II FZ 700/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 1826/14 w przedmiocie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi T. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku rolnego za lata 2010-2013 postanawia: odrzucić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 20 września 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 1826/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie sprostował oczywistą omyłkę pisarską w uprzednio wydanym w sprawie postanowieniu. W reakcji na powyższe w dacie 26 października 2017 r. T. L. (dalej: skarżący) złożył zażalenie na rzeczone postanowienie w drodze poczty elektronicznej na adres biuro@krakow.wsa.pl. Z uwagi na brak zamieszczenia pod treścią ww. pisma procesowego własnoręcznego podpisu skarżącego, pismem z 21 grudnia 2017 r. został wezwany do uzupełnienia braków formalnych zażalenia poprzez jego podpisanie bądź nadesłanie podpisanego egzemplarza. W odpowiedzi na wystosowane wezwanie skarżący, również drogą elektroniczną na adres biuro@krakow.wsa.pl, w dacie 22 stycznia 2018 r. wystosował wiadomość, w której zakwestionował stanowisko sądu, podnosząc dopuszczalność posługiwania się różną formą podpisu – w tym drogą wiadomości elektronicznej lub poprzez system e-PUAP. Powyższe również nie było zaopatrzone własnoręcznym podpisem. W dacie 26 lutego 2018 r. rzeczone pismo procesowe z 22 stycznia 2018 r. skarżący opatrzył podpisem elektronicznym i pocztą e-PUAP skierował do sądu pierwszej instancji, powtarzając argumentację uprzednio prezentowaną w sprawie. Postanowieniem z 13 kwietnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił zażalenie inicjujące postępowanie wpadkowe w sprawie wobec nieuzupełnienia braku formalnego tegoż pisma w terminie, jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. – Dz. U. z 2017 poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem został skarżącemu doręczony 14 maja 2018 r. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z 21 maja 2018 r., wysłanym drogą elektroniczną na adres biuro@krakow.wsa.pl, skarżący zaskarżył kwestionowane postanowienie sądu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał, iż pisma można składać na wiele sposobów, w tym elektronicznie, albowiem art. 5 ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (Dz. U. z 2013 r. poz. 262 z późn. zm., dalej: u.p.e. – aktualnie nieobowiązująca – przyp. NSA) "ma walor normy ogólnej i dopuszczalne wyjątki jego stosowania muszą być zawarte w ustawie" (cyt. postanowienia NSA z z 25 kwietnia 2013 r. I OZ 216/13). Na piśmie widnieje pieczęć prezentaty Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z datą 21 maja 2018 r. Skarżący wezwany do uzupełnienia braków formalnych zażalenia poprzez jego podpisanie (doręczonym temuż 18 czerwca 2018 r.) wystosował rzeczone pismo za pośrednictwem poczty e-PUAP ze złożonym podpisem elektronicznym w dacie 25 czerwca 2018 r. Na wydruku powyższej korespondencji widnieje pieczęć prezentaty Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z datą 26 czerwca 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie, toteż jako niezasadne należało je oddalić. Stosownie do art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. każde pismo procesowe winno zawierać podpis strony bądź jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. W myśl zaś art. 194 § 3 p.p.s.a. zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przypisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać nadto elementy szczególne, właściwe dla zażaleń. Z uwagi na fakt, iż skarżący wystąpił z zażaleniem na postanowienie sądu pierwszej instancji niezawierającym własnoręcznego podpisu, zasadnie został wezwany do uzupełnienia braków formalnych środka zaskarżenia w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny, czy w toku procedowania przed sądem administracyjnym istnieje możliwość kierowania korespondencji w sposób inny aniżeli tradycyjnie drogą pisemną (np. za pośrednictwem poczty elektronicznej tudzież poczty e-PUAP) oraz czy w związku z tym możliwym jest złożenie podpisu w innej formie aniżeli własnoręcznie w rozumieniu art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Problem prawny, który legł u podstaw rozpoznanej sprawy, był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego m. in. w postanowieniach z 15 listopada 2011 r., II OZ 1091/11, 16 listopada 2011 r. II OZ 831/11, 21 grudnia 2011 r. II FZ 447/11, 25 lipca 2012 r. I OSK 1640/12, 22 sierpnia 2012 r. II OPP 11/12, 19 października 2012 r. I OZ 808/12, 9 stycznia 2013 r. I OZ 969/12, 19 lutego 2012 r. I OZ 114/13, 3 lipca 2013 r. I OZ 307/13, 1 sierpnia 2013 r. II OZ 327/13, 17 października 2013 r. I OSK 2391/13, jak również Sądu Najwyższego w postanowieniu z 26 marca 2009 r. I KZP 39/2008 czy 20 lipca 2010 r. III SW 44/10. Zapatrywania wyrażone w rzeczonych rozstrzygnięciach skład orzekający w niniejszej sprawie podziela i uznaje za własne, tym samym czyniąc je zasadniczym trzonem prezentowanej poniżej argumentacji prawnej. Zgodnie z rzeczonym stanowiskiem w przepisach p.p.s.a. brak jest w aktualnym stanie prawnym przepisów przewidujących dopuszczalność podpisu elektronicznego i z tegoż powodu podpis ten nie może być uznany w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako zastępujący własnoręczny. Należy zatem uznać, iż pismo procesowe wniesione do sądu administracyjnego w postaci elektronicznej i opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym przy użyciu kwalifikowanego certyfikatu nie spełnia warunku formalnego, o którym mowa w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., toteż zasadnym jest podejmowanie próby konwalidacji tegoż braku w drodze wzywania strony do jego uzupełnienia poprzez złożenie własnoręcznego podpisu. Wychodząc naprzeciw żądaniu skarżącego zbadania omawianej kwestii przez Sąd Najwyższy, należy wyjaśnić, iż rzeczony Sąd wielokrotnie wypowiadał się w przedmiocie dopuszczalności wnoszenia pism procesowych drogą elektroniczną i konsekwencji stąd wynikających, nie tylko w przytoczonych powyżej orzeczeniach, ale również w uchwale z 23 maja 2012 r. III CZP 9/12, w której zauważył, iż wniesienie środka odwoławczego drogą elektroniczną jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy przepis szczególny tak stanowi (art. 125 § 2 k.p.c.; w aktualnym stanie prawnym jest to art. 125 § 21 k.p.c. – przyp. NSA). Powyższe jakkolwiek zapadło na kanwie odrębnej procedury cywilnej, zachowuje w pełni swoją aktualność i prawidłowość w odniesieniu do procedury sądowoadministracyjnej regulowanej przepisami p.p.s.a. Jedynie sygnalnie wartym odnotowania pozostaje, iż Sąd Najwyższy w cytowanej uchwale poruszył również kwestię niepoddaną analizie w niniejszej sprawie, tj. wpływu wniesienia pisma procesowego w nieodpowiedniej formie w kontekście zachowania terminu do jego złożenia. Wskazano tamże, iż wydruk niedopuszczalnego środka odwoławczego wniesionego drogą elektroniczną może być potraktowany jako środek odwoławczy niewniesiony tą drogą, jeżeli usunięty zostanie brak podpisu (art. 130 § 1 w zw. z art. 126 § 1 pkt 4 k.p.c.), zaś datą wniesienia tego środka do sądu jest wtenczas data wykonania wydruku (art. 130 § 3 k.p.c.). Jakkolwiek rzeczone stanowisko Sądu Najwyższego następnie zostało podtrzymane m. in. w postanowieniu NSA z 6 maja 2015 r. I OSK 1035/15, w obrocie prawnym funkcjonują również orzeczenia wskazujące na datę wniesienia takiego pisma dopiero z chwilą określoną przez upoważnionego pracownika w adnotacji o wpływie pisma do sądu (tak przykładowo: postanowienie NSA z 12 marca 2014 r. I FZ 41/14; postanowienie SN z 27 maja 2015 r. II CZ 20/15). Z uwagi jednakże na fakt, iż w rozpoznawanej sprawie skarżący nie uzupełnił braku formalnego w postaci złożenia własnoręcznego podpisu w zakreślonym terminie (vide: ponownie przesłane pismo tym razem za pośrednictwem poczty e-PUAP z podpisem elektronicznym), rozważania w tym zakresie należy uznać za nieznaczące, niezależnie od preferowanej linii orzeczniczej. W dalszej kolejności należy przytoczyć stanowisko Sądu Najwyższego wypracowane w postanowieniu z 19 czerwca 2013 r. I CZ 59/13, zgodnie z którym "wykładnia przepisów art. 5 ust. 2 ustawy z 2001 r. o podpisie elektronicznym oraz art. 125 § 21 i art. 126 § 5 k.p.c. dokonywana z uwzględnieniem celu dyrektywy nr 1999/93/WE w sprawie wspólnotowych ram w zakresie podpisów elektronicznych nie uprawnia do przyjęcia, że wobec braku w k.p.c. przepisu szczególnego, który by to dopuszczał, strona postępowania sądowego, uregulowanego w tym kodeksie może wnieść środek odwoławczy lub środek zaskarżenia w postaci elektronicznej albo opatrzyć go podpisem elektronicznym.". Sąd Najwyższy zauważył nadto, iż jeżeli celem prawodawcy unijnego byłoby przyznanie jednostce w art. 5 ust. 1 dyrektywy 1999/93/WE w sprawie wspólnotowych ram w zakresie podpisów elektronicznych skutecznego względem państwa członkowskiego uprawnienia do wnoszenia w postaci elektronicznej środków odwoławczych lub innych środków zaskarżenia w postępowaniu sądowym, to musiałoby to mieć taką postać, jak w art. 16 rozporządzenia 1896/2006 ustanawiającego postępowanie w sprawie europejskiego nakazu zapłaty. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą skargę powyższemu wywodowi nie sposób odmówić trafności, toteż należy go podzielić, odmawiając przy tym słuszności stanowisku NSA z przytoczonego przez skarżącego postanowienia NSA z 25 kwietnia 2013 r. I OZ 216/13. Powyższe tezy pozostają aktualne również na gruncie aktualnie obowiązującej ustawy – ustawy z dnia 5 września 2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1579 z późn. zm., dalej: u.u.z.i.e.), która w art. 141 uchyliła w całości uprzednio obowiązującą ustawę o podpisie elektronicznym. Zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2017 r. poz. 570 z późn. zm., dalej: u.i.d.p.r.z.p.), przepisów u.i.d.p.r.z.p. nie stosuje się m.in. do sądów administracyjnych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, co oznacza, iż sądy administracyjne nie są obowiązane do posługiwania się w korespondencji elektronicznej certyfikatami, o których mowa w u.u.z.i.e. (a uprzednio: u.p.e.). Nadal dla skuteczności pisma wnoszonego drogą elektroniczną, konieczne jest jego późniejsze opatrzenie własnoręcznym podpisem (tak również: Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach m. in. z 4 września 2018 r., I OZ 759/18; 27 kwietnia 2018 r. II OZ 425/18, 23 marca 2018 r. I GSK 157/18, 16 stycznia 2018 r. II OZ 1649/17). Konkludując, skoro skarżący nie uzupełnił braków formalnych zażalenia w wyznaczonym temuż terminie ustawowym, prawidłowym było rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji o jego odrzuceniu, wszak de lege lata procedując przed sądem administracyjnym którejkolwiek instancji koniecznym jest kierowanie pism procesowym w formie tradycyjnej pisemnej opatrzonej własnoręcznym podpisem. Zmiany w powyższym zakresie wprowadza ustawa z 10 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r. poz. 183 z późn. zm.), której przepisy intertemporalne przewidują nowelizację przepisów p.p.s.a. w omawianej kwestii z datą 31 maja 2019 r. (art. 11 pkt 3). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.