I Ca 299/13

<p>Sygn. akt. I Ca 299/13</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 18 grudnia 2013 r.</p> <p> <strong> <!-- -->SĄD OKRĘGOWY W ŁOMŻY I WYDZIAŁ CYWILNY</strong> </p> <p>w składzie:</p> <p> <strong> <!-- --> PRZEWODNICZĄCY: SSO JANUSZ WYSZYŃSKI (SPR.) </strong> </p> <p> <strong> <!-- --> SĘDZIOWIE: SSO WŁODZIMIERZ WÓJCICKI</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> SSO ANDRZEJ KORDOWSKI</strong> </p> <p>Protokolant: Beata Jagielska</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2013 r. na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">G. G.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">H. J.</span> </p> <p>o zachowek</p> <p>na skutek apelacji powódki</p> <p>od wyroku Sądu Rejonowego w Łomży VIII Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w <span class="anon-block">G.</span> z dnia 12 lipca 2013 r., sygn. akt VIII C 243/13</p> <p>I.  zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasadza od pozwanej <span class="anon-block">H. J.</span> na rzecz powódki <span class="anon-block">G. G.</span> 11.164 ( jedenaście tysięcy sto sześćdziesiąt cztery ) złote z ustawowymi odsetkami od dnia 14 lutego 2013 r. do dnia zapłaty oraz kosztami postępowania w wysokości 600 złotych, a w pozostałej części powództwo oddala ;</p> <p>II.  zasądza od pozwanej na rzecz powódki 559 ( pięćset pięćdziesiąt dziewięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za instancję odwoławczą;</p> <p>Sygnatura akt I Ca 299/13</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powódka <span class="anon-block">G. G.</span> wystąpiła z pozwem przeciwko <span class="anon-block">H. J.</span> o zasądzenie od pozwanej na jej rzecz kwoty 12.000 złotych tytułem zachowku wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu.</p> <p> <span class="anon-block">H. J.</span> wniosła o oddalenie powództwa podnosząc zarzut przedawnienia roszczenia.</p> <p>Wyrokiem Sądu Rejonowego w Łomży VIII Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w <span class="anon-block">G.</span> z dnia 12 lipca 2013 r. wydanym w sprawie sygn. akt VIII C 243/13 oddalono powództwo i zasądzono od powódki na rzecz pozwanej kwotę 2.417 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.</p> <p>Sąd ten ustalił, że <span class="anon-block">F. D.</span> zmarła w dniu 10.06.2008 r. Pozwem z dnia 16.05.2011 r. <span class="anon-block">G. G.</span> wystąpiła przeciwko <span class="anon-block">H. J.</span> o zachowek w sprawie o sygn. akt I C 48/11. Zarządzeniem z 30.11.2011 r. została zobowiązana do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia praw do spadku po <span class="anon-block">F. D.</span> w terminie 14 dni. Ponieważ nie wykonała tego, postanowieniem z dnia 30.12.2011 r. postępowanie zawieszono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 177;art. 177 § 1;art. 177 § 1 pkt. 6)">art. 177 § 1 pkt 6 kpc</a>. Sąd Rejonowy w Grajewie postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2012 roku w sprawie sygn. akt I Ns 100/12 stwierdził, że spadek po <span class="anon-block">F. D.</span> zmarłej dnia 10 czerwca 2008 r. w <span class="anon-block">Ł.</span> i tam ostatnio stale zamieszkałej na mocy ustawy nabyły dzieci: <span class="anon-block">J. D.</span>, <span class="anon-block">H. J.</span>, <span class="anon-block">G. G.</span>, <span class="anon-block">M. D.</span> oraz wnuczka <span class="anon-block">E. D.</span> w częściach równych po 1/5 części. Ponieważ <span class="anon-block">G. G.</span> w sprawie sygn. akt I C 48/11 nie złożyła w ciągu roku wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania, Sąd postanowieniem z dnia 31.12.2012 r. umorzył postępowanie w tejże sprawie.</p> <p>Sąd Rejonowy ustalił nadto, że cały swój majątek, tj. udział w wysokości 3/8 części we własności gospodarstwa rolnego położonego we wsi <span class="anon-block">Ł.</span> o wartości 111.637,50 zł <span class="anon-block">F. D.</span> przekazała w dniu 19.03.2002 r. na rzecz córki <span class="anon-block">H. J.</span>, a ta przekazała go w dniu 03.08.2005 r. na rzecz swego syna <span class="anon-block">B. J.</span>. Wartość zachowku, który należałby się <span class="anon-block">G. G.</span> wynosi 11.164 zł, co było okolicznością bezsporną.</p> <p>Mając powyższe ustalenia na uwadze Sąd Rejonowy przyjął, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na zasadne zgłoszenie przez pozwaną <span class="anon-block">H. J.</span> zarzutu przedawnienia. Śmierć spadkodawczyni <span class="anon-block">F.</span> <span class="anon-block">D.</span> nastąpiła w dniu 10 czerwca 2008 r. co oznacza, że roszczenie powódki z tytułu zachowku przedawniło się z dniem 10 czerwca 2011 r. Przepis bowiem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1007)">art. 1007 k.c.</a> w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją z dnia 23 października 2011 r. stanowił, że roszczenie uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów i poleceń przedawniają się z upływem lat trzech od otwarcia spadku. Przepis w takim brzmieniu ma zastosowanie w niniejszej sprawie, bowiem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20110850458" title="Ustawa z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2011 r. Nr 85, poz. 458 (art. 8)">art. 8 ustawy z dnia 18.03.2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw</a> (Dz. U. z 22.04.2011 r.) stanowi, że „do roszczeń, o których mowa w art. 1007 ustawy, o której mowa w art. 1, powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nie przedawnionych, stosuje się przepisy tego artykułu w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą".</p> <p>Sąd dodał też, że bieg przedawnienia nie został przerwany wniesieniem przez <span class="anon-block">G. G.</span> powództwa w sprawie sygn. akt I C 48/11. Zgodnie bowiem z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 182;art. 182 § 2)">art. 182 § 2 kpc</a> umorzenie postępowania zawieszonego w pierwszej instancji nie pozbawia powoda prawa ponownego wytoczenia powództwa, jednakże poprzedni pozew nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa. Pozew więc wniesiony przez <span class="anon-block">G. G.</span> w sprawie sygn. akt I C 48/11 nie wywołał skutku, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 123;art. 123 § 1;art. 123 § 1 pkt. 1)">art. 123 § 1 pkt 1 k.c.</a> </p> <p>O kosztach procesu orzeczono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 kpc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98 § 6;art. 98 § 6 pkt. 5)">§ 6 pkt 5</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20021631348" title="Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 (§ 2;§ 2 ust. 1;§ 2 ust. 3)">§ 2 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu</a>.</p> <p>Apelację od powyższego orzeczenia wniosła powódka <span class="anon-block">G. G.</span> zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 kc</a> poprzez jego niezastosowanie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego i uwzględnienie zarzutu przedawnienia roszczenia podniesionego przez pełnomocnika pozwanej na rozprawie w dniu 11.06.2013 r., podczas gdy zgłoszenie zarzutu przedawnienia było nadużyciem prawa podmiotowego w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 kc.</a> </p> <p>Mając powyższe na uwadze wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie powództwa poprzez zasądzenie kwoty 11.164.00 zł tytułem zachowku po zmarłej <span class="anon-block">F. D.</span> wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz zasądzenie na rzecz powódki kosztów postępowania sądowego za obie instancje wg norm przepisanych.</p> <p> <strong> <!-- --> <em> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył co następuje: </em> </strong> </p> <p>Apelacja jako zasadna zasługiwała na uwzględnienie.</p> <p>Nie kwestionując ustaleń Sądu Rejonowego w zakresie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek i faktycznego jego upływu w niniejszej sprawie wskazać należy, że w kontekście całokształtu okoliczności sprawy zgłoszenie zarzutu przedawnienia przez pozwaną <span class="anon-block">H. J.</span> stanowiło nadużycie prawa podmiotowego.</p> <p>Jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 19 maja 2006 r. (III CZ 28/06, Lex nr 188379), klauzula generalna z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 kc</a> służy ocenie zachowań strony i sposobu korzystania przez nią ze swego prawa podmiotowego. Nadto z istoty nadużycia prawa podmiotowego wynika, że dokonuje go strona, która wykonując swoje prawo, czyni to niezgodnie z zasadami współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa.</p> <p>Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 kc</a> jest normą szczególną i wyjątkową, toteż jego zastosowanie w konkretnej sprawie ograniczane być powinno do przypadków szczególnie drastycznych zachowań osób uprawnionych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 08.08.1997 r., II CKN 243/97, LEX nr 1228335). Jednocześnie przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa uwzględniać należy wszystkie okoliczności konkretnego przypadku, zachodzące tak po stronie zobowiązanego, jak i po stronie poszkodowanego. Dopuszczenie stosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a>, jako obrony przeciwko zarzutowi przedawnienia jest z zasady wyjątkowe i pozostaje uzależnione od wykazania okoliczności mających taki charakter (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2006 r., IV CK 367/05, lex nr 371507).</p> <p>Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy po przeanalizowaniu całokształtu okoliczności doszedł do wniosku, że taka szczególna sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie.</p> <p>Powódka <span class="anon-block">G. G.</span> złożyła pozew o zachowek w dniu 16 maja 2011 r. w sprawie Sądu Rejonowego w Łomży VIII Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w <span class="anon-block">G.</span> o sygnaturze akt I C 48/11. Z uwagi na fakt, że nie toczyło się postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej <span class="anon-block">F. D.</span>, we wskazanej sprawie zobowiązano powódkę do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku w terminie 14 dni pod rygorem zawieszenia postępowania. Wobec niewykonania zobowiązania zaktualizował się zastosowany rygor i postanowieniem z dnia 30 grudnia 2011 r. zawieszono postępowanie w sprawie. Następnie - z uwagi na fakt, że w ciągu roku od daty wydania wskazanego postanowienia nie wniesiono o podjęcie postępowania – postanowieniem z dnia 31 grudnia 2012 r. na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 182;art. 182 § 1)">art. 182 § 1 kpc</a> umorzono postępowanie w sprawie. Wniosek powódki o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania złożony w dniu 16 stycznia 2013 r. został oddalony. Uzasadniając to ostatnie orzeczenie Sąd z powołaniem się na treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 168;art. 168 § 2)">art. 168 § 2 kpc</a> wskazał, że umorzenie postępowania nie pociągnęło za sobą ujemnych skutków procesowych, bowiem powódka pomimo umorzenia postępowania ma możliwość wystąpienia z kolejnym powództwem o zachowek. Jak się jednak obecnie okazało umorzenie postępowania wygenerowało ujemny skutek procesowy związany z upływem terminu do wystąpienia z roszczeniem o zachowek. Oddalając więc wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej w oparciu wyłącznie o przesłankę braku ujemnych skutków procesowych, stanowiło wadliwą ocenę prawną sytuacji procesowej powódki. Sąd nie pochylił się merytorycznie nad wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania, co skutkowało niepodjęciem zawieszonego postępowania, które niewątpliwe wytoczone zostało przez powódkę przed upływem terminu przedawnienia roszczenia o zachowek.</p> <p>Nie można też pominąć, że <span class="anon-block">G. G.</span> złożyła wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po <span class="anon-block">F. D.</span> w dniu 19 marca 2012 r. (akta sprawy I Ns 100/12 Sądu Rejonowego w Grajewie), a więc 19 dni po upływie terminu zakreślonego przez Sąd dla dokonania tej czynności procesowej, natomiast wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania w dniu 16 stycznia 2013 r., tj. 16 dni po upływie rocznego terminu do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania. Uchybienia więc w zakresie owych terminów były niewielkie, a dodatkowo wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po <span class="anon-block">F. D.</span> złożony został w ciągu rocznego terminu przewidzianego <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 182;art. 182 § 1)">art. 182 § 1 kpc</a> do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postepowania. Powódka nie dopełniła więc jedynie obowiązku złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania, bowiem nie posiadała wiedzy w tym zakresie. Mając więc na uwadze, że brak winy w niedokonaniu w terminie czynności procesowej podlega ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (postanowienie SN z dnia 14 stycznia 1972 r., III CRN 448/71, OSPiKA 1972, z. 7-8, poz. 144) Sąd Okręgowy uznał, że - mimo, iż brak jest obecnie możliwości wzruszenia prawomocnego postanowienia o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania - przedstawiona wyżej ocenia działania powódki i argumentacji prawnej przytoczonej przez Sąd Rejonowy w Grajewie (sygn. akt I C 48/11) w uzasadnieniu postanowienia z dnia 24 stycznia 2013 r., winna przełożyć się na ocenę stanowiska procesowego pozwanej zgłaszającej zarzut przedawnienia roszczenia. Nie należy bowiem zapominać - a co pozostało poza zakresem zainteresowania Sądu meriti - że dokonując oceny, czy zgłoszenie zarzutu przedawnienia roszczenia o zachowek stanowi nadużycie prawa według <span class="underline"> <!-- --> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 kc</a> </span>, nie można pomijać okoliczności, iż prawa osoby uprawnionej do zachowku służą urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma wobec swoich najbliższych (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2004 roku, IV CK 215/03 ). Etyczny charakter instytucji zachowku ma zatem wpływ na ocenę roszczenia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego, o których mowa w <span class="underline"> <!-- --> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> </span> </p> <p>Mając wszystko powyższe na uwadze w ocenie Sądu Okręgowego wydane przez Sąd I instancji rozstrzygnięcie, mimo że zgodne z prawem, musiało zostać negatywnie ocenione na podstawie norm pozaprawnych, regulujących zasady moralne funkcjonujące w społeczeństwie. Istniały bowiem szczególne okoliczności usprawiedliwiające opóźnienie w dochodzeniu przez powódkę roszczenia o zachowek, które rzutowały na ocenę zgłoszonego zarzutu przedawnienia w kontekście klauzuli generalnej z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> </p> <p>Wysokość należnego powódce zachowku w kwocie 11.164 zł nie była sporna między stronami.</p> <p>Wobec powyższego Sąd Okręgowy na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 kpc</a> zmienił zaskarżony wyrok zasądzając od pozwanej na rzecz powódki kwotę 11.164 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu (14.02.2013 r. - zgodnie z postulatami apelacji) oraz kwotę 600 zł tytułem uiszczonej opłaty od pozwu.</p> <p>Powódce należy się też zwrot kosztów postępowania odwoławczego w wysokości 559 zł (opłata od apelacji).</p> <p>Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach stanowił <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 2)">art. 98 § 1 i 2 kpc</a>.</p> <p>Wobec powyższego orzeczono jak w wyroku.</p> </div>