III OSK 3293/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Artur Kuś Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Maciej Kobak (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 8 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Wr 91/23 w sprawie ze skargi P. z siedzibą w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 30 listopada 2022 r. nr SKO/41/OŚ-25/2022 w przedmiocie ustalenia dopuszczalnego poziomu hałasu dla pory dnia oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 17 sierpnia 2023 r. (II SA/Wr 91/23) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę P. z siedzibą w B. ("skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze ("SKO"; "organ odwoławczy"; "organ drugiej instancji"; "Kolegium") z 30 listopada 2022 r. w przedmiocie ustalenia dopuszczalnego poziomu hałasu dla pory dnia. Orzeczenie to zapadło na kanwie następującego stanu faktycznego sprawy. Wskutek skargi K. G. ("uczestnik") na uciążliwość hałasów pochodzących od dzwonów kościelnych Starosta Bolesławiecki ("organ"; "organ pierwszej instancji"; "Starosta") wszczął postępowanie administracyjne, które decyzją z 1 lutego 2022 r. umorzył, kierując się art. 115a ust. 2 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2021 r. poz. 1973 ze z,.; dalej także: "P.o.ś.") oraz regulacjami konstytucyjnymi dotyczącymi wolności sumienia i religii. W wyniku wniesionego odwołania SKO decyzją z 23 marca 2022 r. uchyliło decyzję Starosty przekazując mu sprawę do ponownego rozpoznania. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ dokonał oględzin dla weryfikacji informacji o nadmiernej głośności dzwonnicy, w szczególności o godzinie 12 codzienne, bez związku z jakąkolwiek formą liturgii. Ustalił, że przed budynkiem kościoła znajduje się dzwonnica z czterema dzwonami mechanicznymi, różnej wielkości, sterowanymi elektrycznie. Przedstawiciel parafii wskazał pisemnie, że msze odbywają się w dni powszednie o g. 7 i 18, w niedzielę i święta w g. 7, 9, 12, 19, a w roku szkolnym dodatkowo o 10.30. Dzwony biją codziennie trzykrotnie, tj. w dni powszednie o g. 6.30, 12, 17.30, natomiast w niedziele i święta o g. 6.30, 12, 18.30 przez 1 minutę. W wyniku dokonania w dniu 30 czerwca 2022 r. przez biegłego w trzech punktach (podlegających ochronie akustycznej) pomiarów emisji hałasu, wykazały one, że: 1) w punkcie pomiarowym P1, przy zabudowie mieszkaniowej przy ul. W., położonym na obszarze przeznaczonym w planie miejscowym pod zabudowę mieszkaniową wielorodzinną, w odległości ok. 170 m od dzwonnicy, poziom hałasu wyniósł 44.1 dB; 2) w punkcie pomiarowym P2, na granicy terenu budowy mieszkaniowej, w punkcie zlokalizowanym najniżej dzwonnicy - 30 m od dzwonnicy, odległość od fasady najbliższego budynku mieszkalnego ok. 60 m poziom hałasu wyniósł 65,9 dB; 3) w punkcie P3, zlokalizowanym na granicy terenu szkoły podstawowej, odległość granicy terenu od dzwonnicy wynosi ok. 60 m, zaś od budynków szkolnych ok. 180 m, poziom hałasu wyniósł 63,1 dB. W świetle rozporządzenia Ministra Środowiska z 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczanych poziomów hałasu w środowisku, które przywołał Starosta, dla terenu zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej dopuszczalny poziom hałasu w porze dnia wynosi 55 dB, natomiast dla terenów oświatowych wynosi w porze dnia 50 dB, a zatem w pkt pomiarowych P2 i P3 dopuszczalne poziomy hałasu zostały przekroczone. Z uwagi na poczynione ustalenia Starosta na podstawie art. 114 ust. 2 i art. 115a ust. 1, 3 i 5 P.o.ś. wydał 24 sierpnia 2022 r. decyzję ustalającą dla parafii dopuszczalne poziomy hałasu emitowanego do środowiska dla terenów podlegających ochronie akustycznej w wymiarze 55 dB, i zobowiązał parafię do ograniczenia negatywnego oddziaływania na środowisko, jakie powoduje instalacja, to znaczy 4 dzwony umieszczone w wolnostojącej dzwonnicy do ograniczenia emisji do poziomu wskazanego w decyzji oraz zobowiązał do wykonania pierwszych pomiarów emisji hałasu, podczas pracy urządzeń emitujących hałas, do 30 czerwca 2023 r. i przedłożenia ich organowi oraz organowi inspekcji ochrony środowiska w terminie 30 dni od ich wykonania. Na skutek złożonego przez skarżącą odwołania, Kolegium decyzją z 30 listopada 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. SKO, po przywołaniu stosownych przepisów P.o.ś. (art. 115, art. 156) i ustawy regulującej stosunek Państwa do Kościoła Katolickiego, Konkordatu, ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, stwierdziło, że wyrazem gwarancji swobody sprawowania kultu przez kościół jest wyłączenie spod generalnego zakazu używania instalacji nagłaśniających w miejscach publicznych uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym, czyli m.in. związanych z prowadzeniem nabożeństw. Zdaniem organu odwoławczego prawidłowe jest przyjęcie, że bicie dzwonów o g. 12 w dni powszednie nie wynika ze sprawowania kultu religijnego w postaci formy liturgii - nabożeństwa, obrządku, uroczystości kościelnej. Skoro dzwony biją codziennie trzykrotnie (g. 6.30, 12, 17.30 w dni powszednie, 6.30, 12, 18.30 w niedzielę i święta, przez jedna minutę) to nie ma zastosowania art. 156 P.o.ś., a konkretnie wyjątek z tego przepisu, wyłączający uroczystości i imprezy związane z kultem religijnym od zakazu używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na publicznie dostępnych terenach miast, terenach zabudowanych oraz na terenach przeznaczonych na cele rekreacyjno - wypoczynkowe. Samo korzystanie ze zwolnienia, o którym mowa w art. 156 ust. 2 P.o.ś. nie oznacza, że żaden element emitowanego hałasu nie podlega normom dopuszczalnego hałasu. Kwestionowana decyzja nie narusza Konkordatu, nie dotyczy bowiem wolności kultu, a jedynie dopuszczalnych poziomów hałasu, które wynikają z powszechnie obowiązującego prawa. Końcowo SKO podało, że dla kwalifikacji dzwonnicy jako instalacji w rozumieniu P.o.ś., bez znaczenia pozostaje fakt, że kościół nie ma charakteru przemysłowego lub gospodarczego. Emitowany dźwięk dzwonów nie wpisuje się także w powszechne korzystanie ze środowiska w rozumieniu art. 2 ust. 2a P.o.ś. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, w tym art. 115a, art. 156 i art. 157 ust. P.o.ś., a także art. 5 i 8 Konkordatu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżąca zwróciła się ponadto o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W rozwinięciu skargi zanegowano kwalifikowanie kościoła jako zakładu w rozumieniu P.o.ś. Skarżąca nie zgodziła się, że przepisy P.o.ś. o ograniczeniu hałasu stosuje się także wobec dźwięku dzwonów kościelnych, gdyż ich działanie powiązane jest ze sprawowaniem kultu religijnego. Według skarżącej nietrafne jest stanowisko SKO opierające się na wąskim rozumieniu kultu religijnego, które trzeba także rozszerzać na nawoływanie do modlitwy. Bicie w dzwony, jak twierdzi skarżąca, stanowi uroczystość religijną związaną z kultem religijnym, którego praktykowanie zapewnia Konstytucja i regulacje międzynarodowe. Odpowiadając na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Podkreśliło, że gwarancje swobody kultu religijnego należy realizować w ramach obowiązującego prawa, w tym norm dotyczących hałasu. Bicie w dzwony codziennie o g. 12 w dni powszednie nie wynika ze sprawowania kultu religijnego w postaci jakiejkolwiek formy liturgii. W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku, Sąd pierwszej instancji zauważył, że poza sporem jest fakt przekroczenia dopuszczalnego poziom hałasu, ustalony przez biegłego w ramach dokonanych pomiarów, co skutkowało koniecznością wydania decyzji ustalającej dopuszczalny poziom hałasu, opierając się na art. 115a ust. 1 P.o.ś. nie pozostawiając organowi tzw. luzu decyzyjnego w ramach uznania administracyjnego. Okolicznością oczywistą i przez nikogo niekwestionowaną było to, że źródłem hałasu są dzwony, umieszczone w dzwonnicy, znajdującej się na terenie parafii, co stanowi emisję, ponieważ do środowiska (powietrza), w następstwie działań osób obsługujących parafię (czyli w wyniku działalności człowieka) wprowadza się energię w postaci hałasu (co wykazały stosowne pomiary). Ponadto sąd uznał, że dzwonnica wraz z umieszczonymi w niej dzwonami jest stacjonarnym urządzeniem technicznym. Jest bowiem trwale posadowiona na gruncie (stacjonarna), składają się na nią mechanizmy - elementy dzwonów wykonujące określone czynności bazujące na technice (cecha urządzenia technicznego). Jeżeli nie sposób zaprzeczyć, że celem dzwonnicy jest wydawanie dźwięków (a więc wprowadzanie do środowiska hałasu), a cechą instalacji jest możliwość spowodowania emisji, czyli także tworzenia hałasu, to dzwonnica jest instalacją w rozumieniu P.o.ś. Poza tym, instalacja w postaci dzwonnicy zlokalizowana jest na terenie, do którego parafia (prowadzący instalację, czyli operator dzwonnicy) ma tytuł prawny, zatem wyczerpane zostały wszystkie przesłanki uznania parafii, w tym kościoła wraz dzwonnicą za zakład w rozumieniu przepisów P.o.ś., co potwierdza także przywołane przez WSA orzecznictwo sądów administracyjnych. Jest to więc zakład, którego działalność powoduje, poza jego terenem, przekroczenie dopuszczalnych poziomów hałasu, co z kolei potwierdziły stosowne pomiary, uwidocznione w materiałach sprawy. Stwierdzenia tej okoliczności dokonał, jak nakazuje przepis, organ ochrony środowiska - Starosta Bolesławiecki, korzystając z pomocy biegłego, zgodnie z art. 376 pkt 2 P.o.ś. Punkt II.1 decyzji zobowiązujący parafię do ograniczenia negatywnego oddziaływania instalacji na środowisko znajduje oparcie w treści art. 115a ust. 4 P.o.ś., zaś pkt II.2 zobowiązujący do wykonania pomiarów we wskazanym terminie ma umocowanie w art. 115a ust. 4 pkt 2 i 4 P.o.ś. Oprócz tego Sąd meriti wyjaśnił, że w sprawie nie ma zastosowania negatywna przesłanka wydania przedmiotowej decyzji, ponieważ stanowiący o niej art. 115a ust. 2 P.o.ś. wskazuje na powstawanie hałasu w związku eksploatacją dróg, linii kolejowych, linii tramwajowych, kolei linowych, portów oraz lotnisk lub z działalnością osoby fizycznej niebędącej przedsiębiorcą, a parafia nie należy do żadnej z tych kategorii. Jako nietrafne Sąd ocenił zarzuty skarżącej dotyczące błędnego zastosowania art. 156 ust. 2 Poś w związku z art. 157 ust. 2 P.o.ś. Odnosząc się do norm wywiedzionych z art. 156 P.o.ś. Sąd podkreślił, że wyrażają one ogólny zakaz wynikający z mocy prawa powszechnie obowiązującego - ex lege - i w tym zakresie organy administracji publicznej pozbawione są kompetencji do jego powtarzania w drodze aktu administracyjnego. Innymi słowy działanie organu administracji na podstawie art. 156 P.o.ś. jest niedopuszczalne, ponieważ wskazany przepis nie udziela stosownej kompetencji, a jego obowiązywanie jest bezpośrednim wyrazem ustawy. Tym samym, także zastosowanie wyjątków od wskazanego ogólnego zakazu nie podlega reglamentacji administracyjnej. Ewentualna sankcja za nieprawidłowe zastosowanie tego przepisu nie mieści się we właściwości organów administracji publicznej, bowiem niezastosowanie się do art. 156 ust. 1 P.o.ś. należy do sfery prawa wykroczeń (prawa karnego) i jest penalizowane przez art. 343 ust. 1 P.o.ś. Do sprawy nie znajdzie również zastosowania przywoływany przez skarżącą art. 157 ust. 2 P.o.ś., ponieważ mowa w nim o wyłączeniu ograniczeń związanych z emitowaniem hałasu, jednak chodzi o ograniczenia, które ewentualnie może wprowadzić rada gminy w drodze uchwały. W aktach sprawy taka uchwała nie została odzwierciedlona, nie jest ona przedmiotem niniejszego postępowania, i dlatego nie może odnieść skutku zarzut nieprawidłowego zastosowania, czy też niezastosowania, tego przepisu. Również i zarzuty skargi odnośnie do naruszenia Konstytucji RP oraz przepisów Konkordatu Sąd a quo uznał za bezzasadne. Zastosowanie się do powszechnie obowiązujących norm hałasu nie narusza prawa do wolności religijnej (art. 53 Konstytucji RP, art. 5 Konkordatu) ani też nie wyłącza wolności sprawowania kultu (art. 8 Konkordatu). Ponadto art. 8 ust. 2 Konkordatu stanowi o organizowaniu kultu religijnego z zachowaniem odpowiednich przepisów prawa polskiego, co przemawia za tym, że parafia nie jest zwolniona z przestrzegania powszechnie obowiązujących przepisów prawnych, w tym przepisów o ochronie środowiska. Wedle natomiast art. 24 Konkordatu, prawo Kościoła do budowy obiektów sakralnych ograniczone jest powszechnie obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa polskiego. Oprócz tego istotne jest, że decyzja ustalająca dopuszczalne poziomy hałasu jedynie zobowiązuje do dostosowania tych poziomów do konkretnych parametrów, jednak nie wyłącza możliwości realizowania kultu religijnego, i nie eliminuje eksploatacji dzwonnicy. W skardze kasacyjnej, skarżąca zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości i domagając się jego uchylenia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa prawnego, według norm przepisanych oraz wstrzymania wykonania decyzji SKO, a finalnie także zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, zarzuciła: I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które to miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1. art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów podnoszonych przez skarżącą w skardze na decyzję organu w sytuacji, w której rozpoznanie pominiętego zarzutu winno skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji; 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez brak merytorycznego rozpoznania każdego z zarzutów zawartych w skardze do WSA, odpowiedniego odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów zgłoszonych przez skarżącą w skardze na decyzję SKO z 30 listopada 2022 r., podczas gdy rozpoznanie tych zarzutów miało istotne znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji, co w konsekwencji doprowadziło do braku możliwości dokonania rzetelnej kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia. II. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła także naruszenie prawa materialnego tj.: 1. art. 115a P.o.ś. poprzez jego błędne zastosowanie, skutkujące ustaleniem dla P. z/s w B. przy ul. J. nr [...] dopuszczalnych poziomów hałasu emitowanego do środowiska dla terenów podlegających ochronie akustycznej, wyrażone wskaźnikami Laeq w godzinach od 6:00 do 22:00 oraz nałożeniem zobowiązań ograniczających emisję dźwięku dzwonów, podczas gdy kościół nie jest zakładem w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś., a działanie dzwonów powiązane jest ze sprawowaniem kultu religijnego; 2. art. 156 ust. 2 w zw. z art. 157 ust. 2 P.o.ś. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji nieuwzględnienie, że dźwięk dzwonów kościoła stanowi element kultu religijnego, a tym samym wyłączona jest możliwość ograniczania funkcjonowania dzwonów i emisji dźwięku; 3. art. 156 ust. 2 P.o.ś. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą nieuwzględnieniem, że bicie dzwonów o godzinie 12:00 podlega zwolnieniom określonym w powyższym przepisie, gdyż stanowi ono uroczystość i imprezę związaną z kultem religijnym; 4. art. 5 i 8 Konkordatu zawartego między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisanego w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy nałożone przez organ pierwszej instancji restrykcje ograniczają wolność sprawowania kultu religijnego. Uczestnik odpowiadając na skargę kasacyjną, wniósł o "utrzymanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 2023-08-17 oraz odrzucenie Skargi kasacyjnej z dnia 2023-10-04", odnosząc się do argumentacji skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznanie sprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym następuje w granicach złożonej skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA, który w odróżnieniu od Sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., albowiem skarżąca kasacyjnie zrzekła się przeprowadzenia rozprawy, a organ żądania takiego nie wyartykułował. Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjściowo należy rozważyć zarzut błędnego zastosowania art. 115a ust. 1 P.o.ś., w ramach którego skarżąca kasacyjnie kwestionuje zasadności przyjęcia przez WSA, że Kościół, Parafia jest zakładem w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś. Artykuł 115a ust. 1 P.o.ś. jest źródłem kompetencji organu administracji publicznej do decyzyjnego określenia dopuszczalnego poziomu hałasu, jeżeli w wyniku działalności zakładu, ta forma emisji, poza jego terenem, przekracza dopuszczone normatywnie wartości maksymalne. W realiach sprawy, na obecnym etapie kontroli sądowoadministracyjnej, nie jest kwestionowane ustalenie, że źródłem emisji hałasu są cztery dzwony mechaniczne, różnej wielkości, sterowane elektrycznie, zamontowane na dzwonnicy przed budynkiem kościoła. Nie kontestuje się również ustalenia, że dzwony te emitują hałas o wartości: 44.1 dB w punkcie pomiarowym P1; 65,9 dB w punkcie pomiarowym P2 i 63,1 dB w punkcie pomiarowym P3. Skarżąca kasacyjnie nie podważa, że poziom emisji w punktach pomiarowych P2 i P3 przekracza ustanowioną przepisami rozporządzenia Ministra Środowiska z 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczanych poziomów hałasu w środowisku wartość maksymalną dla terenu zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej dopuszczalny – 55 dB. Skarżąca kasacyjnie wywodzi, że powołany przepis art. 115a ust. 1 P.o.ś. nie znajduje wobec niej zastosowania, albowiem nie jest ona "zakładem" w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś. W orzecznictwie sądów administracyjnych akceptowany jest pogląd, według którego budynek kościoła bądź kaplicy może być uznany za zakład w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś. Zgodnie z tym przepisem przez zakład rozumie się jedną lub kilka instalacji wraz z terenem, do którego prowadzący instalacje posiada tytuł prawny, oraz znajdującymi się na nim urządzeniami. Charakter budynku nie ma w tym przypadku znaczenia prawnego. Ponadto, przyjmuje się, że instalacją jest działające w nich (zakładach) nagłośnienie, w tym dzwony tradycyjne lub elektroniczne (por. wyrok NSA z 3 lipca 2018 r., sygn. II OSK 1772/16; wyrok NSA z 10 maja 2023 r., III OSK 4124/21; wyrok NSA z 28 marca 2023 r., III OSK 7231/21; wyrok NSA z 7 lipca 2026 r., III OSK 2824/23; te i inne orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.cbois.nsa.gov.pl). Zaznaczyć trzeba, że P.o.ś. posługuje się również pojęciem "urządzenia", przez które rozumie się niestacjonarne urządzenie techniczne, w tym środki transportu (art. 3 pkt 42). Z kolei zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 3 pkt 6 P.o.ś. instalacjami są: a) stacjonarne urządzenie techniczne, b) zespół stacjonarnych urządzeń technicznych powiązanych technologicznie, do których tytułem prawnym dysponuje ten sam podmiot i położonych na terenie jednego zakładu, c) budowle niebędące urządzeniami technicznymi ani ich zespołami, których eksploatacja może spowodować emisję. Elementem rozróżnienia pojęcia "instalacji" od "urządzenia" jest ich stacjonarność lub jej brak. Jako instalację należy zakwalifikować wytworzone przez człowieka mechanizmy lub zespoły mechanizmów, przyrządy i maszyny, służące do wykonania określonych czynności, ułatwiające pracę lub wykonujące określoną pracę (por. Uniwersalny Słownik Języka Polskiego, PWN, 2006, s. 275). W tym rozumieniu dzwony są instalacją, co rodzi ten skutek, że emisja ich dźwięku będzie podlegała rygorom P.o.ś. Dzwon kościelny, aby realizować swoją podstawową funkcję, tj. generować dźwięk, musi być w odpowiedni sposób umieszczony, zamontowany oraz wprawiany w ruch. Są one montowane do jarzma (prostego, wykorbionego, kołowego), które stanowi ruchomy element zawieszenia. Samo jarzmo jest osadzane w nieruchomym siedzisku. O ile kiedyś uruchamiano dzwony ręcznie, o tyle dziś przeważają systemy automatyczne. Niezależnie jednak od sposobu uruchamiania dzwonów, czy też sterowania pracą dzwonów (fazą rozruchu, pełnej pracy i hamowania) całość niewątpliwie tworzy stacjonarne urządzenie techniczne, a więc instalację w rozumieniu art. 3 pkt 6 P.o.ś. W konsekwencji parafia, jako podmiot posiadający tytuł prawny do terenu, na którym prowadzi instalacje będzie zakładem w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś. Podkreślić należy, że ustawodawca w przepisie tym wprowadził legalną definicję zakładu - odrębną od potocznego rozumienia tego słowa, znajdującego swoje odzwierciedlenie w słownikach języka polskiego (vide: wyrok NSA z 4 października 2016 r., II OSK 3250/14). Uwzględniając przedstawione oceny prawne, nie można przyjąć, że art. 115a ust. 1 P.o.ś. nie miał w sprawie zastosowania, z uwagi na brak możliwości przypisania Parafii – Kościołowi przymiotu zakładu w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś. Chybione są również zarzuty naruszenia art. 156 ust. 2 i art. 156 ust. 2 w zw. z art. 157 ust. 2 P.o.ś. Skarżąca kasacyjnie nie dostrzega, że przewidziana w art. 156 ust. 2 P.o.ś. ekskluzja od generalnego zakazu używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na terenach publicznych nie odnosi się do ponadnormatywnych emisji hałasu. Innymi słowy, przewidziana w art. 156 ust. 2 P.o.ś. możliwość używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na terenach publicznych – in casu - do uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym oznacza tylko tyle, że ta przedmiotowo wyodrębniona kategoria emisji hałasu jest dopuszczalna, natomiast jej natężenie (wartość) nie może przekraczać prawem dopuszczalnych limitów. Systemowo prawodawca przyjął więc, że Kościół Katolicki w ramach konstytucyjnie i konkordatowo gwarantowanej wolności realizacji kultu religijnego może używać instalacji i urządzeń nagłaśniających na terenach publicznych, a zatem został wyjęty z generalnego zakazu przewidzianego w art. 156 ust. 1 P.o.ś. Przewidziana na rzecz Kościoła koncesja nie odnosi się jednak do prawem ustanowionych granic natężenia emisji hałasu, nie pozwala więc Kościołowi na korzystanie z instalacji i urządzeń nagłaśniających w sposób, który skutkowałby przekroczeniem normatywnych wartości granicznych (maksymalnych). Nie można zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie, że przyjęty przez Sąd pierwszej instancji sposób wykładni i reżim stosowania art. 156 ust. 2 i art. 115a ust. 1 P.o.ś. narusza gwarantowaną art. 5 i art. 8 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318) wolność sprawowania misji/kultu. Trzeba wyeksponować, że zapewniona Kościołowi Katolickiemu wolność kultu religijnego, w tym organizowanie kultu publicznego, musi odbywać się "z zachowaniem odpowiednich przepisów prawa polskiego" – art. 8 ust. 2 Konkordatu. Takimi przepisami są art. 115a ust. 1 i art. 156 ust. 1 i ust. 2 P.o.ś. Objęcie Kościoła Katolickiego reżimem prawnym w zakresie dopuszczalnych granic natężenia hałasu emitowanego przez instalacje i urządzenia nagłaśniające podczas uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym nie jest zatem równoznaczne z ograniczeniem przyznanej temu Kościołowi wolności sprawowania kultu. Należy je traktować jako dopuszczone przez Strony Konkordatu (art. 8 ust. 2 Konkordatu) wskazanie granic tej wolności. Nie można zatem przyjąć, że zaskarżona decyzja SKO narusza gwarantowaną art. 53 ust. 1 Konstytucji RP wolność sumienia i religii. Kościół może korzystać z dzwonów, zgodnie z historycznie i kulturowo ukształtowanym dla nich przeznaczeniem. Korzystanie to musi jednak mieścić się w granicach prawa, które wyznaczają maksymalny poziom emitowanego przez nie hałasu. Zarzut naruszenia art. 157 ust. 2 P.o.ś. jest oczywiście bezzasadny, albowiem powołany przepis nie miał w sprawie zastosowania. Dotyczy on wyłączeń od zakazu stosowania instalacji i urządzeń ustanowionego uchwałą rady gminy, co w realiach sprawy nie miało miejsca. Nie można się wreszcie zgodzić, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., albowiem nie odniósł się do wszystkich zarzutów skargi. Należy zwrócić uwagę, że art. 141 § 4 p.p.s.a. nie nakłada na sąd administracyjny obowiązku odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi. Nakazuje wyłącznie ich "zwięzłe przedstawienie", a więc wskazanie, w jaki sposób i w ramach jakich podstaw prawnych skarżący podważa legalność kwestionowanego działania administracji publicznej. Sąd pierwszej instancji ma obowiązek odnieść się do tych zarzutów skargi, które bezpośrednio nawiązują do przyjętej przez niego podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Chodzi bowiem o to, aby w razie oddalenia skargi – bo taki układ zachodzi w niniejszej sprawie - Sąd wyjaśnił dlaczego nie uwzględnił tych zarzutów skargi, które wyrażają oceny prawne odmienne od tych, na których sam się oparł formując zawarte w wyroku rozstrzygnięcie. Chodzi więc o rzetelne skonfrontowanie w uzasadnieniu wyroku ocen prawnych przyjętych przez Sąd w procesie rozstrzygania sprawy z ocenami prezentowanymi przez skarżącego i przedstawienie argumentów racjonalizujących brak uwzględnienia opartych na tych ocenach zarzutów. Uwzględniając tak wyznaczone ramy stosowania art. 141 § 4 p.p.s.a. nie ma podstaw, aby przyjąć, że został on naruszony. Sąd pierwszej instancji przedstawił rzetelną argumentację prawną uzdalniającą zakwalifikowanie Parafii jako "zakładu" w rozumieniu art. 3 pkt 48 i art. 115a ust. 1 P.o.ś. – strona 6 i 7 uzasadnienia. Eksponowana w skardze kasacyjnej kwestia użycia dzwonów o godzinie 12 w dniu powszednie nie ma w sprawie znaczenia. Należy odnotować, że organy w swoich rozstrzygnięciach nie zastosowały środków ograniczających możliwość korzystania z dzwonów w tym przedziale czasowym. Organy wyłącznie ustaliły poziomy emitowanego w godzinach od 6.00 do 22.00 hałasu na 55 dB. Jak słusznie zwrócił uwagę WSA (strona 9 uzasadnienia), używanie dzwonów z naruszeniem art. 156 ust. 2 w zw. z ust. 1 P.o.ś., a więc bez związku uroczystościami i imprezami kultu religijnego rodzi wyłącznie odpowiedzialność karną z art. 343 ust. 1 P.o.ś. Nie stanowi natomiast okoliczności aktywującej kompetencję do wydania decyzji administracyjnej w trybie art. 115a ust. 1 P.o.ś. Z wyłożonych względów Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.