Ppolska.starec← UrzadnikВойти

I C 7/24

Sądy powszechne2025-01-28
Sygnatura
I C 7/24
Data orzeczenia
2025-01-28
Rodzaj
SENTENCE

Sędziowie

Lidia Grzelak (PRESIDING_JUDGE)

Podstawa prawna

Streszczenie

I powództwo oddala; II zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 917,00 zł ( dziewięćset siedemnaście złotych ) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty; III nakazuje Skarbowi Państwa wypłacić powodowi kwotę 20,00 zł ( dwadzieścia złotych ) tytułem zwrotu niewykorzystanej części zaliczki zaksięgowanej pod pozycją …

Treść orzeczenia

<p>Sygn. akt I C 7/24</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 28 stycznia 2025 r.</p> <p>Sąd Rejonowy w Ciechanowie I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <p>Przewodniczący: sędzia Lidia Grzelak</p> <p>Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Wojciechowska</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2025 r. w Ciechanowie</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block"> (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością</span> spółka komandytowa w <span class="anon-block">P.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">W.</span> </p> <p>o zapłatę 2450,50 zł</p> <p>I powództwo oddala;</p> <p>II zasądza od powoda <span class="anon-block"> (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością</span> spółka komandytowa w <span class="anon-block">P.</span> na rzecz pozwanego <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">W.</span> kwotę 917,00 zł ( dziewięćset siedemnaście złotych ) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty;</p> <p>IIII nakazuje Skarbowi Państwa wypłacić powodowi <span class="anon-block"> (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością</span> spółka komandytowa w <span class="anon-block">P.</span> kwotę 20,00 zł ( trzydzieści złotych ) tytułem zwrotu niewykorzystanej części zaliczki zaksięgowanej pod pozycją U11-<span class="anon-block"> (...)</span> KU <span class="anon-block"> (...)</span>.</p> <p>sędzia Lidia Grzelak</p> <p>Sygn. akt I C 7/24</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powód <span class="anon-block"> (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością</span> spółka komandytowa w <span class="anon-block">P.</span> złożył w dniu 28 grudnia 2023 r. ( data stempla operatora pocztowego ) pozew do Sądu Rejonowego w Ciechanowie, wnosząc o zasądzenie od pozwanego <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">W.</span> kwoty 1514,44 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 8 listopada 2023 r. do dnia zapłaty. Ponadto wnosił o zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.</p> <p>Pismem procesowym z dnia 25 października 2024 r. ( data stempla operatora pocztowego ) powód rozszerzył powództwo o kwotę 936,06 zł również z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 8 listopada 2023 r. do dnia zapłaty wraz kosztami procesu.</p> <p>Pozwany <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">W.</span> wnosił o oddalenie powództwa w całości, nadto o zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.</p> <p>W toku sprawy strony podtrzymywały swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie.</p> <p>Sąd ustalił następujący stan faktyczny:</p> <p>W dniu 7 października 2023 r. doszło do kolizji drogowej, w której uszkodzeniu uległ samochód osobowy marki <span class="anon-block">P.</span> <span class="anon-block">nr rej. (...)</span>, stanowiący własność <span class="anon-block">Ł. P.</span>. Samochód sprawcy kolizji objęty był w dacie zdarzenia drogowego ochroną ubezpieczeniową w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych przez <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">W.</span> ( bezsporne ).</p> <p>Na podstawie decyzji z dnia 12 października 2023 r. została przyznana oraz wypłacona <span class="anon-block">Ł. P.</span> przez ubezpieczyciela <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">W.</span> tytułem odszkodowania kwota 1512,93 zł ( bezsporne ).</p> <p>W związku z kolizją z dnia 7 października 2023 r. w pojeździe <span class="anon-block">Ł. P.</span> uległy uszkodzeniu zderzak tylny i hal holowniczy, wymagające wymiany. <span class="anon-block">Ł. P.</span> naprawił pojazd we własnym zakresie i własnym sprzętem. Jest mechanikiem samochodowym. Do naprawy wykorzystał nowy hak holowniczy oraz używany zderzak oryginalny producenta pojazdu. Odszkodowanie uzyskane z zakładu ubezpieczeń wystarczyło na wykonanie naprawy ( zeznania świadka <span class="anon-block">Ł. P.</span> k. 188 – 189 ).</p> <p>W dniu 7 listopada 2023 r. pomiędzy <span class="anon-block">Ł. P.</span> a <span class="anon-block"> (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością</span> w <span class="anon-block">O.</span> doszło do zawarcia umowy cesji praw, na mocy której <span class="anon-block">Ł. P.</span> w związku ze szkodą komunikacyjną z dnia 7 października 2023 r. w pojeździe marki <span class="anon-block">P.</span> <span class="anon-block">nr rej. (...)</span> likwidowaną przez <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">W.</span> nr szkody <span class="anon-block"> (...)</span>, przeniósł wszelkie przysługujące mu wierzytelności z tytułu tej szkody na rzecz <span class="anon-block"> (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością</span> w <span class="anon-block">O.</span>, który następnie dokonał przelewu tej wierzytelności na rzecz <span class="anon-block"> (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością</span> spółka komandytowa w <span class="anon-block">P.</span> ( umowa przelewu wierzytelności k. 28 – 30, 32 ).</p> <p>Pismem z dnia 9 listopada 2023 r. <span class="anon-block"> (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością</span> spółka komandytowa w <span class="anon-block">P.</span> zawiadomił <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">W.</span> o dokonanym przelewie ( zawiadomienie k. 26 ).</p> <p>W dniu 9 grudnia 2023 r. <span class="anon-block"> (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością</span> spółka komandytowa w <span class="anon-block">P.</span> drogą e-mailową wezwał <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">W.</span> do zapłaty tytułem uzupełnienia odszkodowania kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy wypłaconym odszkodowaniem a kwotą wynikającą z załączonej do wezwania ekspertyzy wraz z odpowiednio liczonymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie w terminie 7 dni pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. Zakład ubezpieczeń odmówił decyzją z dnia 13 grudnia 2023 r. podwyższenia kwoty odszkodowania ( e-mail wraz z ekspertyzą k. 150 - 152, decyzja k. 157 ).</p> <p>Koszt naprawy pojazdu, przy uwzględnieniu zakresu jego uszkodzeń związanych ze zdarzeniem drogowym z dnia 7 października 2023 r., przy przyjęciu stawki roboczogodzinowej 120 zł/rbh netto za prace blacharskie oraz prace lakiernicze warsztatów naprawczych z terenu <span class="anon-block">C.</span>, wynosi 3963,43 zł brutto, w tym podatek VAT ( opinia biegłego sądowego z zakresu wyceny wartości pojazdów oraz kosztów napraw inż. <span class="anon-block">D. U.</span> k. 194 - 204 ).</p> <p>Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zebranych w sprawie dowodów, a w szczególności akt szkody ( k. 79 – 163 ), zeznań świadka <span class="anon-block">Ł. P.</span> ( k. 188 - 189 ), umów przelewu wierzytelności ( k. 28 – 30, 32 ), jak również opinii biegłego sądowego z zakresu wyceny wartości pojazdów oraz kosztów napraw inż. <span class="anon-block">D. U.</span> ( k. 194 - 204 ).</p> <p>Okoliczności związane przebiegiem zdarzenia drogowego oraz zakresem uszkodzeń w pojeździe <span class="anon-block">Ł. P.</span>, odpowiedzialność <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">W.</span> za szkody powstałe w pojeździe, a będące wynikiem zdarzenia drogowego z dnia 7 października 2023 r. oraz wysokość uznanej i wypłaconej kwoty odszkodowania nie były sporne. Wynikają wprost z akt szkody i niespornych twierdzeń stron. Bezsporna również jest kwestia następstwa prawnego powoda <span class="anon-block"> (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością</span> spółka komandytowa w <span class="anon-block">P.</span>.</p> <p>Wysokość kosztów naprawy uszkodzeń samochodu osobowego marki <span class="anon-block">P.</span> <span class="anon-block">nr rej. (...)</span>, stanowiącego własność <span class="anon-block">Ł. P.</span>, będących skutkiem zdarzenia drogowego z dnia 7 października 2023 r., Sąd ustalił na podstawie opinii biegłego z zakresu wyceny wartości pojazdów oraz kosztów napraw inż. <span class="anon-block">D. U.</span>. Żadna ze stron nie kwestionowała w toku procesu przedmiotowej opinii. Wskazać jednak należy, że świadek <span class="anon-block">Ł. P.</span> wskazał, że dokonał naprawy we własnym zakresie, a wypłacone mu przez zakład ubezpieczeń odszkodowanie wystarczyło na wykonanie naprawy. Powód <span class="anon-block"> (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością</span> spółka komandytowa w <span class="anon-block">P.</span> nie wykazał, aby wykonana przez właściciela pojazdu <span class="anon-block">Ł. P.</span> naprawa nie przywróciła pojazdu do stanu przed dniem 7 października 2023 r. tj. przed kolizją. Tym samym, wysokość hipotetycznych kosztów naprawy pojazdu wynikająca z opinii biegłego sądowego inż. <span class="anon-block">D. U.</span>, ma jedynie charakter pomocniczy, a nie decydujący dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.</p> <p>Sąd zważył, co następuje:</p> <p>W ocenie Sądu, roszczenie powoda <span class="anon-block"> (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością</span> spółka komandytowa w <span class="anon-block">P.</span> nie zasługuje na uwzględnienie.</p> <p>Powód <span class="anon-block"> (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością</span> spółka komandytowa w <span class="anon-block">P.</span> dochodzi swego roszczenia na zasadach ogólnych, wynikających z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 361;art. 362;art. 363)">art. 361 - 363 kc.</a> Szkoda objęta odpowiedzialnością ubezpieczyciela podlega bowiem naprawieniu właśnie według tych ogólnych zasad. Wynika to z treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20031241152" title="Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych - Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1152 (art. 34;art. 34 ust. 1)">art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych</a>, zgodnie z którym z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia. Zgodnie zaś z art. 36 ust. 1 cyt. ustawy odszkodowanie ustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym, najwyżej jednak do ustalonej w umowie ubezpieczenia sumy gwarancyjnej.</p> <p>Z powyższego wynika, że dla oceny roszczeń odszkodowawczych powoda z tytułu uszkodzenia jego pojazdu, należało określić - według ogólnych zasad prawa cywilnego - do jakich świadczeń byłby zobowiązany posiadacz lub kierowca samochodu, z którego winy nastąpiła kolizja. W niniejszej sprawie, z uwagi na fakt, że odpowiedzialność kierowcy samochodu osobowego marki <span class="anon-block">V.</span> <span class="anon-block">nr rej. (...)</span> nie była kwestionowana, należało rozstrzygnąć jedynie zakres odpowiedzialności pozwanego, w ramach jego odpowiedzialności gwarancyjnej wynikającej z umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody.</p> <p>W myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 363;art. 363 § 1)">art. 363 § 1 kc</a>, naprawienie szkody powinno nastąpić według wyboru poszkodowanego: bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej.</p> <p>W ramach postępowania prowadzonego przez zakład ubezpieczeń w zakresie likwidacji szkody, ustalił, że ogólna wartość odszkodowania wynieść powinna 1512,93 zł brutto. Taką też kwotę wypłacono <span class="anon-block">Ł. P.</span>.</p> <p>Powód <span class="anon-block"> (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością</span> spółka komandytowa w <span class="anon-block">P.</span> jako następca prawny poszkodowanego <span class="anon-block">Ł. P.</span> nie zgadzał się z ustaloną w ten sposób wysokością odszkodowania. Wnosił, aby skalkulowanie odszkodowania nastąpiło poprzez ustalenie wartości kosztów naprawy samochodu, tak aby przywrócić jego stan sprzed zdarzenia drogowego z dnia 7 października 2023 r.</p> <p>Zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem, szkodą jest uszczerbek, jakiego doznała określona osoba w swych dobrach lub interesach. W efekcie owo naprawienie szkody ma zmierzać do odwrócenia w dobrach poszkodowanego skutków zdarzenia wyrządzającego mu szkodę i przywrócenia - w znaczeniu prawnym - stanu, jaki by istniał gdyby owo zdarzenie nie nastąpiło ( por. Kodeks Cywilny Tom I „Komentarz do artykułów 1 – 534” pod redakcją prof. E. Gniewka C.H. BECK Warszawa 2004, str. 838 ). Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy, trzeba opowiedzieć się za takim sposobem ustalenia odszkodowania, które zapewni poszkodowanemu uzyskanie świadczenia umożliwiającego przywrócenie uszkodzonego samochodu do stanu sprzed wypadku. Dopiero wówczas dojdzie do pełnego odwrócenia skutków kolizji, za którą odpowiada ubezpieczyciel w ramach swej odpowiedzialności gwarancyjnej.</p> <p>Skoro szkoda w tym wypadku polegała na uszkodzeniach samochodu, awarii pewnych elementów, to siłą rzeczy naprawienie szkody musi doprowadzić do usunięcia tych uszkodzeń i naprawienia lub wymiany zepsutych elementów i urządzeń. Biegły powołany w niniejszej sprawie dokonał wyliczenia wartości szkody na kwotę 3963,43 zł, przy czym w kwocie tej mieści się też wartość podatku VAT 23%.</p> <p>Jak jednak ustalił sąd, poszkodowany <span class="anon-block">Ł. P.</span> dokonał we własnym zakresie naprawy pojazdu, i – jak sam wskazał – kwota wypłaconego mu przez ubezpieczyciela odszkodowania wystarczyła na wykonanie naprawy, choć niewątpliwie, przy uwzględnieniu, że poszkodowany wykonał prace samodzielnie i własnym sprzętem, gdyż jest mechanikiem samochodowym.</p> <p>Podkreślić należy, że powód nie wykazał, do czego jest zobowiązany z mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 kc</a>, że wykonana naprawa nie przywróciła pojazdu do stanu sprzed zdarzenia drogowego tj. 7 października 2023 r. W ocenie Sądu, jest to warunek decydujący o roszczeniu powoda, bez względu na wysokość kosztów naprawy wynikających z opinii biegłego sądowego w zakresie wyceny wartości pojazdów oraz kosztów napraw.</p> <p>Sąd podziela pogląd wyrażony w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 11 września 2024 r. wydana w sprawie III CZP 65/23, że jeżeli naprawa pojazdu przez poszkodowanego stała się niemożliwa, w szczególności w razie zbycia lub naprawienia pojazdu, nie jest uzasadnione ustalenie wysokości odszkodowania z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych jako równowartości hipotetycznych kosztów naprawy. Uchwała ta została podjęta na skutek wniosku Rzecznika <span class="anon-block"> (...)</span> wobec pojawiających się rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych, jak i Sądu Najwyższego. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego dominowało stanowisko, zgodnie z którym powstanie roszczenia z tytułu kosztów przywrócenia uszkodzonego pojazdu do stanu pierwotnego, a tym samym zakres odszkodowania, nie zależą od tego, czy poszkodowany dokonał restytucji i czy w ogóle ma taki zamiar oraz, czy sprzedał pojazd uszkodzony lub po naprawie. Przyjmowano, że należne odszkodowanie powinno odpowiadać niezbędnym i ekonomicznie uzasadnionym kosztom naprawy. Przeciwny nurt, zgodny z przywołaną wyżej uchwałą, kwestionujący możliwość ustalania odszkodowania na podstawie hipotetycznych kosztów naprawy, zainicjowało postanowienie Sądu Najwyższego z 17 lipca 2020 r. w sprawie V CNP 43/19. Nie ulega wątpliwości, że od chwili powstania szkody do momentu jej naprawienia zmianie może uleć postać i wielkość doznanego uszczerbku. Zgodnie z zasadą kompensacji szkody odszkodowanie nie może przerastać wielkości szkody. Ustalając wysokość szkody, w celu określenia adekwatnego odszkodowania, należy uwzględniać stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy ( <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316)">art. 316 kpc</a> ). Faktem istotnym jest, czy w chwili orzekania przywrócenie stanu poprzedniego jest w ogóle możliwe ( wyłączają je m.in. naprawa pojazdu albo jego zbycie ). W sytuacji, w której poszkodowany dokonał już naprawy pojazdu, wysokość szkody jest już w zasadzie znana i wyraża się w kosztach, jakie poszkodowany poniósł na dokonanie naprawy oraz dodatkowo ewentualnej utracie wartości rynkowej pojazdu po naprawie. Wykazanie szkody w takiej sytuacji także nie powinno nastręczać poszkodowanemu nadmiernych trudności, gdyż często ogranicza się do przedstawienia dokumentów wskazujących na poniesione koszty lub dowodzących ceny sprzedaży. Ustalając rozmiar szkody, należy zatem wziąć pod uwagę wszelkie następstwa zdarzenia szkodzącego dla majątku poszkodowanego oraz uwzględnić dynamiczny charakter szkody. Sąd Najwyższy wskazał, że wypłata odszkodowania w kwocie przekraczającej wartość środków faktycznie wydatkowanych na naprawę pojazdu prowadziłaby do niesłusznego wzbogacenia poszkodowanego. Dlatego skuteczne żądanie zapłaty odszkodowania obliczonego jak równowartość nieponiesionych kosztów przyszłej naprawy pojazdu jest wykluczone, gdy naprawa jest już niemożliwa, co ma miejsce np. w razie zbycia pojazdu w stanie uszkodzonym lub jego uprzedniego naprawienia.</p> <p>W związku z powyższym, w ocenie sądu, brak jest podstaw do uwzględnienia powództwa. Powód <span class="anon-block"> (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością</span> spółka komandytowa w <span class="anon-block">P.</span> jako następca prawny poszkodowanego <span class="anon-block">Ł. P.</span> nie wykazał, aby dokonana naprawa pojazdu nie przywróciła pojazdu do stanu sprzed dnia szkody; nie wykazał również jakie były koszty wykonanej naprawy, nawet przy uwzględnieniu, że wypłacone przez ubezpieczyciela odszkodowanie wystarczyło jedynie na pokrycie kosztów materiałów a nie robocizny.</p> <p>Tym samym, uznać należy, że powództwo podlega w całości oddaleniu.</p> <p>O kosztach procesu sąd orzekł stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 kpc</a>, obciążając nimi w całości powoda. Sąd zasądził zatem od powoda na rzecz pozwanego zwrot kosztów zastępstwa procesowego z uwzględnieniem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, ustalonych stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, w stawce odpowiadającej wartości przedmiotu sporu.</p> <p>Kolejno w pkt III wyroku nakazał zwrot powodowi niewykorzystanej części zaliczki ( <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051671398" title="Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1398 (art. 84)">art. 84 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych</a> ).</p> </div>