III SA/Gd 382/12

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2012 r. sprawy ze skargi K. B. na postanowienie Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 24 kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności uchyla zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Z akt sprawy wynika, że po wszczętym na wniosek K. B. postępowaniu, orzeczeniem z dnia 5 marca 2012 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył K. B. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Organ I instancji oparł orzeczenie po dokonaniu oceny stanu zdrowia K. B. przez lekarza – przewodniczącego składu orzekającego i wywiadu specjalisty, a także na podstawie dokumentacji medycznej. Strona skarżąca za pośrednictwem poczty wniosła w dniu 2 kwietnia 2012 r. (data stempla pocztowego – k. 25 akt administracyjnych) odwołanie od orzeczenia organu I instancji (k. 26 akt administracyjnych). Na skutek złożonego odwołania organ I instancji przekazał akta administracyjne organowi wyższej instancji, w piśmie z dnia 4 kwietnia 2012 r. informując go o fakcie niezłożenia przez skarżącego odwołania w terminie. Z treścią tego pisma skarżący mógł zapoznać się w dniu 10 kwietnia 2012 r., tj. w dniu doręczenia pisma do wiadomości skarżącego (k. 27 akt administracyjnych). W dniu 13 kwietnia 2012 r. za pośrednictwem poczty (data stempla pocztowego – k. 28 akt administracyjnych) skarżący wniósł prośbę o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia organu I instancji (k. 29 akt administracyjnych). W prośbie o przywrócenie terminu podano, między innymi, że w dniu 10 kwietnia 2012 r. siostra A. B. wręczyła stronie skarżącej pismo z Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o "odrzuceniu odwołania od decyzji o stopniu niepełnosprawności" wobec przekroczenia terminu. Skarżący nie zanegował, że skarżone orzeczenie organu I instancji zostało odebrane w dniu 16 marca 2012 r., ale jak podkreślił możliwość zapoznania się z nią uzyskał dopiero 19 marca 2012 r. (data przekazania orzeczenia organu I instancji). W tej dacie skarżący nie został poinformowany przez odbierającego korespondencję o chwili faktycznego doręczenia orzeczenia. W związku z powyższym strona skarżąca była przekonana, że termin do wniesienia odwołania od orzeczenia organu I instancji upływał z końcem dnia 2 kwietnia 2012 r. Rozpoznając sprawę, postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2012 r., z powołaniem się na art. 59 § 2 w zw. z art. 58 k.p.a., Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący odwołanie złożył dnia 2 kwietnia 2012 r., natomiast prośbę o przywrócenie terminu wniósł po upływie 7 dni od daty złożenia odwołania, to jest dopiero w dniu 13 kwietnia 2012 r. Skarżący nie wskazał żadnej ważnej przyczyny, która w sposób obiektywny uzasadniałaby przywrócenie terminu. Nie była zaś ważną przyczyną okoliczność, że: "całą pocztę odbierają członkowie mojej rodziny." Wobec powyższego organ II instancji postanowieniem z 25 kwietnia 2012 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji. Na opisane postanowienie z 24 kwietnia 2012 r. K. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W skardze zarzucono, że w zaskarżonym postanowieniu Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności "nie dość wnikliwie potraktowano wniosek o przywrócenie terminu". W uzasadnieniu skargi wskazano na argumenty przedstawione w uzasadnieniu do wniosku z dnia 12 kwietnia 2012 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wniósł o "utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270). Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest legalność postanowienia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania i Niepełnosprawności z dnia 24 kwietnia 2012 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia organu I instancji. Okoliczności faktyczne wynikające z akt sprawy są następujące: - orzeczenie organu I instancji z dnia 5 marca 2012 r. doręczono A. B. (siostrze skarżącego), na adres [...], w dniu 16 marca 2012 r., - wg niekwestionowanego oświadczenia skarżącego, A. B. przekazała skarżącemu orzeczenie organu I instancji z dnia 5 marca 2012 r. w dniu 19 marca 2012 r., nie informując go o dacie rzeczywistego odebrania przesyłki, - w dniu 2 kwietnia 2012 r. skarżący złożył odwołanie od orzeczenia organu I instancji z 5 marca 2012 r., licząc 14 – dniowy termin do wniesienia odwołania od dnia 19 marca 2012 r., - jak oświadczył K. B. o przekroczeniu terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia organu I instancji z dnia 5 marca 2012 r., skarżący dowiedział się w dniu 10 kwietnia 2012 r. - w dniu 13 kwietnia 2012 r. skarżący złożył prośbę o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia organu I instancji z dnia 5 marca 2012 r. Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w pierwszym rzędzie organ zobowiązany jest ustalić, czy uchybienie terminowi istotnie miało miejsce, a więc – w tym przypadku należało ustalić, kiedy orzeczenia organu I instancji z dnia 5 marca 2012 r. zostało – skutecznie - doręczone K. B. W art. 42 k.p.a. ustawodawca ściśle określił miejsca, w których doręczenie pism osobie fizycznej jest prawnie dopuszczalne. Zgodnie z art. 42 § 1 k.p.a., pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. W przypadku nieobecności adresata, stosownie do treści art. 43 k.p.a., pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Z powyższego wynika, że generalną zasadą jest doręczanie pism bezpośrednio do rąk adresata. Jest to tzw. doręczenie właściwe. Ustawodawca przewidział ponadto możliwość innych form doręczeń pism (tzw. doręczenie zastępcze), które mają charakter uzupełniający. Podkreślić przy tym należy, że obowiązkiem organów jest dokładne wypełnienie wszystkich wymagań doręczenia, gdyż przywołane przepisy tylko wtedy pozwalają doręczenie uznać za skuteczne, kiedy nastąpiło ono ściśle według określonych reguł. W ten sposób przejawia się tzw. gwarancyjna funkcja przepisów o doręczeniu. Jakiekolwiek odstępstwo od nich nie pozwala uznać skuteczności doręczenia zastępczego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, iż Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności jednoznacznie przyjął, że doręczenie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 5 marca 2012 r. nastąpiło w dniu 16 marca 2012 r. w sposób zastępczy, tj. do rąk A. B., uznanej przez organ za pełnoletniego domownika skarżącego. Zwrotne potwierdzenie odbioru nie zawiera jednak poczynionej przez faktycznego odbiorcę adnotacji, iż jest pełnoletnim – lokatorem, domownikiem albo że zamieszkuje wspólnie ze skarżącym pod adresem ul. D [...] w L. Okolicznością pozostającą poza wszelkim sporem jest to, że skarżący zamieszkuje po wymienionym adresem. Organ nie ustalił natomiast, czy K. B. i A. B. są dla siebie domownikami w rozumieniu art. 43 k.p.a., a to powinno podlegać odpowiedniemu wykazaniu. Jakiekolwiek nie dające się usunąć wątpliwości w tym względzie nie mogą być rozstrzygane na niekorzyść skarżącego. Skoro na potwierdzeniu odbioru brak jakiegokolwiek oznaczenia, czy skarżący i A. B. są dla siebie domownikami, to istniejące w tym zakresie wątpliwości nie pozwalają na kategoryczną ocenę statusu A. B. jako domownika (por. wyrok NSA z dnia 21 września 2012 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 162/11, Rzeczpospolita 2012/09/27). W tej sytuacji kwestią drugorzędną jest to, kiedy A. B. oddała przesyłkę skarżącemu. Kwestia ta mogłaby mieć znaczenie tylko wówczas, gdyby uprzednio wykazano, że A. B. była pełnoletnim domownikiem skarżącego. Nie można przy tym zgodzić się z potraktowaniem przez organ, tego, jako oczywistego faktu, że skoro listonosz doręczył przesyłkę adresowaną do skarżącego jego siostrze, to listonosz odebrał od niej oświadczenie, iż przesyłka zostanie przekazana adresatowi. Owszem – trudno stwierdzić, że listonosz oddał przesyłkę osobie, która odmówiła jej przekazania adresatowi, ale nie oznacza to jeszcze, że A. B. oświadczyła, że przekaże przesyłkę bratu. Milczenie faktycznego odbiorcy przesyłki w tym względzie nie może być zrównane z aktywnym oświadczeniem, że przekaże tę przesyłkę adresatowi. Natomiast notoryjnie znany jest fakt, iż listonosze często nie odbierają zobowiązania do oddania przesyłki adresatowi. Odnośnie faktu, że osoba odbierająca korespondencję pozostaje w stosunku pokrewieństwa wobec adresata stwierdzić należy, iż to pokrewieństwo jest bez znaczenia dla sprawy. Art. 43 k.p.a. wymaga, aby osoba odbierająca przesyłkę była pełnoletnim domownikiem, a nie spokrewnionym domownikiem. Domownikiem mogą być osoby, które nie są spokrewnione (np. małżonkowie), i odwrotnie - osoby spokrewnione mogą mieszkać pod innymi adresami. Z akt postępowania nie wynika ponadto, aby A. B. można było uznać za sąsiada albo dozorcę domu w rozumieniu art. 43 k.p.a. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można także podzielić stanowiska Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, iż podanie o przywrócenie terminu wniesione zostało z naruszeniem art. 58 k.p.a. Po pierwsze z okoliczności sprawy wynika, że strona dowiedziała się o uchybieniu terminu z chwilą powiadomienia jej o tym przez organ I instancji pismem z dnia 10 kwietnia 2012 r. W tej sytuacji, skoro strona nie była świadoma uchybienia terminu, termin do złożenia prośby o jego przywrócenie liczy się od uzyskania przez nią wiadomości o tym, iż odwołanie złożone zostało z uchybieniem terminu. Nie ma przecież żadnych przeszkód, aby strona, która dowiedziała się o uchybieniu przez nią terminu do złożenia odwołania dopiero z treści postanowienia stwierdzającego uchybienie tego terminu, nie mogła wnieść o jego przywrócenie (por. wyrok NSA OZ w Lublinie z dnia 10 marca 2000 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 1524/98, Lex 42915, a także wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 stycznia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1354/11, Lex 953286). Wobec tego należy uznać, iż złożona w dniu 13 kwietnia 2012 r. przez stronę skarżącą prośba o przywrócenie terminu, została wniesiona w terminie przewidzianym art. 58 § 2 k.p.a. Po drugie wskazać należy, iż fakt, że prośba o przywrócenie terminu nie została wniesiona tego samego dnia co odwołanie, również nie mógł być podstawą odmowy przywrócenie terminu. Organ błędnie zinterpretował w tym zakresie art. 58 § 2 zd. drugie k.p.a. Należy wyjaśnić, że warunek jednoczesności obu czynności (złożenia prośby o przywrócenie terminu i dokonania czynności) ma na celu uniknięcie takiej sytuacji, kiedy to organ uwzględni prośbę, a strona nie dokonana czynności, dla której przywrócono jej termin. W takiej sytuacji bowiem przywrócony termin pozostawałby niejako "otwarty" na przyszłość bez określonych konsekwencji dla braku dokonania czynności. Chodzi o to, że strona ma dopełnić czynności bez oczekiwania na przywrócenie terminu do jej dokonania. Należy też zauważyć, że niedopełnienie obowiązku jednoczesnego dokonania czynności wraz z prośbą o przywrócenie terminu skutkować może, co najwyżej, koniecznością zastosowania procedury przewidzianej w art. 64 § 2 k.p.a., polegającej na wezwaniu wnoszącego wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, której w terminie nie dokonał pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 grudnia 2008 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 640/08, Lex 477256, wyrok WSA w Łodzi z dnia 28 stycznia 2009 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 627/08, Lex 478282). W żadnym przypadku nie zachodzi tu możliwość wydania postanowienia o odmowie przywrócenia terminu. Powyższe okoliczności należy mieć na względzie przy interpretacji warunku "jednoczesności", o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a. Wynika z tego, że jeśli czynność została dokonana jeszcze przed wniesieniem prośby o przywrócenie terminu warunek ten został zachowany (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 października 2005 r., w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1351/05, Lex 217313). Jest oczywistym, że skoro uprzednie wniesienie prośby o przywrócenie terminu skutkuje w odniesieniu do dokonania spóźnionej czynności zastosowaniem trybu z art. 64 § 2 k.p.a., to tym bardziej nie ma podstaw do odmowy przywrócenia terminu z powodu braku jednoczesnego dokonania spóźnionej czynności tylko dlatego, że czynność ta została dokonana wcześniej przed wniesieniem prośby. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, bowiem skarżący odwołanie od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wniósł w dniu 2 kwietnia 2012 r., zaś prośbę o przywrócenie terminu do wniesienia owego odwołania w dniu 13 kwietnia 2012 r. Zatem wobec przytoczonych powyżej okoliczności należy uznać, iż strona skarżąca dokonała czynności procesowej, o której mowa w art. 58 § 2 zd. drugie k.p.a. w terminie zakreślonym tymże przepisem. W dalszym postępowaniu Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności winien dokładnie wyjaśnić okoliczności doręczenia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 5 marca 2012 r. Ewentualnie istniejące wątpliwości w tym względzie nie mogą obciążać skarżącego. Jeśli organ nie wykaże, iż A. B. była pełnoletnim domownikiem skarżącego, to przyjmie, że faktyczne doręczenie orzeczenia miało miejsce w dniu 19 marca 2012 r., zatem wniesione odwołanie nie było spóźnione. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak sentencji.