I PK 167/18
Sąd Najwyższy2019-11-15
Sygnatura
I PK 167/18
Sąd
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia
2019-11-15
Rodzaj
Wyrok
Treść orzeczenia
Sygn. akt I PK 167/18
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 listopada 2019 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)
SSN Bohdan Bieniek
SSN Krzysztof Rączka (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa Z.K.
przeciwko E. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w B.
o wynagrodzenie za pracę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 28 listopada 2019 r.,
skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w P.
z dnia 5 kwietnia 2018 r., sygn. akt V Pa (…),
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z 5 kwietnia 2018 r., sygn. akt V Pa (…)
oddalił apelację powódki Z.K. od wyroku Sądu Rejonowego w B. z 27 kwietnia 2017
r., sygn. akt IV P (…), w którym Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo
przeciwko pozwanej E. Sp. z o.o. w B. o wynagrodzenie za pracę.
2
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny. Powódka Z.K. jest
pracownikiem E. Sp. z o. o. w B. od 1 maja 2001 r., przejętym w trybie art. 231 k.p.
z Elektrowni B.. Pracuje na stanowisku samodzielnego referenta ds. księgowości.
Z.K. pełni funkcję przewodniczącej zarządu Międzyzakładowego Związku
Zawodowego „Z.” w E. Sp. z o.o. w B.. Międzyzakładowy Związek Zawodowy „Z.” w
E. Sp. z o.o. w B. został zarejestrowany w Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu
23 kwietnia 2015 r. Statut związku został uchwalony w dniu 17 lutego 2015 r.
W pozwanej Spółce obowiązuje Zakładowy Układ Zbiorowy zawarty w dniu 4
grudnia 2003 r., wpisany do Rejestru ZUZP w dniu 23 marca 2004 r. Układ ten
reguluje zasady wynagradzania pracowników pozwanej Spółki. Do postanowień
układu strony wprowadzały zmiany w drodze protokołów dodatkowych. Protokołem
dodatkowym nr 3 zawartym w dniu 15 grudnia 2014 r. strony Zakładowego Układu
Zbiorowego dla Pracowników E. Sp. z o.o. dokonały wykreślenia załącznika nr 9 do
ZUZ, określającego zasady wypłacania dodatku za staż pracy, ustaliły wysokość
funduszu premiowego na sumę nie mniejszą niż 5% funduszu płac zasadniczych
(przed zmianą nie mniejszą niż 15%), a wysokość indywidualnej premii w
przedziale od 0% do 5% (przed zmianą od 1% do 15%). Wysokość odpisu na
Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych strony ustaliły na 37,5% przeciętnego
wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub w
drugim półroczu roku poprzedniego roku, zamiast odpisu w wysokości 75%.
Protokół dodatkowy nr 3 został wpisany do Rejestru Zakładowych Układów
Zbiorowych Pracy Okręgowego Inspektora Pracy w Ł. dnia 23 stycznia 2015 r.
Podpisanie protokołu dodatkowego nr 3 było poprzedzone długimi
negocjacjami ze stroną społeczną w związku z koniecznością zapewnienia
funkcjonowania pozwanej Spółki. Sytuacja ekonomiczna Spółki była zła i wymagała
podjęcia działań zmierzających do zmniejszenia kosztów działalności Spółki,
urentownienia tej działalności, bez dokonywania prywatyzacji Spółki i zmniejszania
stanu zatrudnienia. Równocześnie z podpisaniem protokołu dodatkowego nr 3
Zarządzeniem Nr (…) Prezesa Zarządu E. Sp. z o.o. z dnia 15 grudnia 2014 r.
został wdrożony Regulamin Programu wykupu świadczeń pracowniczych
zawartych w ZUZP w E. Sp. z o. o. z dnia 4 grudnia 2003 r. W regulaminie tym
zostały określone zasady wykupu świadczeń w postaci premii rocznej, dodatku za
3
staż pracy, premii z regulaminu premiowania i odpisu na Zakładowy Fundusz
Świadczeń Socjalnych.
W grudniu 2014 r. po podpisaniu protokołu dodatkowego nr 3 odbyło się
spotkanie zarządu Spółki z pracownikami, w czasie którego zostali oni
poinformowani o zmianie układu zbiorowego pracy oraz tym, że z powodu tej
zmiany otrzymają odszkodowanie. Ówczesna prezes zarządu K.L.K. przekazała
pracownikom informację, że do umów o pracę zostaną wprowadzone stosowne
zmiany, a osoby, które nie przyjmą zmienionych warunków, otrzymają
wypowiedzenia.
E.M. i Z.K. w grudniu 2014 r. złożyły wnioski o przystąpienie do Programu
wykupu świadczeń pracowniczych. W styczniu 2015 r. zostały poinformowane o
wysokości odszkodowania z programu. Z.K. zaakceptowała kwotę odszkodowania
w dniu 19 stycznia 2015 r., w efekcie pozwany pracodawca wypłacił powódce
odszkodowanie z programu w wysokości 28.332,12 zł.
W dniu 13 lutego 2015 r. powódka Z.K. zawarła z pozwanym pracodawcą
porozumienie zmieniające od dnia 1 lutego 2015 r. umowę o pracę w zakresie
dotyczącym warunków płacy w związku z wprowadzeniem zmian do Zakładowego
Układu Zbiorowego. W treści porozumienia wskazano zmiany wynikające z
protokołu dodatkowego nr 3.
Okręgowy Inspektorat Pracy w Ł. pismem z dnia 10 lipca 2015 r.
zatytułowanym „Powiadomienie o wykreśleniu z rejestru układów” powiadomił
strony ZUZ o wykreśleniu z dniem 10 lipca 2015 r. protokołu dodatkowego
zawartego w dniu 15 grudnia 2014 r. wpisanego do rejestru układów w dniu 23
stycznia 2015 r. Po otrzymaniu powiadomienia pozwana Spółka wystąpiła do
Okręgowego Inspektora Pracy w Ł. z wnioskiem o ponowną rejestrację protokołu
dodatkowego nr 3 do ZUZ. Następnie wniosek ten cofnęła, a strony ZUZ wystąpiły
o cofnięcie decyzji o wykreśleniu protokołu dodatkowego nr 3.
W dniu 30 lipca 2015 r. powódka Z.K. złożyła w pozwanej Spółce
oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego
pod wpływem błędu wywołanego podstępnie w dniu 13 lutego 2015 r. W treści tego
oświadczenia, powódka powołała się na przepisy art. 84 i 86 k.c. w zw. z art. 300
k.p. Oświadczenie woli, od którego skutków powódka zamierzała się uchylić
4
dotyczyło wyrażenia zgody na zawarcie porozumienia zmieniającego umowę o
pracę, w treści którego wyraziła zgodę na zmianę łączącej ją z pozwanym
pracodawcą umowy o pracę w związku z wprowadzeniem zmian do Układu
Zbiorowego zawartego w dniu 23 marca 2004 r., w którym wprowadzono zmiany
wymienione w treści wskazanego porozumienia, a wprowadzone przez rejestrację
protokołu dodatkowego nr 3. W oświadczeniu powódka podała, że w chwili
zawierania tej umowy pozostawała, jak się okazało później, w mylnym przekonaniu,
iż wszelkie zmiany wprowadzone przez rejestrację protokołu dodatkowego nr 3 do
ZUZ, zostały dokonane zgodnie z prawem i są prawnie skuteczne, a okazało się
później, że protokół ten został wykreślony z rejestru układów z dniem 10 lipca
2015 r. z uwagi na wady prawne. Powódka wskazała, że te okoliczności dowodzą,
iż została podstępnie skłoniona do zawarcia porozumienia zmieniającego umowę o
pracę oraz przystąpienia do tzw. Programu wykupu świadczeń i w związku z tym
uchyla się od tych oświadczeń woli.
Powiadomieniem z dnia 13 sierpnia 2015 r. Okręgowy Inspektor Pracy w Ł.
zawiadomił, że pozostaje w mocy Powiadomienie Okręgowego Inspektora Pracy w
Ł. z dnia 23 stycznia 2015 r. o wpisaniu z dniem 23 stycznia 2015 r. do rejestru
układów protokołu dodatkowego nr 3, co oznacza, że postanowienia tego protokołu
podlegają stosowaniu od dnia jego zarejestrowania, tj. od dnia 23 stycznia 2015
roku. Jednocześnie Okręgowy Inspektor Pracy w Ł. uznał za nieważne (z dniem 10
lipca 2015 r.) powiadomienie z dnia 10 lipca 2015 r. o wykreśleniu protokołu
dodatkowego zawartego w dniu 15 grudnia 2015 r. wskazując, że nie wywołuje ono
skutków prawnych od dnia dokonania tej czynności, tj. od dnia 10 lipca 2015 r. Z
powiadomienia wynika, że ostateczne rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy
nastąpiło po rozparzeniu wniosku stron zakładowego układu zbiorowego pracy z
dnia 7 sierpnia 2015 r. „o cofniecie decyzji o wykreśleniu Protokołu dodatkowego nr
3 do ZUZ E. Sp. z o.o. oraz po dokonaniu oceny całokształtu postępowania
prowadzonego przez organ rejestrowy, w sprawie zastrzeżeń Związku
Zawodowego Pracowników E. Sp. z o.o., co do zawarcia z naruszeniem przepisów
protokołu dodatkowego nr 3.
Pismem z dnia 21 sierpnia 2015 roku skierowanym do Głównego Inspektora
Pracy w W. Związek Zawodowy Pracowników E. Sp. z o.o. wystąpił z wnioskiem o
5
stwierdzenie nieważności decyzji Okręgowego Inspektora Pracy w Ł.: o
pozostawieniu w mocy powiadomienia o wpisaniu do rejestru układów protokołu
dodatkowego nr 3 z dnia 15 grudnia 2014 r. oraz o uznaniu za nieważne
powiadomienia Okręgowego Inspektora Pracy w Ł. z dnia 10 lipca 2015 r. o
wykreśleniu z rejestru układów protokołu dodatkowego nr 3.
W piśmie z dnia 21 października 2015 r. stanowiącym odpowiedź na wniosek
organizacji związkowej Główny Inspektor Pracy wskazał, że organ rejestrujący
dopuścił się uchybień, jednakże powiadomienia tego organu nie stanowią decyzji
administracyjnej i nie przysługuje od nich odwołanie do wyższej instancji ani do
sądu administracyjnego. Jednocześnie wskazał, że strony układu zbiorowego na
poszczególnych etapach postępowania nie skorzystały z trybu określonego w art.
24111 § 51 k.p., który daje możliwość zakwestionowania prawidłowości działania
organu rejestrującego, a obecnie brak jest możliwości dokonania weryfikacji
dokonanych przez Okręgowego Inspektora Pracy czynności na zasadach
określonych w powołanym przepisie poprzez wykazanie, iż został on zawarty z
naruszeniem przepisów o zawieraniu układów. W piśmie zawarto również
informację, że prawidłowość dokonania czynności organu rejestrującego może być
poddana kontroli sądu przy rozpatrywaniu indywidualnych sporów ze stosunku
pracy.
Dodatkowo Sąd drugiej instancji ustalił, że w lutym 2015 r. u pozwanego
został powołany Komitet Założycielski Związku Zawodowego Pracowników E.
Spółki z o.o. Przewodniczącą tego komitetu została Z. K..
Stronami protokołu dodatkowego nr 3 do ZUZ dla Pracowników E. Spółki z
o.o. zarejestrowanego dnia 23 stycznia 2015 r. są:
- E. spółka z o.o. w B. (pracodawca).
- strona społeczna: Międzyzakładowy Związek Zawodowy Pracowników
Elektrowni B., Komisja Międzyzakładowa N. S.A Oddział Elektrownia B., Związek
Zawodowy Pracowników Ruchu Ciągłego Elektrowni B..
KZ ZZ Pracowników E. Spółki z o.o. nie jest stroną protokołu dodatkowego
nr 3 do ZUZ dla Pracowników E. Spółki z o.o.
6
W dniu 13 kwietnia 2015 r. Przewodnicząca KZ ZZ Pracowników E. Spółki z
o.o. w B. wniosła skargę do Okręgowego Inspektora Pracy w Ł. na
zarejestrowanie protokołu dodatkowego nr 3 do ZUZP z naruszeniem przepisów
prawa.
Okręgowy Inspektor Pracy potraktował je jako zastrzeżenie zgłoszone w
trybie art. 24111 § 51 k.p.
Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV P (…)
oddalił powództwo Z. K. i nie obciążył powódki kosztami procesu.
Apelację od powyższego wyroku wniosła powódka, zarzucając mu:
nieważność postępowania wskutek pozbawienia prawa do obrony poprzez
naruszenie zasady kontradyktoryjności i oddalenie powództwa w oparciu o
argumenty, których nie podnosiła strona pozwana, a które wymyślił sobie sam Sąd,
zaś powódki dowiedziały się o nich dopiero z uzasadnienia wyroku, nie mając
żadnych szans ustosunkowania się do nich, a ponadto rozpoznanie sprawy i
wydanie wyroku nastąpiło w składzie sprzecznym z ustawą tj. jednego sędziego,
podczas gdy powódka swoje roszczenia wywodziła z naruszenia zasady równego
traktowania, do rozpoznania których to roszczeń właściwy jest skład ławniczy;
nierozpoznanie istoty sporu wskutek nie zajęcia stanowiska w sprawie samowolnej
zmiany prawomocnie wykreślonego wpisu Protokołu dodatkowego Nr 3 do
Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy poprzez powtórne dokonanie wpisu tego
wykreślonego Protokołu oraz naruszenie art. 233 § 1 k.p.c.
W wyniku rozpoznania apelacji powódki Sąd Okręgowy wskazał, że w pełni
zaaprobował i przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego, w zakresie,
w jakim nie wymagały uzupełnienia.
Sąd drugiej instancji uznał, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył przy
rozpoznawaniu sprawy przepisów procesowych. Powódka była obecna na każdej
rozprawie wraz ze swoim pełnomocnikiem, brała w niej czynny udział, składała w
sprawie wyjaśnienia, była także po zakończeniu postępowania dowodowego
przesłuchana w charakterze strony. Była zatem w toku całego procesu sądowego
należycie reprezentowana, mogła odnieść się do każdego przedłożonego w
7
sprawie dowodu, a co za tym idzie miała zapewnioną możliwość obrony swoich
praw, co zresztą realizowała. Sąd umożliwił stronom zapoznanie się z dowodami,
pismami procesowymi oraz uniemożliwił zajęcie w stosunku do nich stanowiska.
Sąd przed wydaniem wyroku nie ma natomiast obowiązku informowania stron o
tym jaka jest jego ocena zgromadzonego materiału dowodowego, a do tego
sprowadzają się zarzuty strony powodowej. Strona powodowa miała możliwość
zapoznania się z całym zgromadzonym materiałem dowodowym i miała możliwość
zajęcia stanowiska co do każdego dowodu i pisma procesowego strony przeciwnej.
Argumentacja, która legła u podstaw oddalenia przez Sąd Rejonowy powództwa
jest wynikiem swobodnej oceny dowodów, do której Sąd jest uprawniony na
podstawie art. 233 k.p.c. oraz wykładni przepisów prawa materialnego.
Podniesiony zarzut pozbawienia powódki możności obrony swych praw jest zatem
chybiony i polega na niezrozumieniu istoty tego pojęcia przez stronę powodową.
Sąd odwoławczy zauważył, że strona powodowa wiąże pozbawienie
możności obrony swych praw z naruszeniem zasady kontradyktoryjności, którą
Sąd pierwszej instancji miał naruszyć nie informując strony powodowej przed
wydaniem wyroku o swoich argumentach, które legły u podstaw uznania, że
protokół dodatkowy nr 3 jest obowiązującym aktem prawnym z uwagi na
niedopuszczalność drogi sądowej w zakresie badania jego ważności.
Zasada kontradyktoryjności wynika z art. 232 k.p.c. i polega na tym, że
strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których
wywodzą skutki prawne. To na stronach postępowania spoczywa zatem ciężar i to
strony, a nie Sąd, pozostają dysponentem toczącego się postępowania i one
ponoszą odpowiedzialność za jego wynik (wyrok Sądu Najwyższego z 7 maja
2008 r., II PK 307/07. Legalis; wyrok Sądu Najwyższego z 7 października 1998 r.,
II UKN 249/98. OSNAPiUS 1999, nr 20, poz. 662). Oznacza to, że to strona ma
obowiązek wyraźnego powołania konkretnego środka dowodowego dla wykazania
podnoszonych przez siebie twierdzeń, uzasadniających żądanie. Adresatem
komentowanej normy są zatem strony, a nie Sąd, co oznacza, że to strony
obowiązane są przedstawiać dowody, a Sąd nie jest władny tego obowiązku
wymuszać. Nie może również co do zasady zastępować stron w jego wypełnieniu
8
(wyrok Sądu Najwyższego z 7 listopada 2007 r., II CSK 293/07, Legalis). Skoro
adresatem zasady kontradyktoryjności są strony, a nie Sąd, to Sąd pierwszej
instancji nie mógł tej zasady naruszyć, jak wskazywała apelująca.
Za chybiony Sąd Okręgowy uznał także zarzut rozpoznania sprawy przez
skład sądu orzekającego sprzeczny z przepisami prawa (art. 379 pkt 4 k.p.c.).
Powódka wystąpiła do Sądu z pozwem o zasądzenie utraconego, na podstawie jej
zdaniem nieważnego układu zbiorowego pracy - protokołu dodatkowego nr 3,
wynagrodzenia za pracę za okres od 1 lutego 2015 r. do 30 kwietnia 2016 r.
Powódka w toku procesu sądowego nie zmieniła żądania pozwu. Wbrew
twierdzeniom pełnomocnika powódki, powódka nie żądała w toku procesu
zasądzenia dochodzonej pozwem kwoty 26.046 zł. z tytułu naruszenia zasady
równego traktowania w zatrudnieniu. Nigdy takich okoliczności nie podnosiła. Po
raz pierwszy takie stanowisko strona powodowa zaprezentowała w piśmie
procesowym złożonym jako uzupełnienie apelacji, po terminie do jej wniesienia.
Takie roszczenie nie było przedmiotem żądania pozwu i nie było rozpoznawane
przez Sąd. Dlatego też zgodnie z art. 47 § 1 k.p.c. do rozpoznania sprawy w
pierwszej instancji był uprawniony Sąd w składzie jednego sędziego jako
przewodniczącego. Sąd Okręgowy zauważył, że Sąd pierwszej instancji
rozpoznawał sprawę w niewłaściwym składzie jednego sędziego jako
przewodniczącego i dwóch ławników jedynie na rozprawie w dniu 1 grudnia 2016 r.
Wszystkie pozostałe terminy posiedzeń jawnych, w tym najważniejsze
poprzedzające wydanie wyroku i posiedzenie publikacyjne odbyły się w składzie
zgodnym z przepisami prawa tj. w składzie jednego sędziego jako
przewodniczącego. Sądem orzekającym jest sąd, który wydaje w sprawie wyrok.
Nieważność postępowania z uwagi na sprzeczność składu orzekającego z
przepisami prawa ograniczona została do sytuacji, gdy taki skład wydał w sprawie
orzeczenie. W niniejszej sprawie skład Sądu orzekającego (jeden sędzia jako
przewodniczący) był zgodny z przepisami prawa, co oznacza że w sprawie nie
zachodzi nieważność postępowania.
Sąd drugiej instancji ocenił również, że wbrew zarzutom apelacji Sąd
Rejonowy rozpoznał istotę sprawy. Rozstrzygnął bowiem, że dochodzone przez
9
powódkę żądanie zasądzenia za sporny okres dodatkowych składników
wynagrodzenia w postaci dodatku za staż pracy oraz premii nie ma podstawy
prawnej. W szczególności takiej podstawy prawnej nie stanowi obowiązujący u
pozwanego układ zbiorowy pracy z dnia 4 grudnia 2003 r., gdyż ten został
skutecznie zmieniony protokołem dodatkowym nr 3 z dnia 15 grudnia 2014 r.
wpisanym do rejestru Zakładowych Układów Zbiorowych Pracy przez Okręgowego
Inspektora Pracy w Ł. dnia 23 stycznia 2015 r. i jako taki stanowi źródło prawa
pracy w rozumieniu art. 9 k.p. Mocą protokołu dodatkowego nr 3 powódka została
pozbawiona dodatku za staż pracy, a nadto górna granica wysokości premii
regulaminowej 15% uległa obniżeniu z do 5%.
Sąd odwoławczy uznał za niezrozumiały zarzut apelacji „rażącego
naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic wyznaczających ramy
swobodnej oceny dowodów i poczynienie przez Sąd orzekający ustaleń
nieznajdujących odzwierciedlenia w zgromadzonym w sprawie materiale
dowodowym, co skutkowało poczynieniem ustaleń faktycznych, wyciągnięciem z
nich wniosków oraz wydaniem zaskarżonego orzeczenia w całości w oparciu o
„rozważania” Sądu nie mające żadnego oparcia w materiale dowodowym sprawy,
lub wręcz z nim sprzeczne”.
Sąd Okręgowy uznał, iż skarżący nie zdołał skutecznie wykazać przyczyn,
które dyskwalifikowałyby możliwość uznania dokonanych przez Sąd pierwszej
instancji ustaleń faktycznych za prawidłowe. Co więcej nawet nie podjął takiej
próby. Strona powodowa nie kwestionuje ustaleń faktycznych Sądu Rejonowego -
te mają bowiem oparcie w dokumentach- ale ocenę tych faktów, czyli subsumcję
prawidłowo ustalonego stanu faktycznego pod normę prawną art. 9 § 1 k.p.
Apelujący zarzuca bowiem, że protokół dodatkowy nr 3 z uwagi na uchybienia
związane z jego rejestracją nie stanowi układu zbiorowego będącego źródłem
prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p. A skoro tak, to nie mógł powódki pozbawić
dodatkowych składników wynagrodzenia dochodzonych pozwem na podstawie
układu zbiorowego pracy z 4 grudnia 2003 r. w brzmieniu obowiązującym przed
dokonaniem zmiany tego układu protokołem dodatkowym nr 3. W istocie zatem
10
apelujący zarzuca naruszenie prawa materialnego - art. 9 § 1 k.p. Zarzut ten
również uznany za bezzasadny.
Powódka w toku procesu próbowała wykazać, że protokół dodatkowy nr 3
nie może stanowić podstawy prawnej zmiany jej składników wynagrodzenia, gdyż
został wykreślony w dniu 10 lipca 2015 r. przez Okręgowego Inspektora Pracy w Ł.
z rejestru układów, a zatem stracił swoją ważność.
W niniejszej sprawie nie doszło jednak do skutecznego wykreślenia z
rejestru protokołu dodatkowego nr 3, jak chce apelująca. Nie ma bowiem racji
strona powodowa podnosząc, że strony układu nie odwołały się od powiadomienia
Okręgowego Inspektora Pracy w Ł. z dnia 10 lipca 2015 r. o wykreśleniu z rejestru
układów protokołu dodatkowego nr 3 z dnia 15 grudnia 2014 r. Z uzasadnienia
pisma Okręgowego Inspektora Pracy w Ł. z dnia 13 sierpnia 2015 r. oraz pisma
Głównego Inspektora Pracy wynika, że w dniu 10 sierpnia 2015 r. do Okręgowego
Inspektora Pracy w Ł. wpłynął wniosek od stron układu o cofnięcie decyzji o
wykreśleniu protokołu dodatkowego nr 3 do ZUZP E. Spółka z o.o. Wniosek stron
układu o cofnięcie decyzji o wykreśleniu protokołu dodatkowego nr 3 jest niczym
innym jak odwołaniem w rozumieniu art. 24111 § 51 k.p. Został on złożony w
przepisanym prawem 30 dniowym terminie od dnia zawiadomienia o wykreśleniu
protokołu dodatkowego nr 3 z rejestru układów. Takie odwołanie Okręgowy
Inspektor Pracy w Ł. powinien przekazać do rozpoznania Sądowi Pracy. Okręgowy
Inspektor Pracy w Ł. po zapoznaniu się z argumentami stron układu i
przedłożonymi dodatkowymi dokumentami (pełnomocnictwem) uwzględnił jednak
sam odwołanie, co znalazło wyraz w piśmie z 13 sierpnia 2015 r. stwierdzającym
nieważność powiadomienia o wykreśleniu protokołu dodatkowego nr 3.
Jednocześnie w piśmie tym Okręgowy Inspektor Pracy w Ł. poinformował, że
nadal w związku z powyższym obowiązuje od dnia rejestracji, czyli od dnia 23
stycznia 2015 r. protokół dodatkowy nr 3.
Tym samym wbrew twierdzeniom strony powodowej wpis o wykreśleniu
protokołu dodatkowego nr 3 nie stał się ostateczny, został bowiem uchylony przez
organ rejestrujący w uwzględnieniu odwołania stron układu. Skoro organ
rejestrujący uwzględnił złożone przez strony układu odwołanie od wykreślenia z
11
rejestru układu protokołu dodatkowego nr 3, to strony układu nie miały się już od
czego odwoływać do Sądu Pracy. Na skutek uwzględnienia odwołania stron układu
przez organ rejestrujący, uprzednie wykreślenie protokołu dodatkowego nr 3
dokonane przez ten organ pismem z dnia 10 lipca 2015 r., nie wywołało
jakichkolwiek skutków prawnych.
Uwzględnienie odwołania stron układu pismem z dnia 13 sierpnia 2015 r.,
oznacza jednocześnie rozpoznanie z tym dniem zastrzeżeń zgłoszonych w dniu 13
kwietnia 2015 r. przez Przewodniczącą - KZ ZZ Pracowników E. Spółki z o.o. w B.
w trybie art. 24111 § 51 k.p. KZ ZZ Pracowników E. Spółki z o.o. w B. nie był stroną
układu zbiorowego pracy (protokołu dodatkowego nr 3), gdyż związek ten powstał
po zarejestrowaniu tego układu (luty 2015r.). Nie wstąpił też w prawa i obowiązki
stron układu na podstawie art. 2419 § 3 k.p.. Aby w prawa i obowiązki strony układu
wstąpiła organizacja związkowa, która nie zawarła układu, muszą na to wyrazić
zgodę strony układu. W prawa i obowiązki strony układu może też wstąpić -
zgodnie z art. 2419 § 4 k.p. – organizacja związkowa, która po zawarciu układu
stała się reprezentatywna na podstawie art. 241 1 lub art. 2411a § 1 k.p.c., składając
w tym celu oświadczenie stronom tego układu. Informacja o wstąpieniu organizacji
związkowej w prawa i obowiązki strony układu podlega zgłoszeniu do rejestru
układów (§ 5 art. 2419 k.p.). Skorzystanie przez KZ ZZ Pracowników E. Spółki z o.o.
w B. ze zgłoszenia zastrzeżeń w przedmiocie rejestracji w trybie art. 24111 § 51 k.p.
jest dowodem na to, że związek ten nie wstąpił w prawa i obowiązki stron układu w
postaci protokołu dodatkowego nr 3. Prawo zgłoszenia zastrzeżeń co do rejestracji
układu jako zawartego z naruszeniem przepisów o zawieraniu układów zbiorowych
pracy nie przysługuje bowiem stronom układu, a osobie mającej w tym interes
prawny. Okoliczność, że KZ ZZ Pracowników E. Spółki z o.o. w B. nie był stroną
spornego układu potwierdzili także świadkowie reprezentujący związki zawodowe
będące stronami przedmiotowego układu: A.N. (przewodniczący Związku
Zawodowego Pracowników Ruchu Ciągłego Elektrowni B. ), Z.B.
(wiceprzewodniczący Międzyzakładowego Związku Zawodowego Pracowników
Elektrowni B.), A.L. ( przewodniczący Komisji Międzyzakładowej NZZ S. w P.
Oddział Elektrownia B.).
12
W myśl zatem art. 24111 § 51 k.p. KZ ZZ Pracowników E. Spółki z o.o. w B.
mógł jedynie wystąpić do organu, który układ zarejestrował terminie 90 dni od dnia
zarejestrowania układu, jako osoba nie będąca stroną układu mająca interes
prawny z zastrzeżeniem, że został on zawarty z naruszeniem przepisów o
zawieraniu układów zbiorowych pracy. Uwzględnienie odwołania stron układu
przez Okręgowego Inspektora Pracy w Ł. oznacza, że nie podzielił on zastrzeżeń
zgłoszonych przez Przewodniczącą - KZ ZZ Pracowników E. Spółki z o.o. w B.Z.K.,
a tym samym uznał, że protokół dodatkowy nr 3 nie został zawarty z naruszeniem
przepisów o zawieraniu układów zbiorowych pracy. Od takiej decyzji Okręgowego
Inspektora Pracy odwołanie do sądu nie przysługuje. Odwołanie w myśl art. 241 11
§ 5 oraz § 54 k.p. przysługuje tylko od negatywnej decyzji organu rejestrującego, a
mianowicie o odmowie rejestracji układu albo o jego wykreśleniu z rejestru. W
przypadku pozytywnej decyzji o rejestracji układu ustawodawca nie przewidział
drogi sądowej. Oznacza to niedopuszczalność kwestionowania na drodze sądowej
zarejestrowanego w rejestrze układów układu zbiorowego pracy. Układ wpisany do
rejestru układów jest wiążącym źródłem prawa pracy. Powódka nie może zatem w
toku niniejszego procesu domagać się ustalenia nieważności protokołu
dodatkowego nr 3 z uwagi na uchybienia formalne popełnione na etapie rejestracji
związane z brakiem należytego umocowania przedstawicieli jednego ze związków
zawodowych będącego stroną układu. Uchybienia organu rejestrującego podlegają
kontroli sądowej - jak wyżej podniesiono - tylko w przypadku odmowy rejestracji
układu bądź jego wykreślenia. W przedmiotowej sprawie organ rejestrujący
dokonał rejestracji protokołu dodatkowego nr 3. Protokół ten wobec uwzględnienia
przez organ rejestrujący odwołania stron układu od decyzji o jego wykreśleniu, nie
został skutecznie wykreślony z rejestru układów. Rejestracja układu wyklucza
sądową ocenę prawidłowości postępowania organu rejestrującego. Ocena ta nie
ma bowiem znaczenia dla ważności układu wpisanego do rejestru. Inaczej mówiąc
ewentualne uchybienia organu rejestrującego popełnione na etapie rejestracji po
zarejestrowaniu układu, nie uwzględnione w trybie złożonego zastrzeżenia, nie
wpływają na jego ważność.
Sąd drugiej instancji wskazał, że słusznym zarzutem było, iż Sąd Rejonowy
bezzasadnie zarzucił stronom układu oraz KZ ZZ Pracowników E. Spółki z o.o. w B.
13
bezczynność w stosunku do decyzji organu rejestrującego o zarejestrowaniu jak i o
wykreśleniu układu. KZ ZZ Pracowników E. Spółki z o.o. w B. reprezentowany
przez powódkę zgłosił wszak zastrzeżenia do rejestracji protokołu dodatkowego nr
3, a strony tego układu wniosły o wycofanie decyzji o wykreśleniu protokołu
dodatkowego nr 3, co należało potraktować jako odwołanie od wykreślenia układu
z rejestru. Ostateczna jednak konkluzja Sądu Rejonowego o mocy obowiązującej
protokołu dodatkowego nr 3 jako ważnego źródła prawa pracy od dnia jego
rejestracji była prawidłowa, co oznacza że wyrok, pomimo błędnego uzasadnienia
w tym zakresie, odpowiada prawu.
Sąd Okręgowy ocenił w końcu, że powódka nie wykazała także, aby jej
oświadczenie woli z dnia 13 lutego 2015 r., na mocy którego wyraziła zgodę na
zawarcie z pozwanym porozumienia zmieniającego warunki pracy było dotknięte
jakąkolwiek wadą, w szczególności aby - jak podnosi - zostało złożone pod
wpływem błędu wywołanego podstępnie czy też groźby. Okoliczność, że pozwany
poinformował powódkę, iż w przypadku nie przyjęcia zmienionych warunków pracy,
warunki te zostaną jej wypowiedziane na piśmie, nie jest groźbą, a realizacją
obowiązku z art. 24113 § 2 k.p.c. Postanowienia układu mniej korzystne dla
pracowników, a takie wszak zawierał protokół dodatkowy nr 3, wprowadza się w
drodze wypowiedzenia pracownikom dotychczasowych warunków umowy o pracę
lub innego aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku pracy. Przy
wypowiedzeniu dotychczasowych warunków umowy o pracę lub innego aktu
stanowiącego podstawę nawiązania stosunku pracy nie mają w takim przypadku
zastosowania przepisy ograniczające dopuszczalność wypowiadania warunków
takiej umowy lub aktu. Tylko korzystniejsze postanowienia układu, zastępują z
mocy prawa wynikające z dotychczasowych przepisów prawa pracy warunki
umowy o pracę lub innego aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku
pracy z dniem jego wejścia w życie. W przypadku zatem nie wyrażenia przez
powódkę zgody na zmianę warunków pracy na jej niekorzyść, pracodawca chcąc
zmienić na podstawie protokołu dodatkowego nr 3 warunki płacowe powódki, byłby
zmuszony dokonać tego w drodze wypowiedzenia zmieniającego. Bez zgody
pracownika pracodawca nie może zmienić warunków płacowych na niekorzyść
pracownika. Gdy chce to zrobić musi skorzystać z instytucji wypowiedzenia
14
zmieniającego. Poinformowanie o tym powódki nie można zatem rozpatrywać w
kategorii groźby. Było to pouczenie o obowiązujących przepisach prawa.
W chwili składania zakwestionowanego oświadczenia powódka nie
znajdowała się także w błędzie co do treści czynności prawnej. W dacie jego
złożenia (13 luty 2015 r.), jak słusznie podnosi Sąd Rejonowy, protokół dodatkowy
nr 3 był zarejestrowany przez Okręgowego Inspektora Pracy (co nastąpiło 23
stycznia 2015 r.) i jako taki stanowił źródło prawa pracy, stanowiące podstawę
prawną zawartego przez strony porozumienia zmieniającego warunki płacy
powódki. Faktu tego nikt nie kwestionował, nawet powódka. Powódka zatem
doskonale wiedziała co podpisuje (porozumienie zmieniające) i jakie skutki ono
wywoła (zmniejszenie wynagrodzenia). W zamian za wyrażenie zgody na zmianę
warunków pracy strona pozwana wypłaciła powódce odszkodowanie w
zaakceptowanej przez nią wysokości 28.332,12 zł. Powódka nie była zatem
podstępnie wprowadzona w błąd co do ważności protokołu dodatkowego nr 3
przez stronę pozwaną. Wręcz przeciwnie wyraziła świadomie i dobrowolnie zgodę
na zmiany z niego wynikające w zamian za wypłatę odszkodowania. Tym samym
jej oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli z dnia 13
lutego 2015 r. złożone pracodawcy w dniu 30 lipca 2015 r. było - jak prawidłowo
ustalił Sąd Rejonowy - bezskuteczne.
Sąd drugiej instancji zastrzegł ponadto, że nawet gdyby protokół dodatkowy
nr 3 utracił moc prawną na mocy decyzji Okręgowego Inspektora Pracy w Ł., jak
chce powódka, to stałoby się to dopiero z dniem podjęcia tej decyzji, czyli z dniem
10 lipca 2015 r., co wynika z treści art. 24111 § 55 k.p. W myśl tego przepisu
bowiem warunki umów o pracę lub innych aktów stanowiących podstawę
nawiązania stosunku pracy, wynikające z układu wykreślonego z rejestru układów,-
jeżeli były korzystne dla pracownika - obowiązują do upływu okresu wypowiedzenia
tych warunków. W przypadku zaś wykreślenia z rejestru układów postanowień
niekorzystnych dla pracownika, jak w niniejszej sprawie, nowe warunki umów o
pracę obowiązują z dniem wykreślenia tego układu. Wykreślenie zatem protokołu
dodatkowego nr 3 mogłoby przywrócić powódce korzystniejsze warunki płacowe w
myśl art. 24111 § 55 k.p w zw. z art. 24113 § 1 k.p.c. dopiero od dnia 10 lipca 2015 r.,
15
co już tylko z tej przyczyny czyni bezzasadnym powództwo za okres przed tą datą,
a mianowicie od 1 lutego 2015 r. do 9 lipca 2015 r.
W konkluzji Sąd drugiej instancji stwierdził, że skoro powódka nie uchyliła
się skutecznie od swojego oświadczenia woli z dnia 13 lutego 2015 r. i nie
wykazała, aby protokół dodatkowy nr 3 przestał być obowiązującym źródłem prawa
pracy, to brak było podstaw prawnych do zasądzenia na jej rzecz od pozwanego
dodatkowych składników wynagrodzenia, które miała wypłacane przed zmianą
warunków płacowych z dniem 1 lutego 2015 r. na podstawie zakładowego układu
zbiorowego pracy z dnia 4 grudnia 2003 r. przed jego zmianą protokołem
dodatkowym nr 3.
Powyższy wyrok zaskarżyła skargą kasacyjną strona powodowa w części
dotyczącej oddalenia apelacji oraz pozostającego w tym w związku zasądzenia od
powódki kosztów postępowania przed Sądem drugiej instancji.
Zaskarżonemu wyrokowi pełnomocnik powódki zarzucił naruszenie prawa
materialnego, to jest:
1. art. 18 § 2 w związku z art. 9 § 1 k.p. przez jego niewłaściwe
zastosowanie, niesłusznie przyjmując, iż porozumienie z dnia 13 lutego 2015 r.
zmieniające umowę o pracę ze skutkiem od dnia 1 lutego 2015 r. wywierało skutek
w sferze warunków wynagrodzenia powódki (pozbawiając powódkę prawa do
dodatku stażowego i obniżając górną granicę premii regulaminowej z 15 proc. do 5
proc.), mimo iż Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy zawarty dnia 4 grudnia 2003 r.
dla pracowników „E. Sp. z o.o. w R. (rej. UZP nr (…)) przewidywał w okresie
objętym powództwem (od dnia 1 lutego 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2016 r.)
korzystniejsze warunki wynagradzania, zaś próba jego zmiany protokołem
dodatkowym nr 3 zawartym w dniu 15 grudnia 2014 r. (mającym wejść w życie od
dnia zarejestrowania) nie doszła do skutku zważywszy na to, iż został on w dniu 10
lipca 2015 r. skutecznie wykreślony z rejestru zakładowych układów zbiorowych
pracy przez Okręgowego Inspektora Pracy w Ładzi (Nr rej. (…)) działającego na
podstawie art. 24111 § 54 k.p. oraz § 6 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Pracy i
Polityki Społecznej z dnia 4 kwietnia 2001 r. w sprawie trybu postępowania w
16
sprawie rejestracji układów zbiorowych pracy, prowadzenia rejestru układów i akt
rejestrowych oraz wzorów klauzul rejestracyjnych i kart rejestrowych (Dz.U. z 2001
r. Nr 34, poz. 408 ze zm.);
2. art. 2419 § 1 zd. 2 k.p. w związku z art. 24111 § 54 zd. 2 k.p. w związku z
art. 24111 § 5 zd. 1 k.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie, przyjmując, iż strony
Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy skutecznie odwołały się od decyzji
Okręgowego Inspektora Pracy o wykreśleniu protokołu dodatkowego nr 3 z rejestru
układów wnosząc odwołanie do okręgowego inspektora pracy, który nie przekazał
go następnie sądowi rejonowemu - sądowi pracy właściwemu dla siedziby
pracodawcy w terminie właściwym dla wniesienia tego odwołania;
3. art. 2419 § 1 zd. 2 k.p. w związku z art. 24111 § 54 zd. 2 k.p. w związku z
art. 24111 § 5 zd. 2 k.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie przyjmując, iż
Okręgowy Inspektor Pracy w Ł., powiadomieniem z dnia 13 sierpnia 2015 r. o
cofnięciu decyzji o wykreśleniu protokołu dodatkowego nr 3 z rejestru układów
zbiorowych pracy, rozpoznał odwołanie, o którym mowa w pkt. 2 niniejszej skargi,
stosując procedurę administracyjną, mimo iż:
a) ani nie był on właściwy do jego rozpoznania (należało to do właściwości
sądu rejonowego),
b) ani też nie działał na podstawie przepisów Kodeksu Postępowania
Cywilnego o postępowaniu nieprocesowym, do których w jednoznaczny sposób
odsyła ustawodawca.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono także obrazę prawa procesowego
określonego w art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez
nieprzedstawienie podstawy prawnej ze wskazaniem konkretnych przepisów prawa
w zakresie w jakim sąd przyjął, iż:
1. strony układu skutecznie wniosły odwołanie od decyzji organu
rejestrującego o wykreśleniu protokołu dodatkowego nr 3, kierując je do
Okręgowego Inspektora Pracy, nie zaś do sądu rejonowego właściwego dla jego
rozpoznania;
17
2. Okręgowy Inspektor Pracy skutecznie uchylił na podstawie skierowanego
do niego wniosku od stron układu skutki wcześniejszej czynności polegającej na
wykreśleniu protokołu
dodatkowego nr 3.
Wobec powyższego skarżąca wniosła o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w P. w zakresie
zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi
w innym składzie; a w przypadku stwierdzenia podstaw - o uchylenie w zaskarżonej
części również wyroku Sądu Rejonowego w B. i przekazanie sprawy do
rozpoznania temu sądowi w zmienionym składzie,
ewentualnie - gdyby podstawy kasacyjne w zakresie norm postępowania po
sprawdzeniu okazałyby się nieuzasadnione - uchylenie zaskarżonego orzeczenia i
rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, stosownie do art. 39816 k.p.c.;
2. o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania, w
tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,
3. o rozpoznanie sprawy również pod nieobecność pełnomocnika
skarżącego.
Strona pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o:
1. odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. na wypadek nieuwzględnienia powyższego wniosku i przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania - o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, jako
nieuzasadnionej,
3. zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów postępowania
kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
18
Skarga kasacyjna jest uzasadniona w stopniu przemawiającym za
uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do
ponownego rozpoznania.
Stosownie do art. 39813 § 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w
granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw) i jest związany ustaleniami faktycznymi
stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera
zarzutu naruszenia przepisów postępowania (bądź jeżeli taki zarzut okaże się
niezasadny).
W pierwszej kolejności należy rozważyć zasadność zarzutu naruszenia
przepisów postępowania, bowiem dopiero po ustaleniu, że Sąd drugiej instancji
przeprowadził prawidłowo pod względem formalnym postępowanie w niniejszej
sprawie, możliwe jest dokonanie oceny prawidłowości wykładni i zastosowania
przepisów materialnych.
Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. należało
uznać za uzasadniony. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje
się, że zarzut naruszenia art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. może
usprawiedliwiać podstawę kasacyjną naruszenia przepisów postępowania
wyjątkowo wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie posiada
wszystkich koniecznych elementów lub zawiera braki uniemożliwiające
przeprowadzenie jego kontroli kasacyjnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z 11 lipca
2019 r., V CSK 155/18, LEX nr 2710539; wyrok Sądu Najwyższego z 13 grudnia
2018 r., I PK 182/17, LEX nr 2591542; wyrok Sądu Najwyższego z 21 marca
2018 r., II PK 10/17, LEX nr 2509612). W związku z powyższym wskazuje się, że
zarzut kasacyjny naruszenia art. 328 § 2 (w związku z art. 391 § 1) k.p.c. może być
skuteczny tylko wtedy, gdy w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia brakuje
elementów pozwalających zorientować się w motywach, którymi kierował się sąd
drugiej instancji, w stopniu wystarczającym do przeprowadzenia kontroli kasacyjnej
podjętego rozstrzygnięcia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 27 lutego 2019 r.,
II CSK 16/18, LEX nr 2626356).Warto przy tym przypomnieć, że rolą art. 328 § 2
k.p.c. nie jest powtarzanie argumentów i powielanie oceny, którą już wcześniej
19
przeprowadził sąd rejonowy. Chodzi tylko o to aby ukazać stronie racje, którymi
kierował się sąd odwoławczy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 28 lutego 2019 r.,
I PK 23/18, LEX nr 2626867).
W ocenie Sądu Najwyższego zaskarżony wyrok zawiera istotne braki
dotyczące sfery motywacyjnej Sądu drugiej instancji, które nie pozwalają na
kontrolę kasacyjną prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego.
Sąd drugiej instancji w zasadzie bezrefleksyjnie i bez przedstawienia jakiejkolwiek
argumentacji natury prawnej przyjął, że „wpis o wykreśleniu protokołu dodatkowego
nr 3 nie stał się ostateczny, został bowiem uchylony przez organ rejestrujący w
uwzględnieniu odwołania stron układu. Skoro organ rejestrujący uwzględnił złożone
przez strony układu odwołanie od wykreślenia z rejestru układu protokołu
dodatkowego nr 3, to strony układu nie miały się już od czego odwoływać do Sądu
Pracy. Na skutek uwzględnienia odwołania stron układu przez organ rejestrujący,
uprzednie wykreślenie protokołu dodatkowego nr 3 dokonane przez ten organ
pismem z dnia 10 lipca 2015 r., nie wywołało jakichkolwiek skutków prawnych”.
Wskazać należy, że Kodeks pracy przewiduje procedurę odwoławczą od
negatywnych decyzji właściwego okręgowego inspektora pracy w art. 24111 § 5,
który stanowi, że w ciągu 30 dni od dnia zawiadomienia o odmowie rejestracji
przysługuje odwołanie: 1) stronom układu ponadzakładowego - do Sądu
Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W.; 2) stronom układu
zakładowego - do właściwego dla siedziby pracodawcy sądu rejonowego - sądu
pracy. Przy czym na podstawie art. 24111 § 54 zdanie drugie k.p. powyższy przepis
ma również zastosowanie w przypadku wykreślenia układu z rejestru układów.
Postępowanie przed sądem w tych sprawach toczy się na podstawie przepisów
Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym.
Sąd drugiej instancji w ogóle nie odniósł się w omawianym zakresie do
wskazanych powyżej przepisów Kodeksu pracy i nie wyjaśnił w żaden sposób
podstawy prawnej, na której oparł twierdzenie, że uwzględnienie przez okręgowego
inspektora pracy odwołania stron układu zbiorowego od decyzji o wykreśleniu jego
części sprawiło, że wykreślenie to można było uznać za niebyłe, zaś układ za
obowiązujący w niezmienionej treści. Warto zauważyć, że przepisy Kodeksu pracy
nie zawierają upoważnienia dla inspekcji pracy do uwzględnienia odwołania, które
20
zgodnie z omawianymi przepisami powinny być rozpoznawane przez właściwe
sądy. W związku z tym nie jest możliwe zbadanie i dokonanie oceny stanowiska
Sądu w tym zakresie, bowiem nie jest jasne i możliwe do ustalenia, na jakiej
podstawie Sąd przyjął taką, a nie inną ocenę skutków dwóch decyzji okręgowego
inspektora pracy – jednej, na podstawie której dokonano wykreślenia części układu
zbiorowego, a następnie drugiej, na podstawie której z kolei uznaną pierwszą
decyzję za nieobowiazującą, zaś przedmiotowy układ za obowiązujący w
niezmienionej treści.
Sąd drugiej instancji rozpoznając sprawę ponownie powinien, w pierwszej
kolejności, ustalić, czy doszło do skutecznej zmiany w zarejestrowanym
zakładowym układzie zbiorowym pracy, a zatem czy doszło do jego
wyrejestrowania, czy też wykreślenia z rejestru zakładowych układów zbiorowych
pracy. W następnej zaś kolejności powinnością Sądu będzie dokonanie oceny, czy
okręgowy inspektor pracy mógł, w świetle obowiązujących przepisów, dowolnie
zmienić swoje stanowisko wyrażone w powiadomieniu o wykreśleniu protokołu 3 do
zakładowego układu zbiorowego pracy, pomijając przy tym przewidzianą w
przepisach Kodeksu pracy drogę sądową. Dopiero po dokonaniu tych ustaleń i
ocen okoliczności niniejszej sprawy Sąd Okręgowy w P. będzie mógł stwierdzić,
czy w ustalonym stanie faktycznym, przy uwzględnieniu działań pracodawcy, jak
również organów Państwowej Inspekcji Pracy oraz ich prawidłowości, powódka
była uprawniona do uchylenia się od skutków oświadczenia woli na podstawie
przepisów Kodeksu cywilnego dotyczącego błędu.
W odniesieniu do zarzutów naruszenia prawa materialnego należy stwierdzić,
że w związku ze stwierdzonym naruszeniem przepisów prawa procesowego nie jest
możliwa kontrola kasacyjna tych zarzutów. Zarzuty te będą mogły zostać poddane
ocenie Sądu Najwyższego dopiero po przeprowadzeniu prawidłowego
postępowania i sporządzeniu należytego uzasadnienia przez Sąd drugiej instancji.
W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji, zgodnie z art. 398 15 § 1
k.p.c.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 398 21 k.p.c.
as
21