III AUa 627/14

Sądy powszechne2014-12-11

Sygnatura

III AUa 627/14

Data orzeczenia

2014-12-11

Rodzaj

SENTENCE

Sędziowie

Alicja PodczaskaEwa MaderaMirosław Szwagierczak

Podstawa prawna

art. 21 ustawy z 20.12.1990 r.o ubezpieczeniu społecznym rolników

Treść orzeczenia

<table> <colgroup> <col width="101"/> <col width="293"/> </colgroup> <tr> <td> Sygn. akt </td> <td> III AUa 627/14 </td> </tr> </table> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> Dnia 11 grudnia 2014 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: <table> <colgroup> <col width="103"/> <col width="187"/> <col width="486"/> </colgroup> <tr> <td> </td> <td> Przewodniczący: </td> <td> SSA Mirosław Szwagierczak </td> </tr> <tr> <td> </td> <td> Sędziowie: </td> <td rowspan="2"> SSA Ewa Madera (spr.) SSA Alicja Podczaska </td> </tr> <tr> <td> </td> <td> </td> </tr> <tr> <td> </td> <td> Protokolant </td> <td> st. sekr. sądowy Anna Budzińska </td> </tr> </table> po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2014 r. na rozprawie sprawy z wniosku  E. C. przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o rentę rolniczą na skutek apelacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 19 maja 2014 r. sygn. akt IV U 2042/13  u c h y l a zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego. Sygn. akt III AUa 627/14 </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> Decyzją z 26 lipca 2013r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na podstawie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 ()">ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> (tekst jednolity Dz. U. z 2013r., poz. 1403) odmówił wnioskodawcy E. C. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał treść orzeczenia komisji lekarskiej KRUS z 25 lipca 2013r., stwierdzającego, że wnioskodawca nie jest całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, co skutkuje brakiem spełnienia przesłanek do przyznania żądanego świadczenia. Powyższą decyzję odwołaniem zaskarżył E. C. wnosząc o przyznanie mu prawa do renty rolniczej. Odpowiadając na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Po rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w Rzeszowie wyrokiem z 19 maja 2014r. odwołanie oddalił. Sąd pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawca E. C. urodzony (...) otrzymywał rentę rolniczą od 1 września 2011r. do 31 lipca 2013r. W celu skontrolowania orzeczenia komisji lekarskiej KRUS, Sąd I instancji przeprowadził dowód z opinii biegłych lekarzy sądowych specjalistów: neurologa, gastroenterologa, urologa i nefrologa. Biegli gastroenterolog oraz urolog stwierdzili u wnioskodawcy chorobę refluksową przełyku bez powikłań, chorobę wrzodową żołądka w wywiadzie, nawrotową kamicę nerkową z okresowym wydalaniem złogów, torbiel nerki prawej, gruczolaka stercza z objawami dyzurycznymi. Zdaniem wskazanych biegłych wnioskodawca nie jest niezdolny do pracy. Biegły neurolog po rozpoznaniu u odwołującego zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa z zespołem bólowym w okresie pełnej remisji objawów manifestacji klinicznej i stanu po operacji dyskopatii L5S1w 1995r. przyjął, że w aktualnym stopniu zaawansowania rozpoznanych schorzeń, wnioskodawca nie jest całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. Biegła nefrolog po rozpoznaniu u E. C.kamicy nerkowej nawrotowej z okresowym wydalaniem złogów, rozrostu stercza, przewlekłego zapalenia stercza w wywiadzie oraz przewlekłego kwinkomoczu z prawidłową wydolnością nerek, uznała, że z przyczyn nefrologicznych wnioskodawca nie jest całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. Sporządzone przez biegłych opinie Sąd uznał za zupełne, fachowe i na ich podstawie przyjął, że odwołujący nie jest całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. Zastrzeżenia złożone przez wnioskodawcę do stanowiska biegłych lekarzy sądowych stanowią, w ocenie Sądu Okręgowego, jedynie polemikę z ich prawidłowymi ustaleniami. Powyższe skutkowało przyjęcie, iż wnioskodawca nie spełnia warunku do przyznania prawa do renty rolniczej, bowiem nie jest całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 21;art. 21 ust. 1;art. 21 ust. 5)">art. 21 ust.1 i 5 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> (Dz. U. 2013, poz.1403) oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 1)">art. 477 14 §1 kpc</a>. Powyższy wyrok apelacją zaskarżył wnioskodawca E. C. zarzucając mającą wpływ na wynik sprawy obrazę: - <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233)">art. 233 kpc</a> poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym wybiórczą oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego przez: a) przyznanie wiarygodności dowodom z opinii biegłych lekarzy z 11 grudnia 2013r. i 15 listopada 2013r. oraz 11 kwietnia 2014r., w sytuacji, gdy są one ze sobą sprzeczne i nie odpowiadają przepisanej formie, b) w braku kompleksowej analizy sytuacji wnioskodawcy, tj. faktu pobierania renty przez 18 lat, c) braku odniesienia się do orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS z 4 lipca 2013r. uznającego wnioskodawcę za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, d) braku odniesienia się do zarzutów odwołującego przedstawionych w pismach procesowych, e) w braku odniesienia się do indywidulanej sytuacji odwołującego tj. konkretnego gospodarstwa rolnego, w tym prac, które w tym gospodarstwie mógłby wykonywać, f). odmowy uwzględnienia wniosków o powołanie innych biegłych, - <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 232)">art. 232 kpc</a> poprzez brak uzupełniającej inicjatywy dowodowej Sądu, w sytuacji, gdy istniała taka potrzeba, gdyż zebrany materiał dowody był niewystarczający do rozstrzygnięcia sprawy tj. niedopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza kardiologa oraz reumatologa, w sytuacji, gdy wnioskodawca pozostaje pod stałą opieką kardiologa, zaś o niezdolności do pracy skutkującej przyznaniem renty orzekał także lekarz rzeczoznawca reumatolog, niedopuszczenie dowodu z opinii innego zespołu biegłych, ewentualnie opinii uzupełniających, - <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 207)">art. 207 kpc</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 217)">217 kpc</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 227)">227 kpc</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 286)">art. 286 kpc</a>. poprzez oddalenie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego neurologa, - <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 328;art. 328 § 2)">art. 328 § 2 kpc</a> poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku, które utrudnia kontrolę odwoławczą oraz sformułowanie zarzutów, gdyż sprowadza się jedynie do przytoczenia opinii biegłych lekarzy oraz przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 ()">ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a>, nie zawiera przedstawienia stanu fatycznego, co poddaje w wątpliwość całościową ocenę przedmiotowej sprawy, - naruszenie prawa materialnego tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 21;art. 21 ust. 1;art. 21 ust. 1 pkt. 2)">art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> poprzez stwierdzenie braku podstaw do przyznania odwołującemu prawa do renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, co było wynikiem uprzedniego naruszenia wyżej powołanych przepisów postępowania. W oparciu o powyższe apelujący wniósł o: - zmianę zaskarżonego wyroku, w tym poprzedzającej go decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 26 lipca 2013r. i przyznanie wnioskodawcy prawa do renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, po uprzednim uwzględnieniu wniosków dowodowych wskazanych w pkt III apelacji, ewentualnie o uchylenie kwestionowanego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, zasądzenie od pozwanego Zakładu na rzecz wnioskodawcy kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W uzasadnieniu apelacji wnioskodawca wskazał między innymi na dopuszczenie przez Sąd Okręgowy dowodu z opinii jednego zespołu biegłych z pominięciem weryfikacji innych schorzeń wnioskodawcy, jak również na sprzeczność opinii i brak potwierdzenia stanowiska biegłego lekarza neurologa w dokumentacji leczniczej wnioskodawcy. Sąd Apelacyjny ustalił zważył, co następuje : Apelacja jest zasadna o tyle, o ile wywołuje skutek w postaci uchylenia kwestionowanego nią wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wydany wyrok jest - w ocenie Sądu Apelacyjnego - orzeczeniem co najmniej przedwczesnym. W sprawie nie zostały bowiem wyjaśnione istotne okoliczności pozwalające na wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia, a co za tym idzie na kontrolę jego prawidłowości przez Sąd drugiej instancji. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ustalenie czy stan zdrowia odwołującego daje podstawę do uznania go za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, bowiem stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 21)">art. 21</a> powołanej wyżej <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 ()">ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje temu ubezpieczonemu, który jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, ma wymagany okres ubezpieczenia, a niezdolność do pracy powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu lub w okresach wskazanych w ustawie jednak nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Z kolei <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20050060046" title="Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 31 grudnia 2004 r. w sprawie orzecznictwa lekarskiego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - Dz. U. z 2005 r. Nr 6, poz. 46 (§ 2)">§2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 31 grudnia 2004r. w sprawie orzecznictwa lekarskiego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego</a> ( Dz. U. z 2005r. nr 6, poz.46) wskazuje, iż przy orzekaniu o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym bierze się pod uwagę łącznie: charakter i przebieg procesów chorobowych oraz ich wpływ na stan czynnościowy organizmu, sprawność psychofizyczną organizmu, stopień przystosowania organizmu do ubytków anatomicznych, kalectwa oraz skutków choroby, wiek, rodzaj i zakres prac dotychczas wykonywanych przez zainteresowanego w gospodarstwie rolnym, możliwość przywrócenia do pracy w gospodarstwie rolnym przez leczenie i rehabilitację. Czyniąc ustalenia w powyższym zakresie Sąd pierwszej instancji podzielił w całości opinie powołanych w sprawie biegłych sądowych przyjmując, że wnioskodawca nie jest całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, z czym jednakże tut. Sąd Apelacyjny zgodzić się nie może. Ustalenia Sądu Okręgowego są całkowicie dowolne. Wskazane okoliczności nie zostały bowiem w złożonych opiniach w pełni wyjaśnione, stąd nie było podstaw do merytorycznej oceny sprawy i jednoznacznego przesądzenia spornej kwestii. Dowód z opinii biegłego, podobnie jak każdy inny dowód, powinien być poddany sądowej ocenie w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 kpc</a>, zaś uznanie jego miarodajności poprzedzone musi być stwierdzeniem, że jest to dowód w pełni fachowy i zupełny. Ponadto należy przypomnieć, iż opinia biegłego winna zawierać szczegółowe i wyczerpujące uzasadnienie wniosków końcowych, tak by poddawała się ocenie sądu i pozwalała na dokonanie ustaleń istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia. Sporządzone w sprawie opinie, na obecnym etapie postępowania, nie spełniają powyższych kryteriów, a zatem nie mogły zostać ocenione jako wiarygodne dowody w sprawie. Sąd Apelacyjny zauważa, iż biegli oceniając stan zdrowia wnioskodawcy nie poczynili żadnego odniesienia, co do możliwości osobistego wykonywania przez niego pracy w gospodarstwie rolnym. Ocena przesłanki nabycia prawa do renty rolniczej wymaga, jak słusznie wskazuje apelujący, zweryfikowania możliwości i zdolności do osobistego wykonywania pracy rolniczej w konkretnym tj. prowadzonym przez ubezpieczonego gospodarstwie rolnym. Oceny tej w sporządzonych opiniach zabrakło. Uzasadniony jest również zarzut pominięcia weryfikacji innych schorzeń odwołującego i nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłych lekarzy kardiologa, reumatologa, czy ewentualnie specjalisty rehabilitacji. Brak było również podstaw do pominięcia zarzutów wnioskodawcy złożonych do stanowiska biegłego neurologa. Naprowadzone powyżej okoliczności, w ocenie Sądu Apelacyjnego, dają podstawę do stwierdzenia, że w sprawie nie dojrzałej do rozstrzygnięcia został wydany wyrok, który musi być uznany za przedwczesny. Mając na względzie powyższe uchybienia, należało uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Rzeczą Sądu I instancji, w ponownym postępowaniu będzie, w pierwszej kolejności przeprowadzenie wywiadu dotyczącego charakteru gospodarstwa (powierzchnia, rodzaje upraw, hodowli, wyposażenie w sprzęt rolniczy), w którym pracuje lub pracował wnioskodawca w szczególności odnośnie rodzaju i zakresu prac dotychczas przez niego wykonywanych w gospodarstwie rolnym. Następnie zwrócenie się do wszystkich biegłych wydających opinie o ich uzupełnienie przez odniesienie się, co do możliwości osobistego wykonywania przez odwołującego pracy w gospodarstwie rolnym, zaś biegłego neurologa dodatkowo o zajęcie stanowiska w kwestii podniesionych przez E. C. zarzutów. W dalszej kolejności celowym będzie przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych lekarzy specjalistów z zakresu kardiologii oraz reumatologii, którzy ocenią stan zdrowia wnioskodawcy w aspekcie możliwości wykonywania przez niego pracy w gospodarstwie rolnym przy uwzględnieniu wyżej poczynionych uwag. Sąd zwróci uwagę aby wydane w sprawie opinie biegłych zawierały prawidłowe i pełne uzasadnienie wniosków końcowych, odniesienie do zgłaszanych przez strony zarzutów, zadba również, by biegli przy ich wydawaniu uwzględnili okoliczności wskazane w powołanym <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20050060046" title="Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 31 grudnia 2004 r. w sprawie orzecznictwa lekarskiego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - Dz. U. z 2005 r. Nr 6, poz. 46 ()">rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z 31 grudnia 2004r. w sprawie orzecznictwa lekarskiego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego</a> ( Dz. U. z 2005r. nr 6, poz.46). Przeprowadzenie postępowania w sposób wyżej określony, następnie ocena jego wyników i na jej podstawie wyciągnięte wnioski, będą mogły z kolei stanowić podstawę ustaleń dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (nie wykluczając oczywiście możliwości przeprowadzenia innych – czy to zawnioskowanych przez strony, czy też dopuszczonych przez Sąd z urzędu - dowodów) , a wydany wyrok będzie mógł być poddany kontroli Sądu II instancji, w sytuacji złożenia apelacji przez którąkolwiek ze stron. Nie wydaje się natomiast uzasadnione uwzględnienie wniosku o przesłuchanie skarżącego na okoliczność badania przeprowadzonego 25 lipca 2013r. przez komisję lekarską pozwanego organu rentowego. Przedmiotem postępowania sądowego w sprawach dotyczących ubezpieczenia rentowego jest ocena zgodności z prawem decyzji wydanej przez organ rentowy na wniosek ubezpieczonego lub z urzędu. Postępowanie to jest zatem postępowaniem kontrolnym. Badanie legalności decyzji i orzekanie o niej jest możliwe tylko przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wydawania decyzji. Niezależni biegli lekarze sądowi nie zastępują lekarzy organu rentowego tylko zgodnie z posiadaną wiedzą specjalistyczną poddają ocenie merytorycznej trafność wydanego orzeczenia o zdolności do pracy lub jej braku. Także późniejsza zmiana stanu zdrowia ubezpieczonego nie może stanowić – co do zasady – podstawy do uznania decyzji za wadliwą i jej zmiany przez sąd. To ostatnie stwierdzenie tyczy się dodatkowej dokumentacji przedłożonej przez wnioskodawcę po wydaniu zaskarżonej decyzji, świadczącej o dalszym jego leczeniu. W świetle wyżej naprowadzonych okoliczności - skoro wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego, praktycznie na nowo w całości - na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 kpc</a>, orzeczono jak w wyroku. </div>