełnosprawnością matki. W związku z powyższym, w ocenie organu, wniosek nie spełnił przesłanek niezbędnych do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Należało więc odmówić stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. R.J. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, w którym opisała swoją dotychczasową sytuację życiową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2021 r., nr [...]– działając na podstawie m.in. art. 17, art. 23, art. 24 ust. 4, art. 32 ust. 2 u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał treść art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. i wskazał, że matka strony – L.H. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] została zaliczona do stopnia niepełnosprawności znacznego o symbolu niepełnosprawności - 11-l 07-S, wydanym na stałe, a niepełnosprawność datuje się od [...] czerwca 2009 r. i ze względu na stan zdrowia wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mąż L.H. – C.H. jest także osobą niepełnosprawną z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawczyni jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką i tą opiekę sprawuje. Brat strony mieszka na stałe w Kanadzie i nie może zająć się opieką. Odwołująca zatrudniona była w okresie od sierpnia 1998 r. do września 1998 r., a w okresie od [...] czerwca 2011 r. do [...] listopada 2011 r. odbywała staż realizowany przez PUP i to była jej ostatnia aktywność zawodowa. W odwołaniu strona wykluczyła możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia ze względu na swój stan zdrowia. Jednocześnie oświadcza, że wraz z wiekiem jest jej ciężej z wykonywaniem obowiązków względem dzieci oraz rodziców. Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy uznał, iż ze względu na to, że odwołująca nie spełnia wymogów art. 17 ust. 1 u.ś.r., wnioskowane świadczenie nie może zostać przyznane. Pismem z dnia [...] czerwca 2021 r. R.J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą decyzję, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik decyzji. W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, iż w odwołaniu opisała krótko swój życiorys, aby naświetlić pełne zaangażowanie i poświęcenie w opiece nad matką. Zły stan zdrowia spowodowany jest przez stres i zmartwienia. Do skargi dołączyła zaświadczenie lekarskie potwierdzające jej zdolność do opieki nad chorym rodzicem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli sądowoadminstracyjnej pod względem legalności przeprowadzonej w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta odmawiającą skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w celu sprawowania opieki nad matką L.H. Podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Niesporne było w kontrolowanej sprawie, iż skarżąca jest córką L.H., zobowiązaną do jej alimentacji na podstawie art. 128, art. 129 § 1 i art. 132 k.r.o. Wyżej wymieniona matka skarżącej legitymuje się ponadto orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności . Wprawdzie pozostaje w związku małżeńskim, jednakże jej współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a tym samym nie zachodziła podstawa odmowy przyznania świadczenia skarżącej określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Trafnie organ odwoławczy – w przeciwieństwie do organu I instancji - pominął w sprawie art. 17 ust.1b u.ś.r., nie czyniąc go podstawą odmowy przyznania świadczenia. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przepis ten bowiem wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 11 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 298/18, wyrok WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, wyrok WSA w Łodzi z 16 czerwca 2020 r., II SA/Łd 303/20). Podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia wskazaną przez organy obu instancji było to, że nie jest spełnione kryterium z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy uargumentowały to tym, że przedłożone orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest z sierpnia 2009 r., natomiast z przedstawionych dokumentów wynika, iż strona była zatrudniona od sierpnia 1998 r. do września 1998 r. (zatrudnienie jeszcze przed wydaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności) oraz w okresie od [...] czerwca 2011 r. do [...] listopada 2011 r. odbywała staż realizowany przez PUP (czyli już w trakcie, gdy matka strony legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) i to była ostatnia aktywność zawodowa wnioskodawczyni. Odnosząc się do tego stanowiska należy wskazać, iż fakt, że skarżąca nie pracowała w chwili powstania niepełnosprawności matki, a jej ostatnia aktywność zawodowa jest sprzed ok. 10 lat nie przekreśla możliwości przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie łączy bowiem uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie z faktycznym zaprzestaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., czy z rezygnacją z realnej propozycji takiej pracy, ale wskazuje, iż również niepodejmowanie zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną pozwala na przyznanie tego świadczenia. Jest ono zatem skierowane do osób obiektywnie zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem tego zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. W orzecznictwie za taki brak związku przyczynowego uznaje się przypadek opiekunów, którzy zostali uznani za całkowicie niezdolnych do pracy (por. wyrok NSA z 23 czerwca 2020 r., I OSK 237/20). Z takim przypadkiem nie mamy do czynienia w kontrolowanej sprawie, a wskazywane przez skarżącą problemy zdrowotne niewątpliwie nie eliminują jej z rynku pracy. Ponadto skarżąca miała w chwili wydania zaskarżonej decyzji niespełna 55 lat, czyli była w wieku, który jak najbardziej predestynował ją do pozostawania aktywną zawodowo. Osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne nie musi wykazywać, że nie podejmuje konkretnego ściśle określonego zatrudnienia, ale jedynie, że ma zachowaną zdolność do podjęcia zatrudnienia, jednakże rezygnuje z tej aktywności ze względu na (w celu) sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej. Innymi słowy, opieka winna mieć na tyle zajmujący charakter, że jej sprawowanie pozostaje nie do pogodzenia z wykonywaniem jakiejkolwiek działalności zawodowej przez opiekuna i z tego właśnie powodu osoba sprawująca opiekę nie podejmuje aktywności zarobkowej (por. wyrok NSA z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Przy czym nie musi to być jedyna i wyłączną przyczyna niepoodejmowania powyższej aktywności. Niewątpliwie w kontrolowanej sprawie stan matki skarżącej niezdolnej do samodzielnej egzystencji powoduje, iż wymaga ona całodobowej opieki, która jak wynika z wywiadu jest wykonywana przez skarżącą we wszystkich sferach życia codziennego. Tego rodzaju zakres opieki powoduje, iż skarżąca nie może podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto wskazać należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie, dlatego nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Nie można również podważać prawa do świadczenia w sytuacji, gdy strona wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania zatrudnienia) na dzień składania wniosku jest konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20, wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r., II SA/Po 827/19). Nie może mieć też decydującego znaczenia czy i ile czasu w przeszłości osoba opiekująca się niepełnosprawnym i wnioskująca o przyznanie z tego tytułu świadczenia pielęgnacyjnego pozostawała w zatrudnieniu, gdyż istotne jest, czy obecnie, z uwagi na stan zdrowia, jest ona zdolna do świadczenia pracy (por. wyrok WSA w Gdańsku z 11 marca 2021 r., III SA/Gd 1142/20). Na marginesie należy zauważyć, iż w sytuacji, gdy organy uznały, że skarżąca powinna wykazać określone okoliczności, co do których wiedzę posiadała tylko ona, |a od których uzależniły przyznanie świadczenia, obowiązane były - zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a. do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W kontrolowanej sprawie organy zaniechały tej czynności. Reasumując, zdaniem Sądu, za błędną należy uznać ocenę organów obu instancji, że z okoliczności faktycznych nie wynika, że skarżąca nie podejmuje zatrudnia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Błędna ocena stanu faktycznego doprowadziła do odmowy przyznania świadczenia, tym samym organy dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 p.p.s.a Ponownie rozpoznając sprawę organy będą związany oceną prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.p.s.a). ----------------------- # 2