II FZ 824/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, po rozpoznaniu w dniu 26 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. i P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Wr 464/12 w sprawie ze skargi J. i P. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 9 lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 23 lipca 2012 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 464/12, odmówił J. i P. K. – nazywanych dalej "Skarżącymi", przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy, sąd pierwszej instancji podał, że Skarżąca pozostawała bez pracy, nie przysługiwało jej prawo do zasiłku dla osób bezrobotnych i była na utrzymaniu męża, P. K. Na utrzymaniu Skarżącego pozostaje ponadto dwójka dzieci, w tym chory syn, wymagający opieki lekarskiej. Z przedłożonych dokumentów wynika, że z prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2011 wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości 1.013.340,61 zł oraz poniósł koszty jego uzyskania w kwocie 979.114,32 zł. Deklarowany dochód za 2011 r. wyniósł kwotę 34.226,29 zł. Do kwietnia 2012 r. prowadzona przez Skarżącego działalność gospodarcza przyniosła przychód w kwocie 423.561,83 zł, a strata 20.081,99 zł. Skarżący natomiast osiągał w przybliżeniu w 2011 r. miesięczny przychód w wysokości 4.000 zł z tytułu działalności gospodarczej. W 2012 r. Skarżący wykazał straty. Do kwietnia 2012 r. przychód Skarżącego wynosił 423.561,83 zł, a strata 20.081,99 zł. Na karcie kredytowej z limitem 20.000 zł stan zadłużenia wynosił 13.605,15 zł. Jako koszty Skarżący wskazali zaległości spłacane na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz zaległości w podatku od towarów i usług. Ponadto Skarżący spłaca ze środków swojego przedsiębiorstwa na dwa samochody. Miesięczne wydatki rodziny wynoszą łącznie 1.270-1.350 zł, przy czym w zestawieniu tych wydatków nie podano kosztów wyżywienia. Jako źródło finansowania bieżących wydatków wskazano wpływy do kasy przedsiębiorstwa, zasiłek rodzinny w wysokości 189 zł oraz pomoc krewnych Skarżących w wysokości 400 zł. Z oświadczenia Skarżących wynika, że posiadali mieszkanie o powierzchni 60 m2, nie posiadali natomiast żadnych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Wskazując na art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sąd pierwszej instancji ocenił, że Skarżący nie wykazali, że nie są wstanie ponieść kosztów sądowych w wysokości 4.751 zł. Konkluzja Sądu wynika z ogólnej oceny możliwości finansowych strony, które, jak wynika z przedłożonych przez stronę dowodów, daleko odbiegają od poziomu wydatków osób znajdujących się w stanie ubóstwa. Jak zauważył sąd, prawo pomocy jest prawem przewidzianym dla ludzi ubogich, a więc takich, którzy z trudem są w stanie zaspokajać zupełnie podstawowe potrzeby życiowe. Kompleksowa ocena stanu majątkowego wnioskodawców nie dała podstaw do stwierdzenia, że Skarżący znajdują się w ubóstwie, czy też na jego granicy. W świetle przedstawionych dowodów trudno było uznać, że wydatek na opłacenie wpisu w sprawie, przekracza ich możliwości finansowe, i to w sposób równoważny uszczerbkowi niezbędnego utrzymania. Sąd zwrócił uwagę na wysoką wartość samochodów Skarżącego oraz koszty ponoszone w związku ze spłatą kredytu i rat leasingowych, jakimi są one obciążone. Wskazane okoliczności świadczą, że Skarżący dysponują środkami pieniężnymi oraz ponoszą wydatki (wyłączając z nich koszty utrzymania), które wysokością i rodzajem przekraczają możliwości finansowe osoby ubogiej. Jednocześnie, sam związek tych wydatków z prowadzoną działalnością gospodarczą nie stanowi okoliczności, która mogłaby wpływać na ocenę finansowych możliwości uiszczenia przez stronę wymaganego wpisu od skargi. W orzecznictwie sądowym z zakresu prawa pomocy powszechnie aprobowany jest pogląd, że koszty sądowe należy traktować na równi z innymi obciążeniami przedsiębiorcy, w tym zwłaszcza o charakterze cywilnoprawnym. Argumentu za przyznaniem Skarżącym prawa pomocy w sprawie nie stanowią również ich twierdzenia dotyczące wysokości dochodu z działalności gospodarczej Skarżącego za rok 2011 r. oraz odnotowanej straty w roku bieżącym. Fakt odnotowania niskiego dochodu lub straty może być w określonym stanie faktycznym jedynie skutkiem ponoszenia przez przedsiębiorców wysokich kosztów uzyskania przychodu. Sama więc nadwyżka kosztów nad przychodem nie oznacza automatycznie o braku środków finansowych, a jedynie skutkuje brakiem obowiązku opodatkowania dochodu. Skarżący wnieśli na powyższe postanowienie zażalenie, zarzucając w nim naruszenie art. 244 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez nie przyznanie prawa pomocy, pomimo wykazania, że nie posiadali wystarczających środków na uiszczenie kosztów sądowych oraz błędne ustalenie stanu faktycznego. Skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia Skarżący podnieśli, że – wbrew temu co twierdzi sąd pierwszej instancji – strata, jaką wykazał Skarżący w 2012 r., nie jest wynikiem operacji arytmetycznych i faktycznie odzwierciedla sytuację finansową Skarżących. Nie zgodzili się także z poglądem sądu pierwszej instancji, że skoro Skarżący jest właścicielem samochodów i wykorzystuje je do prowadzenia działalności gospodarczej posiadają środki na pokrycie kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że nadwyżkę kosztów nad przychodami związaną z prowadzeniem działalności gospodarczej pokrywa z limitu kredytowego. Podkreślono także, że Skarżący korzystają z pomocy rodziny i ponoszą znaczne koszty na związane z utrzymaniem dzieci i leczeniem syna. Tym samy nie są wstanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Skarżący podnieśli ponadto, że sąd oparł swoje rozstrzygnięcie o błędnie ustalony stan faktyczny i powinien był w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wezwać Skarżących do złożenia dodatkowych oświadczeń lub złożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i rodzinnego. Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę powołanych przez Skarżących argumentów i błędnie ocenił sytuację majątkową Skarżących. Ich zdaniem, brak zasobów pieniężnych, ponoszona w związku z działalnością gospodarczą strata, zaległości wobec ZUS i organu podatkowego nie dają podstaw do przyjęcia, że są wstanie ponieść koszty postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu. Zasadnie odmówiono przyznania Skarżącym prawa pomocy – nie zaistniały bowiem przesłanki wyrażone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy związany jest przesłankami udzielenia prawa pomocy zawartymi w art. 246 § 1: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zwolnienie w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zwolnienie w zakresie częściowym). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie niniejszej taka sytuacja nie ma miejsca. Sytuacja Skarżących pozwalała bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel. Oceniając zasadność przyznania Skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym należy odnieść ich sytuację majątkową (w tym strukturę wydatków) do wysokości kosztów, które są oni zobowiązani ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Zauważyć przy tym należy, że opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznej, a zwolnienia od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, iż w gestii Skarżących pozostają środki wystarczające na pokrycie kosztów sadowych w wysokości 4.751 zł, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji Skarżący dysponują środkami pieniężnymi oraz ponoszą wydatki (wyłączając z nich koszty utrzymania), które wysokością i rodzajem przekraczają możliwości finansowe osoby ubogiej. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że Skarżący korzysta z kredytów, których uzyskanie wskazuje na jego płynność finansową (zdolność kredytowa). Zaznaczyć należy, że Skarżący, prowadząc działalność gospodarczą i pozostając przy tym w sporze z organem podatkowym, musi brać pod uwagę konieczność ponoszenie kosztów sądowych oraz dokonywać wyboru na jakie cele wydatkować ma przychód. Podkreślenia wymaga to, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. W przypadku posiadania nadwyżki finansowej względem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, kwestią wyboru Skarżącego jest, czy przeznaczy ją na działalność gospodarczą, czy pokrycie kosztów sądowych. W tym kontekście zauważyć wreszcie należy, że wysokość środków zaangażowanych w prowadzoną działalność gospodarczą świadczyć musi o posiadaniu zasobów finansowych wystarczających do pokrycia wpisu od skargi kasacyjnej. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.