II Ca 1029/13

<p>Sygn. akt II Ca 1029/13</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 20 grudnia 2013 r.</p> <p>Sąd Okręgowy w Białymstoku II Wydział Cywilny Odwoławczy</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="167"/> <col width="431"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSO Elżbieta Siergiej</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSO Mirosław Trzaska</p> <p>SSR (del.) Alicja Dubij</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>sekr. sądowy Zofia Szczęsnowicz</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2013 r. w Białymstoku</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block"> Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej (...)</span> w <span class="anon-block">B.</span> </p> <p>przeciwko Gminie <span class="anon-block">B.</span> </p> <p>o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym</p> <p>na skutek apelacji powoda <span class="anon-block"> Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej (...)</span> w <span class="anon-block">B.</span> </p> <p>od wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku</p> <p>z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt I C 709/13</p> <p> <strong> <!-- -->oddala apelację; zasądza od powoda na rzecz pozwanego 150 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. </strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powódka <span class="anon-block"> Spółdzielnia Budowlano – Mieszkaniowa (...)</span> w <span class="anon-block">B.</span> wniosła o uzgodnienie treści <span class="anon-block">księgi wieczystej nr (...)</span> prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Białymstoku poprzez wykreślenie w dziale II tej księgi <span class="anon-block"> Spółdzielni Budowlano – Mieszkaniowej (...)</span>, jako użytkownika wieczystego <span class="anon-block">działki nr (...)</span>.</p> <p>Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy w Białymstoku oddalił powództwo i obciążył powódkę obowiązkiem zwrotu kosztów procesu.</p> <p>Sąd Rejonowy ustalił, że na podstawie decyzji Prezydenta Miasta <span class="anon-block">B.</span> z 23 maja 1990 r., nr <span class="anon-block">(...)</span>, uzupełnionej decyzją z dnia 5 czerwca 1990 r. oraz umowy zawartej w formie aktu notarialnego (Rep. <span class="anon-block">(...)</span>) w dniu 29 sierpnia 1990 r. Gmina <span class="anon-block">B.</span> przekazała w wieczyste użytkowanie <span class="anon-block"> Spółdzielni Budowlano – Mieszkaniowej (...)</span> działki o numerach geodezyjnych: <span class="anon-block">(...)</span> położone w <span class="anon-block">B.</span> przy <span class="anon-block">ulicy (...)</span> – pod realizację spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego. Z mocy ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta <span class="anon-block">B.</span> z 27 października 1995 r., nr <span class="anon-block">(...)</span>w przedmiocie podziału nieruchomości położonych między <span class="anon-block">ulicami (...)</span> w <span class="anon-block">B.</span>, zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego części osiedla <span class="anon-block"> (...)</span>, <span class="anon-block">działka nr (...)</span> przeznaczona została pod pas drogowy. Działka ta jest częścią nieruchomości pozostającej w użytkowaniu wieczystym powódki, dla której prowadzona jest <span class="anon-block">księga wieczysta nr (...)</span>. Aktualnie znajduje się na niej droga publiczna, powódka zaś, mimo że nie może z niej korzystać z wyłączeniem innych osób, nadal zobowiązania jest do ponoszenia opłat z tytułu użytkowania wieczystego.</p> <p>Sąd Rejonowy wskazał, że domniemanie wynikające z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 3)">art. 3 ustawy z 6.07.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece</a> (Dz.U. 01.124.1361) nie ma charakteru bezwzględnego i może być wzruszone za pomocą wszelkich środków dowodowych w drodze powództwa przewidzianego w art. 10 tej ustawy. Zaznaczył przy tym, że powództwo takie nie jest odmianą powództwa o ustalenie, obejmuje bowiem nie tylko żądanie ustalenia istnienia bądź nieistnienia prawa, lecz także samo uzgodnienie przez dokonanie prawidłowych wpisów. Sąd Rejonowy stwierdził, że treść <span class="anon-block">księgi wieczystej nr (...)</span> sporządzona została w oparciu o akt notarialny i decyzje poprzedzające przystąpienie stron do tego aktu, z mocy którego powstało prawo użytkowania wieczystego powódki. Istniała zatem podstawa do dokonania przedmiotowego wpisu. W ocenie Sądu Rejonowego nie nastąpiła natomiast zmiana w tym zakresie. Sąd ten wskazał, że dowód, niezgodności pomiędzy stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym obciążał stronę powodową (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 kc</a>), która nie przedstawiła dowodów swego twierdzenia, że ustanowione na jej rzecz użytkowanie wieczyste wygasło. Sąd przyjął, że nie uzasadniał takiego twierdzenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19850220099" title="Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 99 (art. 10;art. 10 ust. 5)">art. 10 ust. 5 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości</a> (Dz.U. z 1991 r. nr 30 poz. 127), obowiązujący w dacie zatwierdzenia podziału przedmiotowej nieruchomości, który przewidywał skutek przejścia własności wyodrębnionej działki na rzecz gminy jedynie w wyniku podziału dokonanego na wniosek właściciela nieruchomości. Tymczasem w okolicznościach niniejszej sprawy podział nieruchomości nastąpił na wniosek powódki będącej użytkownikiem wieczystym. Sąd wywodził, iż przewidziany powołanym przepisem wypadek przeniesienia własności, jako wyjątek od zasady przenoszenia własności nieruchomości w drodze czynności prawnej w formie aktu notarialnego nie może być interpretowany rozszerzająco, przepis zaś wyraźnie zawęża przewidziany w nim skutek wyłącznie do sytuacji wydania decyzji o podziale na wniosek właściciela. Sąd Rejonowy stwierdził więc brak podstaw do stwierdzenia wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego powódki do <span class="anon-block">działki nr (...)</span> w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19850220099" title="Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 99 (art. 10;art. 10 ust. 5)">art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości</a> (Dz.U. z 1991 r. nr 30, poz. 127), który był podstawą podziału nieruchomości. Tym samym nie widział podstaw do uznania, aby pomiędzy stanem prawnym przedmiotowej nieruchomości a stanem ujawnionym w księdze wieczystej istniała rozbieżność wymagająca uzgodnienia.</p> <p>O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł w myśl zasady odpowiedzialności za wynik sprawy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 kpc</a>).</p> <p> <strong> <!-- -->Apelację od tego wyroku w całości wywiodła powódka zarzucając naruszenie: </strong> </p> <p>1.  <strong> <!-- --> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19850220099" title="Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 99 (art. 10;art. 10 ust. 5)">art. 10 ust. 5 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości</a> (Dz.U. z 1991 r. nr 30 poz. 127 ze zm.) poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w odniesieniu do użytkownika wieczystego stosowanie tego przepisu jest wyłączone w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku odmiennego, albowiem na rzecz dopuszczalności i racjonalności objęcia tą regulacją użytkownika wieczystego przemawia podobieństwo sytuacji prawnej właściciela i użytkownika wieczystego w wypadku wyznaczenia działek (wyrok. SN z 4 marca 2010 r. I CSK 289/09)</strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- --> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 10;art. 10 ust. 1)">art. 10 ust. 1 ustawy z 6 lipca o księgach wieczystych i hipotece</a> (j.t. Dz.U. 2013 poz. 707) poprzez niezastosowanie w sytuacji, gdy stan prawny nieruchomości ujawniony w księdze wieczystej jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym albowiem wydanie przez Prezydenta Miasta <span class="anon-block">B.</span> decyzji z dnia 27 października 1995 r., znak <span class="anon-block">(...)</span>, prawo użytkowania wieczystego przysługujące powódce wygasło w części, w której jego przedmiot stanowiła działka oznaczona <span class="anon-block">numerem geodezyjnym (...)</span>. </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Wskazując na powyższe apelująca wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uzgodnienie treści <span class="anon-block">księgi wieczystej nr (...)</span> prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Białymstoku poprzez odłączenie z tej księgi działki oznaczonej <span class="anon-block">numerem ewidencyjnym (...)</span>, założenie dla niej nowej księgi wieczystej z jednoczesnym wpisaniem w dziale II Gminy <span class="anon-block">B.</span>, jako właściciela <span class="anon-block">działki (...)</span> i wykreśleniem w dziale II <span class="anon-block"> Spółdzielni Mieszkaniowej (...)</span> w <span class="anon-block">B.</span>, jako użytkownika wieczystego <span class="anon-block">działki (...)</span> oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów procesu według norm przepisanych. </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->SĄD OKRĘGOWY ZWAŻYŁ, CO NASTĘPUJE:</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Apelacja, aczkolwiek merytorycznie uzasadniona, nie mogła być uwzględniona. </strong> </p> <p>Na wstępie wskazać należy, iż Sąd Okręgowy zaaprobował w całości i przyjął za własne ustalenia co do faktów poczynione przez Sąd pierwszej instancji, jako prawidłowe, mające oparcie w materiale dowodowym a ponadto bezsporne. Ponowne przytaczanie tych ustaleń było więc zbędne.</p> <p>Wspomnieć także wypada, choć tylko na marginesie, że Sąd Okręgowy podziela stanowisko apelującego co do meritum sporu pomiędzy stronami, dotyczącego wykładni <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19850220099" title="Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 99 (art. 10;art. 10 ust. 5)">art. 10 ust. 5 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości</a>, poparte argumentacją stanowiącą w istocie powtórzenie zawartej w uzasadnieniu powołanego w apelacji wyroku Sądu Najwyższego z 4 marca 2010 r., I CSK 289/09.</p> <p>Żądanie pozwu nie nadawało się jednak do uwzględnienia z innych przyczyn. Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku trafnie zauważył, że żądanie pozwu, wywodzone z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 10;art. 10 ust. 1)">art. 10 ust. 1 ustawy z 6 lipca o księgach wieczystych i hipotece</a> (Dz.U. 2013 poz. 707) obejmowało nie tylko ustalenie rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości i porównanie go z treścią prawa ujawnionego w księdze wieczystej, ale także usunięcie ewentualnej niezgodności przez dokonanie właściwych wpisów, jednak nie poczynił w związku z tym niezbędnych ustaleń i nie wywiódł z nich dalszych wniosków.</p> <p>Podkreślenia przede wszystkim wymaga, jak ustalono dopiero w postępowaniu apelacyjnym, iż w dziale II w/w księgi wieczystej powódka <span class="anon-block"> Spółdzielnia Budowlano – Mieszkaniowa (...)</span> w <span class="anon-block">B.</span> nie jest wpisana jako „użytkownik wieczysty <span class="anon-block">działki nr (...)</span>”. Wpis o treści wskazanej w pozwie, którego wykreślenia dotyczyło zgłoszone przed Sądem Rejonowym żądanie, w w/w księdze wieczystej nie istnieje. Ujawnienie w rubryce 2.4, podrubryce 2.4.5 powódki, jako użytkownika wieczystego, odnosi się do całej nieruchomości, dla której księga jest prowadzona, a której <span class="anon-block">działka nr (...)</span> jest jedynie częścią składową (dowód: odpis z <span class="anon-block">księgi wieczystej nr (...)</span>). Tak więc zawarty w pozwie wniosek dotyczył w istocie wpisu nieistniejącego. Dodać trzeba ponadto, że aktualny wpis w dziale II <span class="anon-block">księgi wieczystej nr (...)</span> pozostaje zgodny z rzeczywistym stanem prawnym, bowiem powódka jest nadal użytkownikiem wieczystym nieruchomości w znaczeniu „wieczystoksięgowym”, złożonej z szeregu działek wyodrębnionych tylko geodezyjnie (a taki podział nie wywiera skutków cywilnoprawnych), dla której księga ta jest prowadzona. Tym samym zmiana stanu prawnego, która nastąpiła w wyniku zdarzeń wskazanych w ramach podstawy faktycznej powództwa nie mogła mieć żadnego wpływu na treść wpisu w dziale II księgi wieczystej.</p> <p>Usunięcie niezgodności, o jakiej mowa w pozwie mogłoby w tym wypadku nastąpić jedynie w drodze stosownej zmiany w dziale I polegającej na odłączeniu z <span class="anon-block">księgi wieczystej nr (...)</span> <span class="anon-block">działki nr (...)</span>, której stan prawny uległ zmianie. Wymagałoby to także założenia dla tej działki (jako odrębnej nieruchomości) nowej księgi i ujawnienia w niej właściwych <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460570319" title="Dekret z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe - Dz. U. z 1946 r. Nr 57, poz. 319 ()">praw rzeczowych</a>. Takich żądań powódka przed Sądem I instancji nie zgłaszała. Podkreślić należy, iż celem powództwa przewidzianego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460570319" title="Dekret z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe - Dz. U. z 1946 r. Nr 57, poz. 319 (art. 10)">art. 10</a> u.k.w.h. nie jest kompleksowa weryfikacja treści księgi wieczystej, a dokonanie tej weryfikacji jedynie w granicach żądania, które jest procesowym środkiem ochrony praw podmiotowych określonego kręgu uprawnionych, z poszanowaniem podstawowych reguł rządzących procesem (tak Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z 27.09.2012 r. III CSK 149/12 LEX nr 1250569). Zgodnie z zasadą dyspozycyjności wyrażoną w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 321)">art. 321 k.p.c.</a>, zakres wyrokowania jest określony żądaniem powoda w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 187;art. 187 § 1)">art. 187 § 1 k.p.c.</a>, a zatem rozstrzygnięcie nie może obejmować przedmiotu, który nie był żądaniem objęty. Występująca we wcześniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego rozbieżność poglądów dotyczących zakresu kognicji sądu w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym została wyjaśniona i przesądzona w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 28 sierpnia 2008 r., III CZP 76/08, (OSNC 2009, nr 7-8, poz. 113) i uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2010 r., III CZP 134/09, (OSNC 2010, Nr 10, poz. 131), w których stwierdzono, że w sprawie o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym sąd jest związany żądaniem pozwu. Zatem w wypadku stwierdzenia, że postulowana przez powoda treść wpisu nie odpowiada rzeczywistemu stanowi prawnemu, powództwo podlega oddaleniu także wtedy, gdy stan jawny z księgi wieczystej nie będzie odpowiadał stanowi rzeczywistemu. Przez dokładne określenie żądania, czego wymaga <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 187;art. 187 § 1;art. 187 § 1 pkt. 1)">art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c.</a>, należy w omawianych sprawach rozumieć przytoczenie w żądaniu pozwu treści wpisu, który - według powoda - powinien być dokonany w księdze wieczystej, jako zgodny z rzeczywistym stanem prawnym. Żądanie pozwu powinno więc być skonkretyzowane jednoznacznie i precyzyjnie, w zasadzie tak, aby mogło być przeniesione w postaci gotowej do sentencji orzeczenia.</p> <p>Przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia było żądanie uzgodnienia poprzez określoną w pozwie zmianę wpisu w dziale II księgi wieczystej, co z wyżej przytoczonych względów nie mogło zyskać aprobaty i to bez potrzeby merytorycznego odnoszenia się do twierdzeń pozwu, a także w razie uznania ich za słuszne.</p> <p>Powódka w apelacji w zasadniczy sposób zmieniła treść żądania domagając się uzgodnienia <span class="anon-block">księgi wieczystej nr (...)</span> poprzez : 1/ odłączenie z niej <span class="anon-block">działki nr (...)</span>/ założenie dla <span class="anon-block">działki nr (...)</span> nowej księgi wieczystej z jednoczesnym wpisaniem w dziale II Gminy <span class="anon-block">B.</span>, jako jej właściciela i wykreśleniem w dziale II Spółdzielni Budowlano - Mieszkaniowej w <span class="anon-block">B.</span>, jako użytkownika wieczystego <span class="anon-block">działki nr (...)</span>. Abstrahując od niezrozumiałego sformułowania drugiego z wyżej wymienionych żądań (wykreślenia powódki z nowej księgi wieczystej?), a mając na uwadze powyższe wywody, sformułowanie ich dopiero w apelacji stanowiło, w ocenie Sądu Okręgowego, niedopuszczalną w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 383)">art. 383 kpc</a> zmianę powództwa.</p> <p>Z tych względów apelacja powódki podlegała oddaleniu na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 kpc</a>. O kosztach procesu orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynika sprawy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 kpc</a>).</p> </div>