III SA/Po 762/21

SENTENCJA Dnia 27 października 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2021 roku sprawy ze skargi Z. A., M. D., M. A., J. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2021 roku nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia przedawnionych składek uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "Prezes KRUS", "Prezes Kasy") decyzją z [...] stycznia 2021 r., znak [...], działając na podstawie art. 104 i art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "K.p.a.") oraz art. 36 ust. 1 i art. 59 ust. 3 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 174 ze zm., dalej: "u.s.r."), rozpatrując wniosek Z. A., M. D., M. A., J. G. (dalej: "strony"), umorzył postępowanie administracyjne w całości. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z [...] grudnia 2020 r. strony, jako spadkobiercy po zmarłym [...] listopada 2019 r. M. A., wystąpiły do Placówki Terenowej KRUS w [...] o umorzenie składek i odsetek za okres od 1997 r. do 2002 r. Prezes KRUS, wydając decyzję o umorzeniu postępowania, wskazał, że składki, których dotyczy wniosek, tj[...] kw. 1997 r. (up. term. przed. [...]-05-1997), [...] kw. 1997 r. (up. term. przed. [...]-08-1997), [...] kw. 1997 r. (up. term przed. [...]-11-1997), [...] kw. 1998 r. (up. term. przed. [...]-02-1998), [...] kw. 1998 r. (up. term. przed. [...]-05-1998), [...] kw. 1998 r. (up. term. przed [...]-08-1999), [...] kw. 1998 r. (up. term przed. [...]-11-1998), [...] kw. 1999 r. (up. term. przed. [...]-02-1999), [...]. kw. 1999 r. (up. term. przed. [...]-05-1999), [...] kw. 1999 r. (up. term. przed. [...]-08-1999), [...] kw. 1999 r. (up. term. przed. [...]-11-1999) zostały przedawnione i zabezpieczone hipoteką na księdze wieczystej nr [...] gospodarstwa rolnego, którego właścicielem był M. A.. W ocenie organu wobec tych zaległości nie można podejmować żadnych innych działań, niż ich dochodzenie z przedmiotu hipoteki. W związku z tym brak jest prawa do ich umorzenia. Stwierdzenie przedawnienia zobowiązań z tytułu składek uniemożliwia prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność jego umorzenia z uwagi na bezprzedmiotowość. W skierowanej do tut. Sądu skardze strony, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, zarzuciły rażące naruszenie art. 105, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., a także art. 41a, art. 41b ust. 1 i 2 u.s.r., art. 70 § 8 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.) w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12, poprzez uznanie przez Prezesa KRUS, że w stosunku do przedstawionych zaległości organ nie może podejmować żadnych działań, innych niż ich dochodzenie z przedmiotu hipoteki. Jednocześnie skarżący wnieśli o rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Prezes Kasy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Organ powołał się przy tym na art. 41b ust. 2 u.s.r. oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18. W ocenie organu wszelkie twierdzenia skarżących dotyczące niekonstytucyjności powyższego przepisu, przez co składki miałyby ulec przedawnieniu, nie zasługują na uwzględnienie. Jednocześnie organ stwierdził, że nie zachodzi żadna z przesłanek z art. 41a ust. 2 u.s.r. W piśmie procesowym z [...] maja 2021 r. skarżący podtrzymali stanowisko zawarte w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej podniesiono. Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jako że skarżący wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a Prezes KRUS nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, zaistniały wskazane w ostatnio przywołanym przepisie przesłanki do rozpoznania sprawy w rzeczonym trybie. Zauważyć przy tym trzeba, że stosownie do art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Stanowi to odstępstwo od wyrażonej w art. 10 P.p.s.a. zasady jawnego rozpoznania sprawy. Zaskarżona decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] stycznia 2021 r., nr [...], wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. stanowi podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Decyzją tą Prezes KRUS w oparciu o art. 105 § 1 K.p.a. umorzył zainicjowane z wniosku skarżących postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych – który to pogląd tut. Sąd podziela – umorzyć (zob. art. 41a u.s.r.) można tylko należności istniejące, zatem stwierdzenie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uniemożliwia prowadzenie postępowania o ich umorzenie, co powoduje konieczność umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z powodu bezprzedmiotowości, bowiem skoro należności te się przedawniły, to nie ma już czego umarzać (por. wyrok NSA z 8 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 294/13, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: [...]). Zauważyć jednak trzeba, że Prezes Kasy – w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – prezentuje w powyższym względzie dwa wykluczające się stanowiska, co świadczy o istotnym naruszeniu przez ten organ art. 7, a także art. 107 § 3 K.p.a. Zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jak stanowi natomiast art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu którym innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Nie sposób uznać, aby organ administracji publicznej wypełnił wymogi wynikające z powyższych przepisów postępowania prezentując wobec zagadnienia problemowego mającego decydujący wpływ na wydawane rozstrzygnięcie, za jakie w kontrolowanej sprawie uznać trzeba zagadnienie przedawnienia należności z tytułu składek, dwa wykluczające się stanowiska. Natomiast Prezes KRUS, choć z jednej strony wskazuje na przedawnienie spornych należności, to z drugiej strony wskazuje także na ich zabezpieczenie hipoteką i możliwość ich dochodzenia przez organ z przedmiotu tej hipoteki. Tymczasem jak wynika z art. 41b ust. 2 u.s.r. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Treść tego przepisu, jak i treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, prowadzi zatem do wniosku, że Prezes Kasy uznaje jednocześnie zarówno przedawnienie należności z tytułu składek, których umorzenia domagają się skarżący, jak i ich nieprzedawnienie z uwagi na zabezpieczenie hipoteką i możliwość dochodzenia z przedmiotu hipoteki. Znajduje to wyraźne potwierdzenie w odpowiedzi na skargę, w której organ ten – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – ponownie uznaje zarówno przedawnienie spornych należności, jak i prezentuje stanowisko, z którego wynika, że z uwagi na art. 41b ust. 2 u.s.r. nie doszło do ich przedawnienia, rozważając co więcej zaistnienie przesłanek z art. 41a ust. 2 u.s.r. Taka wewnętrzna sprzeczność ustaleń organu administracji publicznej jest nie do pogodzenia z art. 7 oraz art. 107 § 3 K.p.a. Prezes KRUS musi w sposób jednoznaczny, odpowiadający wymogom z art. 7 i art. 107 § 3 K.p.a., wykazać w uzasadnieniu decyzji, czy uznaje przedawnienie należności z tytułu składek, których umorzenia dochodzą skarżący, czy jednak uznaje, że jako zabezpieczone hipoteką – zgodnie z art. 41b ust. 2 u.s.r. – należności te nie ulegają przedawnieniu. Dopiero jednoznaczne w tym względzie stanowisko pozwoli skarżącym podjąć ewentualne dalsze kroki, odpowiednie dla ochrony ich sytuacji prawnej, zaś Prezesowi KRUS umożliwi wydanie prawidłowego w sprawie rozstrzygnięcia. Umorzenie postępowania administracyjnego w obecnej sytuacji należy uznać co najmniej za przedwczesne. Równie przedwczesne okazało się w tych okolicznościach odniesienie do zawartych w skardze zarzutów. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z tego uzasadnienia wskazania co do dalszego postępowania. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku. Nie mógł natomiast zostać uwzględniony ujęty w skardze wniosek o zwrot kosztów postępowania, jako że skarżący stosownie do art. 239 § 1 pkt 1 lit. e P.p.s.a. zwolnieni byli z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych ani nie ponieśli innych niezbędnych kosztów postępowania, o których mowa w art. 205 § 1 P.p.s.a.