II UK 413/17
Sąd Najwyższy2018-12-15
Sygnatura
II UK 413/17
Sąd
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia
2018-12-15
Rodzaj
Wyrok
Treść orzeczenia
Sygn. akt II UK 413/17
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 grudnia 2018 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Dawid Miąsik (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Zbigniew Myszka
SSN Krzysztof Rączka
w sprawie z wniosku E. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.
o ustalenie istnienia ubezpieczenia społecznego,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 18 grudnia 2018 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 1 marca 2017 r., sygn. akt III AUa […],
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Apelacyjnemu w […] do ponownego rozpoznania i orzeczenia
o kosztach postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Decyzją z 12 marca 2015 r., nr […] Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Oddział w Z. (organ rentowy) stwierdził, że w oparciu o zgromadzony w sprawie
materiał dowodowy nie można uznać, iż E. S. (wnioskodawczyni) w okresie
od 1 października 2014 r. do 30 listopada 2014 r., czyli do momentu uzyskania
2
zaświadczenia o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby, prowadziła
działalność gospodarczą w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r.
o swobodzie działalności gospodarczej (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 672
ze zm., dalej jako ustaw o swobodzie działalności gospodarczej lub usdg).
W związku z powyższym organ rentowy uznał, że wnioskodawczyni nie podlegała
obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wpadkowemu
i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 1 października 2014 r.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła wnioskodawczyni, zaskarżając ją
w całości. Wyrokiem z 18 grudnia 2015 r., IV U […] Sąd Okręgowy w Z. oddalił
odwołanie wnioskodawczyni.
Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawczyni z dniem 1 października 2014 r.
zgłosiła w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG)
działalność gospodarczą pod nazwą „E. S.. Usługi biurowe” w Ż., wskazując jako
przedmiot prowadzonej działalności usługi związane z administracją biurową.
Z tym dniem wnioskodawczyni zgłosiła się do obowiązkowych ubezpieczeń
społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz do dobrowolnego ubezpieczenia
chorobowego. Jako podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne
i chorobowe w październiku i listopadzie 2014 r. wnioskodawczyni zadeklarowała
kwotę 9.365,00 zł. W dniu 1 grudnia 2014 r. wnioskodawczyni wystąpiła do organu
rentowego z wnioskiem o wypłatę zasiłku chorobowego z tytułu prowadzonej
działalności w związku z powstaniem niezdolności do pracy przypadającej na okres
ciąży.
Sąd Okręgowy ustalił, że w okresie od 20 kwietnia 2012 r. do 30 września
2014 r. wnioskodawczyni zgłoszona była do ubezpieczeń społecznych z tytułu
stosunku pracy. Praca była wykonywana w pełnym wymiarze z kwotą podstawy
1.500,00 zł w 2012 r., 1.600,00 zł w 2013 r. oraz 1.680,00 zł od stycznia do
września 2014 r. Od 1 października 2014 r. wymiar czasu pracy wnioskodawczyni
został ograniczony do ½ etatu a jej wynagrodzenie zostało obniżone o połowę.
W ramach stosunku pracy wnioskodawczyni zajmowała się obsługą klienta w
salonie sprzedaży kominków. Do jej obowiązków należało fakturowanie,
windykowanie, rozliczanie, prowadzenie strony internetowej, obsługa
administracyjna biura oraz planowanie finansowe polegające na robieniu bilansów
3
miesięcznych i rocznych. Wnioskodawczyni pracowała w godzinach od 9:00 do
17:00 w pełnym wymiarze czasu pracy, a po jego zmniejszeniu do połowy w
godzinach od 12:00 do 16:00.
Sąd Okręgowy ustalił także w oparciu o dokumenty przedstawione przez
wnioskodawczynię, że w spornym okresie przychód wnioskodawczyni z tytułu
prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł 540 zł. Składki na ubezpieczenia
społeczne, zdrowotne i chorobowe zostały opłacone z wynagrodzenia D. S..
Sąd Okręgowy ustalił, że od października 2015 r. (po zakończeniu okresu
zasiłkowego) wnioskodawczyni zajmuje się obsługą sklepu internetowego T. B.
i A. P.. Do jej obowiązków należy przygotowywanie towarów do wysyłki,
fakturowanie i składanie zamówień.
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Okręgowy uznał, że
wnioskodawczyni nie wykazała prowadzenia działalności gospodarczej w sposób
zorganizowany i ciągły. Jedynym symptomem prowadzenia tej działalności było
dwukrotne przygotowanie dokumentów do biura rachunkowego dla T. B..
Taka incydentalność oraz niewielki ciężar gatunkowy czynności nie pozwalają
uznać, że działalność była prowadzona stale i miała ekonomiczny charakter.
Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że wnioskodawczyni nie reklamowała swojej
działalności poza rozesłaniem w październiku 2014 r. dwóch ofert obsługi biur.
Dodatkowo Sąd ten uwzględnił, że T. B. zlecił wnioskodawczyni przygotowanie
dokumentów dla biura rachunkowego w okresie, gdy zadania w tym zakresie
należały do zatrudnionej u niego stażystki, którą wnioskodawczyni przygotowywała
- jeszcze przed zgłoszeniem działalności gospodarczej - właśnie do wykonywania
tego rodzaju czynności, a która to stażystka wykonywała te czynności do czasu
zakończenia stażu u T. B. (1 grudnia 2014 r.). Dodatkowo Sąd pierwszej instancji
uwzględnił, że przed przyjęciem stażystki, wnioskodawczyni przygotowywała
dokumenty do biura rachunkowego dla T. B. nieodpłatnie.
Apelację od powyższego wyroku Sądu Okręgowego wniosła
wnioskodawczyni, zaskarżając go w całości. Wyrokiem z 1 marca 2017 r.,
III AUa […] Sąd Apelacyjny w […] zmienił zaskarżony wyrok i poprzedzającą go
decyzję organu rentowego i stwierdził, że wnioskodawczyni od 1 października
2014 r. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu
4
i wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu oraz
rozstrzygnął o kosztach postępowania.
Sąd Apelacyjny wskazał, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała
się do tego, czy wnioskodawczyni faktycznie prowadziła działalność gospodarczą.
Sąd drugiej instancji stwierdził, że prowadzenie działalności następuje zarówno w
okresach faktycznego wykonywania usług, jak i w okresach wykonywania innych
czynności z nią związanych, zmierzających do stworzenia właściwych warunków do
wykonywania działalności gospodarczej. Przedsiębiorca sam dysponuje swoim
czasem, przeznaczonym na wykonywanie działalności i może go wykorzystać na
bezpośrednie świadczenie usług, jak również na czynności pomocnicze,
zmierzające w przyszłości do efektywnego wykonywania działalności zarobkowej.
Prowadzeniem działalności gospodarczej jest również faktyczne niewykonywanie
działalności w czasie oczekiwania na kolejne zamówienie, czy też kolejnego klienta.
Dla pełnej rekonstrukcji stanu faktycznego sprawy Sąd Apelacyjny uzupełnił
postępowanie dowodowe o dowód z zeznań wnioskodawczyni na okoliczność jej
zatrudnienia w wymiarze ½ etatu u A. P. oraz zakresu wykonywanych tam
czynności oraz czynności wynikających z tytułu prowadzonej równolegle w tym
czasie działalności gospodarczej. Sąd drugiej instancji ustalił, że w ramach
obowiązków pracowniczych wnioskodawczyni zajmowała się wystawianiem aukcji
na […], przygotowywaniem dokumentów do biura rachunkowego, obsługą klientów,
zamówień na kominki, dbałością o wystawę w salonie i przygotowaniem targów
branżowych. Z kolei w ramach prowadzonej działalności gospodarczej
wnioskodawczyni świadczyła usługi na rzecz T. B., w tym wprowadzała do systemu
faktury sprzedażowe, zakupowe i zamówienia oraz miała stały kontakt
z księgowością, aby zweryfikować ich prawidłowość. Działalność gospodarczą
wykonywała w miejscu zamieszkania, w osobnym pomieszczeniu, gdzie miała
urządzone biuro i pracowała na laptopie. Klientów poszukiwała przez telefon
oraz mailowo spośród ofert o poszukiwaniu pracowników. Interesowały ją jedynie te
oferty, które umożliwiały pracę zdalną. W ocenie Sądu Apelacyjnego materiał
dowodowy zgromadzony w sprawie uzasadniał twierdzenie, że wnioskodawczyni
prowadziła działalność gospodarczą w sposób zorganizowany i ciągły, przy czym
wykonywaniem tej działalności były także takie czynności jak poszukiwanie nowych
5
klientów przez internet, jako czynności mające ścisły związek z prowadzoną
działalnością. Sąd drugiej instancji uznał, że mimo osiągnięcia niewielkiego
dochodu wnioskodawczyni wykazała, że podejmowane przez nią działania miały
charakter faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej. Świadczą o tym
wydruki ofert biura wysyłane do potencjalnych klientów, a także oświadczenie
podmiotu, który otrzymał ofertę biura. Sposób pozyskiwania nowych klientów
potwierdza, iż praca taka mogła być świadczona zdalnie, a fakt, iż
wnioskodawczyni była w ciąży nie stanowił przeszkody do podjęcia przez nią
działalności gospodarczej, zwłaszcza jeżeli działalność taka polega na świadczeniu
pracy w domu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł organ
rentowy, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy
temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach, ewentualnie
wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy
przez oddalenie apelacji od wyroku Sądu Okręgowego oraz zasądzenie kosztów
postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: 1) art. 2
usdg, przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w okresie od 1
października 2014 r. wnioskodawczyni prowadziła pozarolniczą działalność
gospodarczą mimo, że nie wykazano, iż spełnione są przesłanki określone tym
przepisem, w szczególności zarobkowy charakter działalności i prowadzenie
działalności gospodarczej w sposób ciągły; 2) art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6 pkt 1,
art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 październikami 1998r. o
systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze
zmianami, dalej jako ustawa systemowa), przez niewłaściwe zastosowanie
polegające na przyjęciu, że wnioskodawczyni podlega obowiązkowym
ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu od 1 października
2014 r. i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 1 października 2014 r. z
tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w sytuacji, gdy
działalność ta nie miała charakteru zarobkowego i nie była prowadzona w sposób
ciągły, a której zgłoszeniu można przypisać zamiar nadużycia prawa do świadczeń;
3) art. 227, art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. i art. 382 k.p.c. w
związku z art. 391 § 1 k.p.c., w następstwie których doszło do pominięcia części
6
materiału zebranego w postępowaniu i braku wyczerpujących ustaleń, które to
uchybienie ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy ze skutkami wskazanymi w
art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c., a w szczególności: - brak dokonania wszechstronnego i
zgodnego z zasadami logicznego rozumowania oceny wagi dowodu w postaci
przedłożonych przez wnioskodawczynię faktur, podatkowej księgi przychodów i
rozchodów, z których wynika, że jedynym źródłem przychodu były dwie faktury na
kwotę po 270 zł wystawione dla T. B. za wykonanie usługi przygotowania papierów
do biura rachunkowego, w sytuacji gdy usługi rachunkowe dla T. B. świadczyło
biuro rachunkowe i przyjęcie, że powyższe dowody potwierdzają faktyczne
prowadzenie działalności gospodarczej, bez odniesienia się do odmiennej oceny
tych dowodów dokonanej przez Sąd Okręgowy, co oznacza, że materiał dowodowy
nie został wszechstronnie rozważony; - brak dokonania zgodnej z zasadami
logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego oceny dowodów w postaci
zeznań świadków i przyjęcie za wiarygodne zeznań osób, które były związane
z wnioskodawczynią relacjami rodzinnymi lub zawodowymi (A. P., T. B., D. S.),
w sytuacji gdy zeznania osób niezwiązanych z wnioskodawczynią takimi relacjami
nie potwierdziły wykonywania przez nią działalności gospodarczej (P. R. i A. Ż.) -
bez odniesienia się do odmiennej oceny tych dowodów dokonanych przez Sąd
Okręgowy; - błędne przyjęcie, że fakt prowadzenia działalności gospodarczej przez
wnioskodawczynię potwierdzają zgodne zeznania wnioskodawczym i T. B.,
w sytuacji, gdy wyżej wymienione osoby podawały odmienne informacje odnośnie
istotnych okoliczności czyli czasu wykonywania usług na rzecz T. B., zakresu tych
usług oraz wysokości wynagrodzenia; 4) art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1
k.p.c. oraz art. 328 § 2 przez braki w uzasadnieniu wyroku, gdyż nie zawiera ono
wyjaśnienia przyczyn, dla których Sąd Apelacyjny odmówił wiarygodności i mocy
dowodowej dowodom wyszczególnionym w pkt 1, a tym samym brak uzasadnienia
odmiennej od dokonanej przez Sąd Okręgowy oceny zgromadzonego materiału
dowodowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna organu rentowego okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 8 ust. 6 ustawy systemowej tytułem ubezpieczenia
7
społecznego jest prowadzenie pozarolniczej działalności w rozumieniu ustawy o
swobodzie działalności gospodarczej. Definicja legalna pojęcia działalności
gospodarczej zawarta została w art. 2 usdg. Pod pojęciem działalności
gospodarczej rozumie się zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną,
handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze
złóż, a także działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły.
Działalność gospodarcza musi odpowiadać pewnym cechom. W ujęciu tradycyjnym
działalność gospodarcza charakteryzuje się profesjonalnością, samodzielnością,
podporządkowaniem zasadzie racjonalnego gospodarowania, celem zarobkowym,
trwałością prowadzenia, wykonywaniem w sposób zorganizowany oraz
uczestniczeniem w obrocie gospodarczym. Właściwości cechujące działalność
gospodarczą, które powinny występować łącznie to działanie stałe, nieamatorskie,
nieokazjonalne, z elementami organizacji, planowania i zawodowości rozumianej
jako fachowość, znajomość rzeczy oraz specjalizacja (zob. B. Gudowska i
J. Strusińska-Żukowska (red.), Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych.
Komentarz, Warszawa 2011, s. 106-107). Aby więc można było o niej mówić,
muszą zostać spełnione kumulatywnie wszystkie przesłanki (zarobkowy charakter
prowadzonej działalności, zorganizowany charakter, ciągłość wykonywania
działalności). W konsekwencji w orzecznictwie Sądu Najwyższego
przyjęto jednolicie, że podstawą do powstania obowiązku ubezpieczenia w oparciu
o prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej jest faktyczne
wykonywanie działalności pozarolniczej, co oznacza konieczność stwierdzenia w
oparciu o odpowiednie ustalenia faktyczne, że dana osoba rzeczywiście
prowadzi(ła) działalność zarobkową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły
(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 25 stycznia 2017 r., II UK 621/15, LEX nr
2248732).
Zorganizowanie działalności gospodarczej w płaszczyźnie materialnej
odbywa się przykładowo przez: zapewnienie kapitału, lokalu, środków biurowych,
maszyn, sprzętu, technologii, zatrudnienie pracowników, przedsięwzięcie działań o
charakterze marketingowym (informacja, reklama) oraz przez podejmowanie
działań zmierzających do uzyskania i utrzymania wymaganych kwalifikacji
niezbędnych ze względu na rodzaj wykonywanej działalności (wyroki Sądu
8
Najwyższego z 10 lutego 2016 r., I UK 65/15, LEX nr 2118451; z 16 lutego 2016 r.,
I UK 77/15, LEX nr 2000382).
Ciągłość działalności gospodarczej ma dwa aspekty. Pierwszy to
powtarzalność czynności, tak aby odróżnić prowadzoną działalność gospodarczą
od jednostkowej umowy o dzieło lub zlecenia albo umowy o świadczenie usług,
które same w sobie nie stanowią lub nie składają się jeszcze na działalność
gospodarczą. Działalnością gospodarczą nie są objęte działania o charakterze
sporadycznym, doraźnym, okazjonalnym lub incydentalnym. Drugi aspekt,
wynikający zresztą z pierwszego, to zamiar niekrótkiego prowadzenia działalności
gospodarczej. Oba aspekty zależą od zachowania osoby podejmującej działalność
gospodarczą (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2014 r., I UK
235/13, LEX nr 1444493). Dlatego faktyczne prowadzenie działalności
gospodarczej to coś więcej, niż jedno- lub kilkurazowe przygotowanie dokumentów
dla jedynego klienta, zapewniającego śladowe przychody. Wykonywanie
działalności gospodarczej polega na powtarzalności podjętych działań, które
podporządkowane są regułom zysku i opłacalności. Za prowadzenie działalności
gospodarczej nie może być uznana incydentalna sprzedaż używanych rzeczy po
członkach rodziny za kilkadziesiąt złotych rocznie (wyrok Sądu Najwyższego z 5
kwietnia 2016 r., I UK 196/15, Gazeta Prawna 2016 nr 66, s. 11; zob. także wyroki
Sądu Najwyższego z 13 września 2016 r., I UK 455/15, LEX nr 2122404 - w
odniesieniu do 30 umów wypożyczenia strojów karnawałowych; z 6 kwietnia
2017 r., II UK 98/16, LEX nr 2307127 - do trzykrotnej usługi opieki nad osobą
niepełnosprawną, pielęgnacji i towarzystwa; z 21 września 2017 r., I UK 366/16,
OSNP 2018 nr 7, poz. 98 - do zarejestrowania działalności gospodarczej w
zakresie udzielania korepetycji w ostatnim miesiącu ciąży).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że elementem kreującym
działalność gospodarczą jest jej zarobkowy charakter. Przesłanka zarobkowego
charakteru działalności zostanie spełniona wtedy, gdy jej prowadzenie przynosi
rzeczywisty zysk, ale również wówczas, gdy pomimo jego nieosiągnięcia,
przedsiębiorca nastawiony był na uzyskanie dochodu (por. przywołany wyżej wyrok
Sądu Najwyższego z 13 września 2016 r., I UK 455/15, LEX nr 2122404 oraz
wyroki Sądu Najwyższego: z 6 kwietnia 2017 r., II UK 98/16, LEX nr 2307127; z 15
9
marca 2018 r., III UK 47/17, LEX nr 2497578). Generowanie strat przez osobę
prowadzącą działalność gospodarczą (zamiast spodziewanych zysków), z uwagi na
koszty działalności przewyższające dochód, nie przekreśla jej zarobkowego
charakteru. Inaczej należy jednak ocenić sytuację, w której od początku
wymiernym, stałym i założonym z góry kosztem, nieznajdującym pokrycia w
przewidywanych zyskach, staje się opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne
w wysokości znacznie przekraczającej obowiązujące minimum. Takie
multiplikowanie kosztów prowadzonej działalności, nieuzasadnione jest potrzebą
inwestowania w podjęte przedsięwzięcie celem jego perspektywicznego rozwoju.
Taka okoliczność może prowadzić do wniosku, że z założenia wynik finansowy
prowadzonej działalności jest nieistotny. To z kolei może wskazywać na intencję
(element subiektywny) nie tyle podjęcia i wykonywania zarobkowej działalności
gospodarczej, lecz włączenia się do systemu ubezpieczeń społecznych w celu
uzyskania wysokich świadczeń. Jest tak zwłaszcza w sytuacji, gdy osoba
rozpoczynająca działalność i deklarująca taką podstawę wymiaru składki, ma
świadomość, że stan zdrowia czyni ją niezdolną do jej prowadzenia (por. wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2016 r., I UK 455/15, LEX nr 2122404).
Ubezpieczenie społeczne nie jest celem głównym działalności gospodarczej. Celem
tym jest zarobek, czyli dochód pokrywający w pełni koszty działalności, w tym
ubezpieczenia społecznego, a ponadto wystarczający na utrzymanie i rozwój
przedsiębiorcy. Dlatego organowi rentowemu nie można odmówić prawa do kontroli
samego tytułu w sytuacji początkowego zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego
przy dysproporcji wynikającej z niskiego przychodu i zgłaszaniu zawyżonej
podstawy składek (por. wyroki Sądu Najwyższego z 28 listopada 2017 r., III UK
273/16, OSNP 2018 nr 8, poz. 112; z 6 kwietnia 2017 r., III UK 102/16, LEX nr
2307123; z 8 października 2015 r., I UK 453/14, LEX nr 1917365; z 4 listopada
2015 r., II UK 437/14, LEX nr 1954231). Nie zasługuje bowiem na aprobatę
instrumentalne wykorzystywanie regulacji prawnej polegające na zgłoszeniu
podstawy wymiaru składek w oderwaniu od niskich przychodów z działalności.
Poza normalne granice ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej wykracza
sytuacja stale skrajnie nieprawidłowa. Polega ona na rozpoczynaniu i utrzymywaniu
przez rejestrującego działalność gospodarczą stanu, w którym możliwe do
10
osiągnięcia dochody są znikome w relacji do ponoszonych kosztów. Dlatego w
orzecznictwie Sądu Najwyższego artykułuje się pogląd, zgodnie z którym
zarejestrowanie działalności gospodarczej i towarzyszące temu zadeklarowanie
nieznajdującej pokrycia w przewidywanych zyskach wysokiej podstawy wymiaru
składki na ubezpieczenia społeczne, a przy tym ze świadomością istnienia
przeszkód do prowadzenia tej działalności, może wskazywać na intencję (element
subiektywny) nie tyle podjęcia i wykonywania zarobkowej działalności gospodarczej
o charakterze ciągłym, lecz włączenia do systemu ubezpieczeń społecznych w celu
uzyskania wysokich świadczeń (wyroki Sądu Najwyższego: z 13 września 2016 r.,
I UK 455/15, LEX nr 2122404 oraz z 6 kwietnia 2017 r., II UK 98/16, LEX nr
2307127). W konsekwencji w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że ktoś,
kto twierdzi, że prowadzi działalność gospodarczą tylko po to, by uzyskać
świadczenia z ubezpieczenia społecznego, w istocie stwarza pozory tej
działalności, bowiem nie zmierza do pozyskania zarobku z działalności, co wypacza
sens ustawowy tej instytucji prawa (wyrok Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2017 r.,
II UK 98/16, LEX nr 2307127).
Z drugiej strony podkreślić należy, że nie przyjęto jak na razie poglądu,
zgodnie z którym przesłanki zarobkowego charakteru nigdy nie spełnia działalność
gospodarcza, która prowadzona jest w sposób generujący już od początku jej
uruchomienia wysokie i stałe koszty w postaci składek na ubezpieczenia społeczne
w maksymalnej wysokości dla osób prowadzących pozarolniczą działalność
gospodarczą, mimo braku umów z kontrahentami zapewniających środki na
pokrycie kosztu wynikającego ze wskazania tak wysokiej podstawy wymiaru
składek. W orzecznictwie akceptuje się również stanowisko, że podjęcie i
prowadzenie działalności gospodarczej nawet w 8 miesiącu ciąży nie stanowi
przeszkody do podlegania ubezpieczeniom społecznym w aspekcie wykonywania
takiej działalności w sposób ciągły (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 16 stycznia
2014 r., I UK 235/13, LEX nr 1444493). Stan ciąży sam w sobie nie wyklucza
ciągłości podjętej działalności, natomiast braku cechy ciągłości działalności
gospodarczej można dopatrzeć się w przypadku, gdy od początku wysoce wątpliwe
będzie rozpoczęcie i prowadzenie działalności, a tę wątpliwość można wywieść ze
stanu zdrowia osoby zgłaszającej się do ubezpieczenia społecznego, a przede
11
wszystkim jej świadomości co do niemożliwości prowadzenia działalności
(por. wyroki Sądu Najwyższego z 13 września 2016 r., I UK 455/15, LEX nr
2122404 i z 10 maja 2017 r., I UK 184/16, LEX nr 2305920).
Odnosząc powyższe ogólne uwagi do stanu faktycznego sprawy, Sąd
Najwyższy stwierdza, że w przypadku zadeklarowania wysokiej podstawy wymiaru
składek na ubezpieczenia społeczne przez osobę rozpoczynającą działalność
gospodarczą, która do chwili ziszczenia się ryzyka ubezpieczeniowego w ramach
nowouruchomionej działalności gospodarczej pozyskała zaledwie jednego klienta,
istnieją podstawy do zakwestionowania tytułu podlegania ubezpieczeniom
społecznym, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej, gdy
występuje kumulacja następujących okoliczności: 1) przychód uzyskiwany z tytułu
obsługi takiego klienta jest marginalny (540 zł za dwa miesiące); 2) brak aktywnych
i racjonalnych działań na rzecz pozyskania innych klientów (Sąd drugiej instancji
oparł się na zeznaniu jednej osoby, która otrzymała ofertę wnioskodawczyni);
3) obsługa klienta ogranicza się do dwukrotnego przygotowania dokumentacji dla
biura rachunkowego, której ilość nie wymaga większego nakładu pracy; 4) osoba
kontrahenta będącego jedynym klientem osoby prowadzącej pozarolniczą
działalność gospodarczą była jej znana towarzysko przed rozpoczęciem tej
działalności; 5) kontrahent ten miał już wcześniej zapewnioną obsługę w zakresie
czynności, których wykonywanie zlecił osobie prowadzącej działalność
gospodarczą. W takim stanie faktycznym można bowiem mówić o pozorowaniu
prowadzenia działalności gospodarczej. Dlatego Sąd Najwyższy uznał
dotychczasowe ustalenia faktyczne za niewystarczające do stwierdzenia
podlegania przez wnioskodawczynię ubezpieczeniom społecznym, w tym
chorobowemu, na podstawie tytułu z art. 8 ust. 6 ustawy systemowej, zwłaszcza w
odniesieniu do działań jakie wnioskodawczyni podejmowała w celu
zintensyfikowania uruchomionej działalności gospodarczej celem pozyskania
kontrahentów, z którymi współpraca umożliwiłaby pokrywanie składek od
zadeklarowanej podstawy wymiaru. Czyni to zasadnym zarzut naruszenia art. 2
usdg oraz art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1 i art. 13
pkt 4 ustawy z dnia 13 październikami 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
(jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 121 ze zmianami, dalej jako ustawa
12
systemowa) oraz art. 328 § 2 i art. 382 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.