II PK 201/17
Sąd Najwyższy2018-11-15
Sygnatura
II PK 201/17
Sąd
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia
2018-11-15
Rodzaj
Wyrok
Treść orzeczenia
Sygn. akt II PK 201/17
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 listopada 2018 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Maciej Pacuda (przewodniczący)
SSN Zbigniew Korzeniowski
SSN Piotr Prusinowski (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa K. K.
przeciwko Sądowi Rejonowemu w S.
o wynagrodzenie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 22 listopada 2018 r.,
skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w S.
z dnia 20 stycznia 2017 r., sygn. akt V Pa […],
oddala skargę kasacyjną.
UZASADNIENIE
Powód K. K. domagał się zasądzenia od Sądu Rejonowego w S.
43.190,52 zł z tytułu różnicy między wynagrodzeniem i dodatkowym
wynagrodzeniem rocznym należnym i wypłaconym.
Wyrokiem z dnia 16 sierpnia 2016 r. Sąd Rejonowy w C. oddalił powództwo.
Rozstrzygnięcie zapadło przy następujących ustaleniach. Powód do dnia 31
2
grudnia 2012 r. wykonywał obowiązki sędziego w Sądzie Rejonowym w M., przy
czym od 2007 r. pełnił funkcję Prezesa tego Sądu i Przewodniczącego I Wydziału
Cywilnego. Kadencja pełnienia powyższych funkcji upływałaby z dniem 1
października 2015 r. Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 5
października 2012 r. w sprawie zniesienia niektórych sądów rejonowych (Dz.U. poz.
1121), wydanym na podstawie art. 20 pkt. 1 ustawy z 27 lipca 2001 r. prawo o
ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), zniesiony został Sąd
Rejonowy w M.. W rezultacie, od dnia 1 stycznia 2013 r. powód przestał pełnić
funkcję Prezesa i zarazem Przewodniczącego I Wydziału Cywilnego tego sądu. W
okresie od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 30 czerwca 2015 r. był sędzią Sądu
Rejonowego w S..
Powód od października 2012 r. przez dwa tygodnie korzystał z urlopu
ojcowskiego, a od 12 października 2012 r. do 16 stycznia 2013 r. przebywał na
urlopie na zasadach urlopu macierzyńskiego.
Na mocy Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 listopada 2012 r. w
sprawie zniesienia i utworzenia niektórych wydziałów w sądach rejonowych oraz
zmiany zarządzenia w sprawie utworzenia wydziałów w sądach rejonowych
(Dz.Urz. MS z 30 listopada 2012 r.), wydanego na podstawie art. 19 § 1 ustawy
Prawo o ustroju sądów powszechnych, w Sądzie Rejonowym w S. utworzono XV
Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w M., XVI Zamiejscowy Wydział Karny z
siedzibą w M., XVII Zamiejscowy Wydział Rodzinny i Nieletnich z siedzibą w M.
oraz Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w M..
Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 listopada 2014 r. w
sprawie utworzenia niektórych sądów rejonowych (Dz.U. poz. 1683), wydanym na
podstawie art. 20 pkt 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, z dniem 1
lipca 2015 r. utworzono Sąd Rejonowy w M..
Mając na uwadze poczynione ustalenia faktyczne, Sąd pierwszej instancji
uznał powództwo za niezasadne. Podkreślił, że wynagrodzenie sędziego
regulowane jest art. 91 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Wynika z
niego, że wysokość wynagrodzenia sędziów, zajmujących równorzędne stanowiska
sędziowskie, różnicuje staż pracy lub pełnione funkcje. Natomiast podstawę
ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego w danym roku stanowi przeciętne
3
wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego, ogłaszane w Dzienniku
Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” przez Prezesa Głównego
Urzędu Statystycznego na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sędzia, z racji
sprawowanego urzędu, otrzymuje wynagrodzenie ustalone w przepisach
wykonawczych, to jest w rozporządzeniu Prezydenta RP z 6 maja 2003 r. w
sprawie stawek podstawowych wynagrodzenia zasadniczego sędziów sądów
powszechnych, asesorów i aplikantów sądowych oraz stawek dodatku funkcyjnego
sędziów (jednolity tekst: Dz.U. z 20013 r., poz. 761 ze zm.) i rozporządzeniu
Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 czerwca 2009r. w sprawie funkcji oraz sposobu
ustalania dodatków funkcyjnych przysługujących sędziom (jednolity tekst: Dz.U. z
2013 r., poz. 151).
Z przedstawionych aktów prawnych wynika, że sędzia otrzymuje
wynagrodzenie zasadnicze, a także dodatek stażowy i funkcyjny. Dodatek
funkcyjny jest dodatkiem do wynagrodzenia, przyznawanym pracownikom
pełniącym funkcje kierownicze. Ma on za zadanie rekompensowanie szerszego
zakresu kompetencji i obowiązków. Należy go wypłacać dopóki nie ulegnie zmianie
rodzaj wykonywanej pracy lub powierzone stanowisko pracy. Cechą
charakterystyczną dodatku funkcyjnego jest to, iż pracodawca nie musi dokonywać
zmiany warunków umowy o pracę w momencie, gdy pracownik, który takie
świadczenie otrzymywał, przestał pełnić odpowiednią funkcję.
W ocenie Sądu pierwszej instancji z dniem zniesienia Sądu Rejonowego w
M. powód przestał pełnić funkcję Prezesa i zarazem Przewodniczącego I Wydziału
Cywilnego tego sądu i jednocześnie utracił prawo do dodatku funkcyjnego z mocy
samego prawa. Konkluzja ta znajduje odzwierciedlenie w art. 91 § 6 ustawy Prawo
o ustroju sądów powszechnych i w § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z
dnia 23 czerwca 2009 r. Wykładnia logiczno-językowa powyższych przepisów
wskazuje, iż z dniem zaprzestania pełnienia funkcji przez sędziego traci on prawo
do wypłaty dodatku funkcyjnego.
Stosownie do treści art. 5 k.p. w takim zakresie, w jakim szczególne przepisy
prawa pracy nie regulują treści stosunku pracy, zastosowanie mają przepisy
Kodeksu pracy, jeżeli stosunki pracy są nieuregulowane przepisami szczególnymi.
4
Stosunek służbowy sędziego regulują przepisy ustawy Prawo o ustroju sądów
powszechnych, jednak ustawa ta nie zajmuje się udzielaniem sędziemu urlopu na
zasadach urlopu macierzyńskiego. Oznacza to, że w tym zakresie zastosowanie
mają przepisy Kodeksu pracy. Stosownie do art. 183 2 k.p. pracodawca dopuszcza
pracownika po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu
macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego do pracy na
dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku
równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem innym stanowisku
odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem za pracę,
jakie otrzymywałby, gdyby nie korzystał z urlopu. Po powrocie do pracy z urlopu
macierzyńskiego (lub innego urlopu wymienionego w powyższym przepisie)
pracownikowi przysługuje gwarancja wynagrodzenia w wysokości, w jakiej
otrzymywałby je, gdyby nie korzystał z urlopu. Pracownik powinien zatem otrzymać
wszystkie podwyżki, jakie miały miejsce w jego grupie zawodowej w czasie
korzystania przez niego z urlopu macierzyńskiego. Powinny go też objąć wszystkie
inne zmiany, jakie w okresie urlopu macierzyńskiego (lub innego urlopu
wymienionego w przepisie art. 1832 k.p.) nastąpiły u pracodawcy w zakresie
wysokości wynagrodzenia. Po urlopie macierzyńskim pracownikowi przysługuje
wynagrodzenie, takie otrzymywałby, gdyby nie korzystał z urlopu.
W ocenie Sądu Rejonowego, powodowi, powracającemu do wykonywania
obowiązków służbowych sędziego już w Sądzie Rejonowym w S., po urlopie na
warunkach urlopu macierzyńskiego przysługiwało takie wynagrodzenie jakby nie
korzystał z tego urlopu. Gdyby powód nie korzystał z powyższego urlopu, to z
dniem zniesienia Sądu Rejonowego w M., to utraciłby prawo do dodatku z tytułu
pełnienia funkcji Prezesa. Nie wypłacanie powodowi dodatku funkcyjnego po
powrocie z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, po zniesieniu
organizacyjnym sądu, nie narusza dyspozycji przepisu art. 183 2 k.p. ani art. 15 i 16
Dyrektywy 2006/54WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie ma żadnych podstaw prawnych, by powód
zachowywał prawo do dodatku funkcyjnego należnego w zlikwidowanym Sądzie
Rejonowym w M., w okresie pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Rejonowym
w S. i jego nowo utworzonych wydziałach zamiejscowych w M..
5
Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 20 stycznia 2017 r. oddalił apelację
powoda. W ocenie tego Sądu zarzut błędnej wykładni art. 183 2 k.p. i art. 15 i 16
Dyrektywy 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. jest
bezpodstawny i nie zasługiwał na uwzględnienie. Kluczowe znaczenie miało
bowiem, że z dniem 1 stycznia 2013 r. został zniesiony Sąd Rejonowy w M. i z ta
datą odpadła podstawa prawna do wypłaty dodatków funkcyjnych wszystkim tym
pracownikom, którym te dodatki były wypłacane. Po powrocie do pracy z urlopu
macierzyńskiego (lub innego urlopu wymienionego w art. 1832 k.p.) pracownikowi
przysługuje gwarancja wynagrodzenia w wysokości, w jakiej otrzymywałby je,
gdyby nie korzystał z urlopu. W rezultacie, prawidłowo Sąd Rejonowy uznał, że
powodowi powracającemu do wykonywania obowiązków służbowych sędziego od
dnia 16 stycznia 2013 r., po urlopie na warunkach urlopu macierzyńskiego,
przysługiwało dokładnie takie wynagrodzenie, jakie przysługiwałoby mu, gdyby nie
korzystał z tego urlopu. Gdyby powód nie korzystał z urlopu, to z dniem zniesienia
Sądu Rejonowego w M., to jest od dnia 1 stycznia 2013 r., i tak utraciłby prawo do
dodatku z tytułu pełnienia funkcji Prezesa zniesionego Sądu Rejonowego w M..
W ocenie Sądu odwoławczego, sprzeczne nie tylko z obowiązującymi
przepisami, ale także zasadami logiki byłoby wypłacanie powodowi dodatku z tytułu
pełnienia nieistniejącej funkcji w nieistniejącym organizacyjnie sądzie czy wydziale.
Oznacza to, że nie ma podstaw do uwzględnienia powództwa.
Skargę kasacyjną złożył powód, zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w
całości, zarzucając mu:
- błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 183 2 k.p. oraz art. 15 i 16
Dyrektywy 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r., co
doprowadziło do nieuzasadnionego przyjęcia, że powód powrócił do pracy po
urlopie rodzicielskim na warunkach nie mniej korzystnych niż te, na których
pracował przed skorzystaniem z urlopu rodzicielskiego;
- art. 11 § 3a, art. 26 § 3 i 5 w związku z art. 27 § 1 i 2 ustawy Prawo o
ustroju sądów powszechnych poprzez przyjęcie, że nastąpiło skuteczne
zakończenie kadencji powoda na stanowisku Przewodniczącego I Wydziału
Cywilnego i Prezesa Sądu Rejonowego w M. w oparciu o przepisy Rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 października 2012 r. w sprawie zniesienia
6
niektórych sądów rejonowych (Dz.U. poz. 1121), podczas gdy przepisy tego
rozporządzenia nie zawierają rozporządzeń dotyczących kadencji prezesów i
przewodniczących wydziałów w znoszonych sądach, a akt ten jest aktem niższego
rzędu w stosunku do ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, która
powyższe kwestię reguluje w sposób wyczerpujący.
Kierując się zgłoszonymi zarzutami, powód domagał się zmiany
zaskarżonego wyroku i orzeczenia zgodnie z żądaniem pozwu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera argumentów umożliwiających uchylenie
zaskarżonego wyroku. Powód poruszył dwie niezależne kwestie, dlatego należy
omówić je oddzielnie. Pierwsza z nich dotyczy spraw ustrojowych. W ocenie
skarżącego nie doszło od dnia 1 stycznia 2013 r. do zakończenia kadencji powoda
na stanowisku Przewodniczącego I Wydziału Cywilnego i Prezesa Sądu
Rejonowego w M.. Odnosząc się do tego wątku trzeba zaznaczyć, że na tematykę
tę nie mają wpływu wyroki wydane przez Sąd Najwyższy. Warto przypomnieć, że
wyrokiem z dnia 27 lipca 2016 r., III KRS 46/12, Sąd Najwyższy uchylił decyzję
Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2012 r., DSO-[…] o przeniesieniu
powoda z dniem 1 stycznia 2013 r. do Sądu Rejonowego w S.. W ocenie Sądu
Najwyższego przepisy stanowiące podstawę prawną zaskarżonej decyzji (art. 75 §
3 w związku z art. 75 § 2 pkt 1 Prawa o u.s.p.), przewidujące samodzielną
kompetencję Ministra Sprawiedliwości do przeniesienia sędziego sądu
powszechnego, bez jego zgody, na inne miejsce służbowe w następstwie
zniesienia sądu, który stanowił jego siedzibę wyznaczoną mu przez Prezydenta RP
w trybie art. 55 § 3 zdanie pierwsze Prawa o u.s.p. na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa (a więc przy akcie powołania na urząd sędziowski), pozostają w
sprzeczności z wzorcami wynikającymi z art. 180 ust. 5 w związku z art. 180 ust. 1,
art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 186 ust. 1 oraz w związku z art. 173 i art. 10 ust. 1
Konstytucji RP. Sąd Najwyższy odniósł się również do skutków wydanego wyroku.
Podniósł, że zaskarżone decyzje (w tym decyzja dotycząca powoda) od chwili ich
wydania (i doręczenia poszczególnym sędziom) aż do dnia wyrokowania przez Sąd
7
Najwyższy funkcjonowały w obrocie prawnym. Decyzje te były „skuteczne” w tym
sensie, że wywoływały następstwa faktyczne i prawne nie tylko w odniesieniu do
sędziowskich stosunków służbowych, ale również (a może przede wszystkim) w
płaszczyźnie funkcjonowania całego wymiaru sprawiedliwości, w szczególności
realizacji konstytucyjnego prawa obywatela do sądu (por. uchwałę składu siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2013 r., III CZP 46/13, OSNC 2013 nr
12, poz. 135). W tym przedmiocie należy jednoznacznie stwierdzić, że
„skuteczność” zaskarżonych decyzji oznacza, iż odwołujący się sędziowie w
okresie przeniesienia na inne miejsca służbowe na podstawie tych decyzji (od dnia
1 stycznia 2013 r.) byli w pełni uprawnieni do orzekania w postępowaniach
sądowych (byli sędziami właściwymi, skład sądu z ich udziałem nie był sprzeczny z
przepisami prawa). Rozstrzygnięcie o uchyleniu 275 decyzji Ministra
Sprawiedliwości przenoszących sędziów na inne miejsca służbowe (w tym decyzji
dotyczącej powoda), wywiera tym samym skutek od chwili jego podjęcia.
Do powyższego dodać należy, że decyzją z dnia 6 maja z 2015 r., DSO-[…]
Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2014 r.
o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2014 r., poz.
481, dalej jako ustawa o zmianie p.u.s.p.,) przeniósł sędziego Sądu Rejonowego w
S. K. W. K. na stanowisko sędziego Sądu Rejonowego w M. z dniem 1 lipca 2015 r.
Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 27 lipca 2016 r. oddalił odwołanie powoda od tej
decyzji (w sprawie III KRS 57/15). Wskazał, że przenosząc skarżącego na nowe
miejsce służbowe Minister Sprawiedliwości faktycznie przywrócił sędziego na to
miejsce służbowe, które wskazano w akcie powołania na stanowisko sędziowskie
przez Prezydenta RP. Miejsce to zostało określone w postanowieniu Prezydenta
RP działającego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa i - stosownie do
konstytucyjnego podziału kompetencji w ramach postępowania nominacyjnego -
zgodnie z tym wnioskiem.
Z przedstawionych wyroków Sądu Najwyższego wynika, że w okresie od
dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 30 czerwca 2015 r. powód był sędzią Sądu
Rejonowego w S.. W obliczu tej konstatacji trudno uznać, że trwała w tym czasie
jego kadencja na stanowisku Przewodniczącego I Wydziału Cywilnego i Prezesa
Sądu Rejonowego w M.. Przeciwnego wniosku nie da się również wyprowadzić z
8
przepisów przywołanych przez powoda w skardze kasacyjnej. W spornym okresie
art. 11 § 3a ustawy Prawo o u.s.p. stanowił, że funkcję przewodniczącego wydziału
powierza się na czas określony, nie dłuższy niż trzy lata. Zwolnienie z funkcji
przewodniczącego wydziału, przed upływem tego okresu, może nastąpić po
zasięgnięciu opinii kolegium właściwego sądu. Przed zasięgnięciem opinii prezes
sądu poucza o możliwości złożenia wyjaśnień na piśmie, w terminie siedmiu dni od
dnia otrzymania pouczenia. Posiedzenie kolegium odbywa się nie wcześniej niż po
wpłynięciu wyjaśnień lub bezskutecznym upływie terminu do ich złożenia. Z kolei,
zgodnie z art. 26 § 3 tej ustawy przewidywał, że prezes sądu rejonowego jest
powoływany na okres czterech lat, najwyżej na dwie kolejne kadencje, i nie może
być powołany do pełnienia funkcji prezesa lub wiceprezesa sądu rejonowego przed
upływem czterech lat od zakończenia pełnienia tej funkcji, zaś art. 26 § 5 ustawy
Prawo o u.s.p. doprecyzowywał, że w przypadku podziału sądu lub połączenia
sądów, przy obejmowaniu funkcji prezesa lub wiceprezesa w sądzie utworzonym
wskutek podziału lub połączenia, do okresu kadencji zalicza się okres pełnienia
takiej samej funkcji w sądzie, który uległ podziałowi lub połączeniu. W art. 27 § 1 i §
2 ustawy Prawo o u.s.p. (w zakresie w jakim mają one zastosowanie do prezesa
sądu rejonowego - zob. art. 27 § 5 ustawy Prawo o u.s.p.) przewidziano natomiast,
że prezes sądu rejonowego może zostać odwołany przez prezesa sądu
apelacyjnego w toku kadencji w przypadku: 1) rażącego niewywiązywania się z
obowiązków służbowych, 2) gdy dalsze pełnienie funkcji z innych powodów nie da
się pogodzić z dobrem wymiaru sprawiedliwości. Odwołanie następuje po
zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Sądownictwa.
Powołując się na wskazane przepisy skarżący pominął, że zgodnie z art. 20
pkt 1 ustawy Prawo o u.s.p. (według wersji obowiązującej w spornym okresie)
Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Sądownictwa, miał
kompetencje do tworzenia i znoszenia oraz ustalania siedzib i obszarów
właściwości sądów (przepis ten upoważniał go do wydawania w tym zakresie
rozporządzeń). Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 marca 2013 r.
(K 27/12, OTK-A 2013 nr 3, poz. 29) przepis ten został uznany za zgodny z
Konstytucją. Znaczy to tyle, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 5
października 2012 r. w sprawie zniesienia niektórych sądów rejonowych (Dz.U. poz.
9
1121) doprowadziło do zniesienia Sądu Rejonowego w M. (§ 1 pkt 26 lit. b). Skoro
od dnia 1 stycznia 2013 r. przestał istnieć Sąd Rejonowy w M., to oczywiste jest, że
zostały przerwane kadencje Prezesa tego Sądu, jak również kadencje
przewodniczących jego wydziałów. Twierdzenie to z łatwością można wyprowadzić
z art. 26 § 3 ustawy Prawo o u.s.p. Wprawdzie dotyczy on tylko podziału lub
połączenia sądów, jednak wynika z niego pewna prawidłowość. Przepis pozytywnie
rozstrzygnął, że jeśli na skutek przeprowadzonych zmian dojdzie do objęcia przez
tą samą osobę funkcji prezesa lub wiceprezesa, to na poczet jej kadencji zalicza się
okres pełnienia tej funkcji w sądzie, który uległ podziałowi lub połączeniu. W
rezultacie, konstrukcja ta zakłada, że z chwilą zmiany kończy się kadencja prezesa
i wiceprezesa w sądzie podlegającym podziałowi lub połączeniu. Szereg racji
przemawia za stosowaniu tej reguły per analogiam do prezesów, wiceprezesów i
przewodniczących wydziałów sądów znoszonych. Sumą tych rozważań jest
twierdzenie, że zarzut powoda oparty na przepisach ustawy Prawo o u.s.p. nie jest
nośny. Powód od dnia 1 stycznia 2013 r. prawnie i faktycznie przestał pełnić funkcję
Prezesa Sądu Rejonowego w M. i Przewodniczącego I Wydziału Cywilnego tego
Sądu. W rezultacie, nie przysługuje mu prawo do dodatku funkcyjnego.
W ocenie skarżącego Sąd odwoławczy naruszył art. 183 2 k.p. i art. 15 oraz
16 dyrektywy 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r.
w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania
kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy (wersja przeredagowana) -
Dz.U. UE L 2006.204.23. Z przepisu kodeksowego wynika dla pracownika
gwarancja polegająca na zapewnieniu po urlopie macierzyńskim (urlopie na
warunkach urlopu macierzyńskiego) „wynagrodzenia za pracę, jakie by otrzymywał,
gdyby nie korzystał z urlopu”. W art. 15 i 16 dyrektywy stwierdzono zaś, że
pracownik powraca do pracy „na warunkach nie mniej dla niego korzystnych”.
W ocenie powoda z przepisów tych wynika, że przysługuje mu nadal dodatek
funkcyjny, mimo, że po powrocie z urlopu nie pełnił już funkcji prezesa i
przewodniczącego. Wbrew stanowisku skarżącego, Sąd Najwyższy nie dostrzega
dysonansu między przepisami dyrektywy i art. 183 2 k.p. Zwrot „na warunkach nie
mniej dla niego korzystnych” nie musi być równoważny warunkom, które
występowały w momencie rozpoczęcia urlopu. Gwarancję z art. 15 i 16 dyrektywy
10
należy bowiem odczytywać z uwzględnieniem zmian dotyczących wszystkich
pracowników, które nastąpiły w okresie nieobecności. Świadczy o tym stwierdzenie,
że pracownik ten ma również prawo „do korzystania z jakiejkolwiek poprawy
warunków pracy, do której byłby uprawniony w trakcie swojej nieobecności”.
Fundamentem, na którym ustanowiono art. 15 i 16 dyrektywy jest bowiem
ustabilizowanie sytuacji prawnej zatrudnionego w obliczu przerwy związanej z
macierzyństwem. Nie jest jednak tak, że przepisy te kreują prawo do
nadzwyczajnych świadczeń, które nie przysługiwałyby pracownikowi, gdyby nie
skorzystał z urlopu. Oznacza to, że pierwszy z wymienionych zwrotów
(„na warunkach nie mniej dla niego korzystnych”) zawiera zakaz pogorszenia
sytuacji pracownika nie względem czasu sprzed urlopu, ale w porównaniu do
innych pracowników, którzy byli obecni w pracy. Regułą tą wyznaczany jest limit
korzystności, poniżej którego nie można zejść. Uzupełnieniem tego mechanizmu
ochronnego jest gwarancja zawarta w drugim zwrocie. Pracownik ma bowiem
prawo skorzystać z każdej poprawy warunków pracy, o ile byłby do niej
uprawniony. Wskazana interpretacja znajduje potwierdzenie w dodatkowych dwóch
argumentach. Po pierwsze, trzeba uwzględnić, że dyrektywa 2006/54/WE zgodnie
z jej tytułem ma na celu wprowadzenie w życie zasady równości oraz równego
traktowania kobiet i mężczyzn. W rezultacie, trudno założyć, że zawarte w niej
rozwiązania miały na celu doprowadzić do tego, że pracownik tylko z racji
korzystania z urlopu macierzyńskiego znalazł się w lepszej sytuacji prawnej niż
pozostali zatrudnieni. Po drugie, w części wprowadzającej w punkcie 25
zadeklarowano, że celem dyrektywy jest zapewnienie prawa do niepogarszania
warunków pracy z powodu skorzystania z urlopu macierzyńskiego. Wynika z tych
racji, że stanowisko prezentowane przez powoda nie znajduje odzwierciedlenia w
art. 15 i 16 dyrektywy 2006/54/WE z dnia 5 lipca 2006 r. Nie polega też na prawdzie
twierdzenie, że przepisy te zostały wadliwie implementowane do polskiego
porządku prawnego.
W literaturze przedmiotu i orzecznictwie Sądu Najwyższego zgodnie
przyjmuje się, że gwarancją w zakresie wynagrodzenia z art. 183 2 k.p. nie została
objęta nominalna kwota płacy sprzed urlopu, lecz kwota, która za pracę na danym
stanowisku przysługiwałby pracownikowi, gdyby nie wystąpiła przerwa urlopowa.
11
Chodzi zatem o uwzględnienie ewentualnych podwyżek, ale również zmian na
niekorzyść pracownika (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2008 r., II PK
143/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 67 i z dnia 26 stycznia 2017 r., II PK 333/15,
OSNP 2018 nr 3, poz. 33; J. Czernika-Swedzioł, Sytuacja prawna pracownika
powracającego do pracy po wykorzystaniu urlopów związanych z rodzicielstwem -
uwagi de lege ferenda, Studia z zakresu prawa pracy i polityki społecznej 2017 nr
24, s. 93, M. Włodarczyk, Kodeks pracy. Komentarz, red. K.W. Baran, Warszawa
2018, s. 1152). Okazuje się zatem, że również z art. 183 2 k.p. nie da się
wyprowadzić koncepcji prezentowanej przez powoda. Skoro od dnia 1 stycznia
2013 r. skarżący faktycznie i prawnie przestał pełnić funkcję prezesa i
przewodniczącego wydziału, to jasne jest, że „wynagrodzenie za pracę jakie
otrzymywałby, gdyby nie korzystał z urlopu” nie obejmuje dodatku funkcyjnego.
Staje się to zrozumiałe, jeśli uwzględni się, że dodatek ten nie przysługiwałby
również w razie niekorzystania z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.
Kierując się przedstawionymi racjami, Sąd Najwyższy na podstawie
art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji.