II AKa 259/12

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt II AKa 259/12Sygn. akt II AKa 259/12</strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> <strong> <!-- -->Dnia 8 października 2012r.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie: </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Przewodniczący: SSA – Grzegorz Salamon </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sędziowie: SA – Anna Zdziarska </strong> </p> <p> <strong> <!-- --> SA – Barbara Lubańska-Mazurkiewicz (spr.)</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Protokolant: – st. sekr. sąd. Małgorzata Reingruber </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->przy udziale Prokuratora Elżbiety Kozakiewicz-Jackowskiej</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->po rozpoznaniu w dniu 8 października 2012 r.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->sprawy z wniosku <span class="anon-block">F. A.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->o zasądzenie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikłą z represjonowania go przez władze PRL za wypadki w <span class="anon-block">U.</span> w 1976 r.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->na skutek apelacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->od wyroku Sądu Okręgowego <span class="anon-block">w. W.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->z dnia 9 maja 2012 r., sygn. akt VIII Ko 373/10</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->- utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację pełnomocnika <span class="anon-block">F. A.</span> za oczywiście bezzasadną;</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->- kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa;</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->- zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. <span class="anon-block">R. M.</span> – Kancelaria Adwokacka w <span class="anon-block">W.</span> kwotę 147,60 (sto czterdzieści siedem zł sześćdziesiąt groszy), w tym 23% VAT tytułem zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym.</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Sąd Okręgowy <span class="anon-block">w. W.</span> wyrokiem z dnia 9 maja 2012 r. oddalił wniosek <strong> <!-- --> <span class="anon-block">F. A.</span> </strong> o zasądzenie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikłą z represjonowania go przez władze PRL między <br/>25 czerwca a 30 lipca 1976 r. w związku z wydarzeniami w <span class="anon-block">U.</span> lub orzeczenia wyjątkowej renty z tego tytułu.</p> <p>Apelację od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik wnioskodawcy, który zaskarżył wyrok w całości na korzyść <span class="anon-block">F. A.</span> i zarzucił:</p> <p>I. <strong> <!-- -->(Odnośnie żądania zgłoszonego przez wnioskodawcę):</strong> </p> <p>1. na zasadzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 438;art. 438 pkt. 1)">art. 438 pkt 1 k.p.k.</a> w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia <br/>23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego1 (dalej jako: ustawa lutowa) - obrazę przepisów prawa materialnego: art. 8 ust. 1d w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 8 ust. 1 d ustawy lutowej, pomimo uznania go za niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a>; (W pierwszym rzędzie wskazać należy, że art. 8 ust. 1 a i 1 d ustawy lutowej zostały uznane wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2011 r. pod sygnaturą P 21/09 za niezgodne z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a> ze skutkiem umożliwiającym wznowienie postępowania.</p> <p>Sąd w toku postępowania pouczył wnioskodawcę o treści art. <br/>8 ust. 1 d ustawy lutowej i wskutek tego jako tytuł, na podstawie którego domaga się odszkodowania, wnioskodawca wskazał tymczasowe aresztowanie w 1976 r.</p> <p>Nawet gdyby uznać, że zastosowanie art. 8 ust. 1 d w zaistniałym stanie faktycznym było dopuszczalne, to dokonanie wyboru tytułu, w oparciu o który miałoby być zasądzone odszkodowanie było przedwczesne, ponieważ mogłoby nastąpić najwcześniej po wydaniu postanowienia o stwierdzeniu nieważności wyroku z 1985 r. Tymczasem nie toczyło się postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia i nie zostało wydane postanowienie o stwierdzeniu nieważności);</p> <p>II. <strong> <!-- -->(Odnośnie żądania odszkodowania za pozbawienie wolności w okresie 26 czerwca – 30 lipca 1976 r.):</strong> </p> <p>2. na zasadzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 438;art. 438 pkt. 2)">art. 438 pkt 2 k.p.k.</a> w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy lutowej - obrazę przepisów prawa procesowego: art. 11 ust. 1 w zw. z art. 3 <br/>ust. 2 ustawy lutowej oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 161)">art. 161 k.p.k.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 165)">165 k.p.k.</a> w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy lutowej, polegającą na badaniu podstaw wniosku pomimo braku akt postępowania organu, który orzeczenie wydał, przy jednoczesnym zaniechaniu odtworzenia akt w całości lub w części, co miało istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, bowiem uniemożliwiło wnioskodawcy realizację jego uzasadnionego interesu; (Dokonując ustaleń w przedmiocie przesłanek stwierdzenia nieważności orzeczenia: zatrzymania i zastosowania tymczasowego aresztowania wobec wnioskodawcy, Sąd nie dysponował aktami sprawy. Jednocześnie Sąd zważył, że nie zachowały się akta tejże sprawy lub spraw, a w konsekwencji nie można ustalić pod jakim zarzutem stanął wnioskodawca, jaką karą został ukarany, z jakiego powodu i na jaki okres został pozbawiony wolności. Okoliczności te - istotne dla urzeczywistnienia interesu wnioskodawcy i możliwości uzyskania odszkodowania, uzasadniały przeprowadzenie postępowania w przedmiocie odtworzenia akt sprawy, co najmniej w części. Tymczasem postępowanie takie nie zostało przeprowadzone i zakończone zgodnie z przepisami procedury);</p> <p>a nadto:</p> <p>3. na zasadzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 438;art. 438 pkt. 2)">art. 438 pkt 2 k.p.k.</a> w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy lutowej - obrazę przepisów prawa procesowego: <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 7)">art. 7 k.p.k.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 167)">167 k.p.k.</a> w zw. z 366 <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (§ 1)">§ 1 k.p.k.</a>, polegającą na dowolnej ocenie dowodów oraz zaniechaniu ustalenia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie, co mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia;</p> <p>(Sąd <em> <!-- -->a quo</em> poprzestał na ustaleniu faktu że wnioskodawca był przypadkową ofiarą represji i nie mógł być członkiem <span class="anon-block">(...)</span> i <span class="anon-block">(...)</span>, bo organizacje te wówczas nie istniały. Jednocześnie Sąd nie dokonał jakichkolwiek ustaleń czy rzeczywiście wnioskodawca nie działał w ramach innych struktur, poprzedzających powstanie <span class="anon-block">(...)</span> lub <span class="anon-block">(...)</span> albo czy nie prowadził działalności indywidualnej. Sąd miał możliwość dokonania takich ustaleń, albowiem istniał co najmniej ślad dowodu - niezatytułowana lista osób w aktach IPN. Zeznania tych osób lub dokumenty znajdujące się w ich aktach IPN mogłyby doprowadzić do odmiennych ustaleń w zakresie charakteru działalności wnioskodawcy);</p> <p>4. na zasadzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 438;art. 438 pkt. 2)">art. 438 pkt 2 k.p.k.</a> w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy lutowej - obrazę przepisów prawa procesowego w postaci <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 7)">art. 7 k.p.k.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 193)">art. 193 k.p.k.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 410)">410 k.p.k.</a>, polegającą na dokonaniu oceny wydarzeń z czerwca 1976 r. bez zasięgnięcia wiedzy specjalnej, co mogło mieć wpływ na treść wydanego orzeczenia poprzez błędne zakwalifikowanie wskazanych wydarzeń jako nie mających charakteru niepodległościowego;</p> <p>(Abstrahując od ustaleń w zakresie nieuznania działalności wnioskodawcy za niepodległościową, Sąd a quo przyjął założenie, że protesty w <span class="anon-block">U.</span> miały charakter ekonomiczny, a z tego wysnuł wniosek, że represje związane z tymi wydarzeniami nie realizują kryteriów ustawy lutowej. Oceniając wydarzenia z czerwca 1976 r. Sąd a quo oparł się na „ ustaleniach historyków”, jednak nie wskazał ani źródeł swojej wiedzy, ani historyków, na których poglądach się oparł);</p> <p>i wniósł o:</p> <p>1. zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez:</p> <p>a) uznanie, że w stosunku do wnioskodawcy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności orzeczenia co do pozbawienia wolności w okresie 26 czerwca – 30 lipca 1976 r.;</p> <p>b) zasądzenie na rzecz wnioskodawcy odszkodowania w kwocie 400 000 zł;</p> <p>a ewentualnie:</p> <p>2. uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;</p> <p>nadto o:</p> <p>3. rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zgodnie z art. 13 ustawy lutowej.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Apelacja pełnomocnika wnioskodawcy jest bezzasadna w stopniu oczywistym.</strong> </p> <p>Sąd I instancji – wbrew zarzutowi z pkt I 1 środka odwoławczego – nie naruszył przepisów prawa materialnego art. 8 ust. 1d w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej. Powołał się apelujący na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2011 r. sygn. akt P 21/09, uznający przepis art. 8 ust. 1 d w/wym. ustawy za niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a> lecz pominął, że do pouczenia wnioskodawcy o jego treści doszło wcześniej, bowiem na rozprawie w dniu 11 stycznia 2011 r. Wybór podstawy wniosku nie ma zresztą dla <span class="anon-block">F. A.</span> istotnego znaczenia bowiem z tytułu krzywd, doznanych w czerwcu – lipcu 1976 r. nie zostało przyznane wnioskodawcy odszkodowanie ani zadośćuczynienie. Tym samym nie wykluczyło to możliwości przyznania odszkodowania w oparciu o inny tytuł, na podstawie art. 8 ust. 1 tej ustawy lutowej, oczywiście tylko wtedy, gdy stwierdzone zostaną przesłanki z art. 1 tej ustawy. Podnieść nadto należy, że autor środka odwoławczego sam zauważa, że brak było podstaw do zajmowania się jakimikolwiek roszczeniami w związku ze skazaniem <span class="anon-block">F. A.</span> wyrokiem Sądu Rejonowego <span class="anon-block">d. m. s. W.</span> z dnia 2 lutego 1982 r. sygn. akt X K 934/85, bowiem wcześniej musiałoby dojść do stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 1 tzw. ustawy lutowej.</p> <p>Odnośnie zarzutu z pkt II 2 stwierdzić należy, że Sąd Okręgowy nie dysponował aktami Kolegium do Spraw Wykroczeń, gdyż dokumenty te nie zachowały się a powoływane przez skarżącego przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (rozdział 18)">rozdziału 18</a> zawierającego <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 160;art. 161;art. 162;art. 163;art. 164;art. 165;art. 166)">art. 160 – 166 k.p.k.</a> nie dają Sądowi podstawy do odtwarzania zniszczonych akt innego organu.</p> <p>Trudno doszukać się racjonalnych argumentów, które miałyby uzasadniać stawiany przez apelującego zarzut z pkt II 3 środka odwoławczego. Pozbawione racji jest domaganie się poszukiwania dowodów celem ustalenia czy rzeczywiście wnioskodawca nie działał w ramach innych struktur, poprzedzających powstanie <span class="anon-block">(...)</span> lub <span class="anon-block">(...)</span> Brak jest też w treści zarzutu jak też w uzasadnieniu wskazania, na czym miałaby polegać obraza <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 7)">art. 7 k.p.k.</a> Najistotniejszym przecież dowodem są zeznania wnioskodawcy, który wyraźnie stwierdził, że przed czerwcem <br/>1976 r. nie prowadził żadnej działalności niepodległościowej, a nawet nie uczestniczył w wydarzeniach mających miejsce w <span class="anon-block">U.</span> 25 czerwca <br/>1976 r., został przypadkowo zatrzymany i niesłusznie obwiniony i ukarany. W powyższej sytuacji, pomijając tę okoliczność, że to wnioskodawca winien wskazać dowody stanowiące podstawę wniosku, niemożliwym jest znalezienie dowodów, mogących nie tylko zaprzeczyć twierdzeniom <span class="anon-block">F. A.</span> ale wręcz udowodnić mu, że jednak działalność niepodległościową prowadził. Nieudolnie próbował to robić brat wnioskodawcy <span class="anon-block">Z. A.</span> twierdząc, że w 1976 r. działał on w <span class="anon-block">(...)</span>i zajmował się rozdawaniem ulotek. Tymczasem <span class="anon-block"> związek zawodowy (...)</span> powstał w 1980 r. a przed nim we wrześniu <br/>1976 r., a więc po wydarzeniach w <span class="anon-block">U.</span> powstał <span class="anon-block"> Komitet (...)</span> jako organizacja opozycyjna, sprzeciwiająca się polityce władz PRL, niosąca pomoc osobom represjonowanym w wyniku wydarzeń w czerwcu 1976 r. w <span class="anon-block">R.</span> i <span class="anon-block">U.</span>.</p> <p>Wbrew zarzutowi z pkt II 4 ocena wydarzeń z czerwca 1976 r. nie wymaga zasięgnięcia wiedzy specjalnej i nie ma sporu wśród historyków co do przyczyn robotniczego strajku w czerwcu 1976 r. Zasadnie zatem Sąd orzekający stwierdził, że ten protest robotników miał charakter ekonomiczny, gdyż związany był z ogłoszoną drastyczną podwyżką cen artkułów spożywczych. Pociągnął on za sobą brutalne prześladowania osób, jednakże doznane z tego powodu represje nie mogą być rekompensowane z ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. (z póź. zm.). Ustawę tę stosuje się bowiem wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.</p> <p> <span class="anon-block">F. A.</span> nie prowadził działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, a nawet jak twierdzi nie brał udziału w rozruchach z czerwca 1976 r. w <span class="anon-block">U.</span> a zatem należało utrzymać w mocy zaskarżony wyrok oddalający wniosek a apelację pełnomocnika wnioskodawcy uznać za oczywiście bezzasadną.</p> <p>Orzeczenie o kosztach postępowania odwoławczego zapadło na podstawie art. 13 ustawy lutowej. Na wniosek pełnomocnika wnioskodawcy zasądzono nieuiszczone koszty zastępstwa procesowego w II instancji w stawce podstawowej, powiększonej o podatek VAT.</p> <p> <strong> <!-- -->Z tych względów Sąd Apelacyjny postanowił jak wyżej. </strong> </p> </div>