III AUa 59/12

Sądy powszechne2012-10-09

Sygnatura

III AUa 59/12

Data orzeczenia

2012-10-09

Rodzaj

SENTENCE

Sędziowie

Antonina GrymelLena Jachimowska (PRESIDING_JUDGE)Marek Procek

Podstawa prawna

art. 26 i art. 183 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Treść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 59/12 <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> Dnia 9 października 2012 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: <table> <colgroup> <col width="167"/> <col width="498"/> </colgroup> <tr> <td> Przewodniczący </td> <td> SSA Lena Jachimowska (spr.) </td> </tr> <tr> <td> Sędziowie </td> <td> SSA Marek Procek SSA Antonina Grymel </td> </tr> <tr> <td> Protokolant </td> <td> Ewa Bury </td> </tr> </table> po rozpoznaniu w dniu 9 października 2012r. w Katowicach sprawy z odwołania H. T. (H. T. ) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o wysokość emerytury na skutek apelacji ubezpieczonego H. T. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej z dnia 28 listopada 2011r. sygn. akt VI U 1164/11 uchyla zaskarżony wyrok i znosząc w całości postępowanie przed Sądem Okręgowym – Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. /-/ SSA M.Procek /-/ SSA L.Jachimowska /-/ SSA A.Grymel Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt III AUa 59/12 </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> Decyzją z dnia 30 sierpnia 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w B. przyznał ubezpieczonemu H. T. prawo do emerytury, której najkorzystniejsza wysokość, obliczona na podstawie art.183 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, wynosi 3.317,03 zł. Odwołanie od decyzji wniósł ubezpieczony, zarzucając niewłaściwe obliczenie wysokości emerytury według art.53 i wskutek niezastosowania przelicznika za okres pracy górniczej wykonywanej stale pod ziemią i w pełnym wymiarze czasu pracy, wynikającego z art.52 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jego świadczenie zostało zaniżone. Wskazał, że posiada 21 lat pracy górniczej. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wnosząc o jego oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, zaprezentował sposób wyliczenia wysokości emerytury, zgodnie z art.53, z art.26, z art.183. Pełnomocnik organu rentowego podniósł, że prawo do nowych emerytur ustala się na podstawie art.24, art.24a lub art.184 ustawy emerytalnej, zaś ich wysokość w oparciu o art.26 lub art.183 ustawy. Okoliczność, że przy ustalaniu wysokości mieszanej emerytury, obliczenie części świadczenia następuje w myśl starych zasad, określonych w art.53 ustawy, nie stanowi podstawy do uznania, iż emerytura przyznana jest według reguł, określonych w przepisach, o których mowa w art.27-50a ustawy emerytalnej. Nadto wskazano, iż ubezpieczonemu prawo do emerytury zostało ustalone w oparciu o art.184, a jej wysokość wyliczona w myśl art. 183. W przepisach brak jest odesłania do art.52, zatem organ rentowy nie znalazł podstaw do zastosowania przeliczników do pracy górniczej. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń społecznych w Bielsku-Białej wyrokiem z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. VI U 1164/11 oddalił odwołanie oraz zasądził na rzecz organu rentowego koszty zastępstwa procesowego. Z bezspornych ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że urodzony (...) ubezpieczony, w dniu 16.05.2011 r. wystąpił z wnioskiem o emeryturę, przyznaną od dnia 30.06.2011r. zaskarżoną decyzją z dnia 30 sierpnia 2011r. Do ustalenia wysokości emerytury organ rentowy uwzględnił 32 lata, 4 miesiące i 15 dni tj. 388 miesięcy okresów składkowych, 5 lat, 6 miesięcy i 1 dzień tj. 66 miesięcy okresów nieskładkowych. Wliczając wysokość świadczenia, organ rentowy wybrał najkorzystniejszy wariant w myśl art. 183 ustawy emerytalnej i wysokość emerytury ustalił na kwotę 3.381,03 zł brutto. Weryfikując zasadność roszczenia ubezpieczonego, domagającego się obliczenia wysokości emerytury z zastosowaniem art.52 ustawy emerytalnej i uwzględnienia przelicznika 1,5 za każdy rok pracy górniczej, Sąd Okręgowy stwierdził, że prawo do świadczenia ustalono ubezpieczonemu na nowych zasadach określonych w art.24 ustawy emerytalnej. Przepis ten określa warunki do nabycia prawa do emerytury, natomiast nie określa jej wysokości. Ubezpieczony spełnił warunki do przyznania emerytury z art.24 ustawy. Wysokość tak przyznanej emerytury została wyliczona w oparciu o nowe zasady obliczania emerytury kapitałowej, określone w art.26 i 183 w/ w ustawy. Następnie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż organ rentowy dokonał wyliczenia wysokości emerytury wg zasad określonych zarówno w art.26, jak i art. 183 ustawy emerytalnej. Korzystniejszą okazała się wysokość emerytury obliczonej w myśl art.183 i w tej sytuacji organ rentowy podjął wypłatę emerytury w kwocie brutto 3.317,03 zł. Sąd Okręgowy wyjaśnił, iż emerytura obliczana według reguł art.183, której warunki przyznania ubezpieczony spełnił w 2010 r., składa się z części ustalanej na mocy art.53 i art.26 w proporcji 70%-30%. Konkludując Sąd Okręgowy podkreślił, iż ZUS nie mógł zastosować przeliczników z art.52 w/w ustawy, gdyż te przeliczniki stosuje się do obliczania wysokości emerytur przyznanych według starych zasad, podczas gdy ubezpieczony miał przyznaną emeryturę wg nowych zasad. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 1)">art.477 14 §1 k.p.c.</a> oddalił odwołanie. Apelację od wyroku wywiódł ubezpieczony, zaskarżając wyrok w całości, zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art.183 w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 52)">art.52 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>, a tym samym nieuwzględnienie przy wyliczaniu wysokości emerytury w zakresie jej części obliczonej w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 53)">art.53 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>, przeliczników, o których mowa w art.52 tejże ustawy. Wskazując na powyższy zarzut, skarżący domagał się zmiany wyroku w pkt 1 i zastosowanie do obliczenia wysokości świadczenia określonego w art.183 ust.1 pkt 1 w jej części obliczonej w oparciu o art.53 postanowień art.52, tzn. zastosowanie do tej części świadczenia przeliczników lat pracy górniczej czyli 1,5; uchylenia wyroku w pkt 2 oraz zasądzenia poniesionych kosztów procesowych w kwocie 230 zł. W uzasadnieniu środka odwoławczego, apelujący podniósł, że ustawodawca wprowadzając reformę ubezpieczeń społecznych uwzględnił wnioski zainteresowanych i zagwarantował ubezpieczonym, zatrudnionym w szczególnych warunkach, posiadającym długi staż pracy nabycie praw do emerytury na dotychczasowych warunkach. W przepisie art.184 powołanej ustawy określono zasady nabywania tych praw przez osoby, które w dniu wejścia w życie ustawy posiadały wymagany staż ubezpieczeniowy, w tym z tytułu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Ustawodawca dla tej grupy ubezpieczonych zagwarantował wcześniej obowiązujące zasady nabywania prawa i wysokość świadczenia emerytalnego. Uregulowanie art.183 nie miało na celu ograniczenie wysokości świadczenia, wręcz przeciwnie. Zbieżny z powyższym pogląd prezentuje również Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 30.11.2010 r., sygn. akt III AUa 930/10. Zarówno decyzja ZUS w zakresie wyliczania wysokości emerytury na podstawie art. 53 bez uwzględnienia art. 52 ustawy o emeryturach, jak i orzeczenie Sądu Okręgowego oddalające jego odwołanie zaprzecza w/w intencjom ustawodawcy, jest ponadto sprzeczna z poglądem wyrażonym przez Sąd Apelacyjny w Katowicach we wskazanym powyżej wyroku. Apelujący wskazał także, iż jego nieobecność na rozprawie w dniu 28.11.2011 r. była spowodowana okolicznościami niezależnymi od niego, które opisał w piśmie - usprawiedliwieniu do Sądu. W związku z opisaną tam sytuacją, nie mógł wziąć udziału w rozprawie i przedstawić twierdzeń na poparcie zawartego w odwołaniu żądania (przede wszystkim wydanego w takim samym stanie faktycznym orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Katowicach), co niewątpliwie wpłynęłoby na treść orzeczenia. W kwestii żądanych kosztów procesu skarżący podniósł, że na wyliczoną kwotę składa się opłata podstawowa od apelacji oraz koszty przejazdu do sądu wg wyliczenia: S. - B. - S. 30km + 30km = 60km (l-sza rozprawa 28.11.2011r.) S. - B. -S. 30km + 30km = 60km (złożenie apelacji) S. - K. - S. 60km + 60km - 120km (rozprawa apelacyjna); łącznie 240km x 0,8358 zł/km = 200,59 zł 0,8358zł/km - stawka za 1km przebiegu pojazdu R. (...), poj. 2165 cm 3. Rozpoznając apelację, Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Zaskarżony wyrok nie mógł się ostać, bowiem postępowanie przed Sądem pierwszej instancji dotknięte jest nieważnością. Ocena naruszenia prawa procesowego wyprzedza badanie naruszenia prawa materialnego. Sąd drugiej instancji, zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 378;art. 378 § 1)">art.378 § 1 k.p.c.</a>, rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W razie stwierdzenia nieważności postępowania Sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 2)">art.386 § 2 k.p.c.</a>). Wprawdzie skarżący wprost nie formułuje zarzutu nieważności postępowania, o jakim mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art.379 pkt 5 k.p.c.</a>, to jednak prezentowane przez apelującego okoliczności, dotyczące rozpoznania odwołania jednoznacznie wskazują, iż w postępowaniu przed Sądem Okręgowym został pozbawiony możności obrony swych praw. Pojęcie pozbawienia strony możliwości obrony swoich praw zawarte w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art.379 pkt 5 k.p.c.</a> zdefiniowane jest w judykaturze jako sytuacja, gdy na skutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących wynikiem naruszenia konkretnych przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">Kodeksu postępowania cywilnego</a>, których nie można było usunąć do momentu wydania orzeczenia w danej instancji, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub w jego istotnej części, ani osobiście ani za pośrednictwem swojego pełnomocnika procesowego, przedstawiciela ustawowego bądź kuratora i to bez względu na to czy opisane pozbawienie strony możności działania mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sporu (vide: wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 maja 1974 r. sygn. II CR 155/74, OSPiKA 1975, Nr 3, poz.66; z dnia 17 października 2003 r., sygn. IV CK 76/02, LEX nr 602283; z dnia 7 października 2009 r., sygn. III CSK 35/09, LEX nr 572042; z dnia 8 października 2009 r., sygn. II CSK 404/09, LEX nr 590206; z dnia 15 lipca 2010 r., sygn. IV CSK 84/10, LEX nr 621352). Aby pozbawienie strony możności obrony swych praw, mogło stanowić przyczynę nieważności postępowania, musi być całkowite i w sposób bezwzględny wyłączyć możliwość obrony (vide: orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 1961 r., sygn. III CR 953/60, Nowe Prawo 1963/1/117, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. III SK 32/11, LEX nr 1170692). Podstawa nieważności z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art. 379 pkt 5 k.p.c.</a> nie zachodzi jedynie w razie utrudnienia stronie popierania przed sądem dochodzonych roszczeń lub zarzutów (vide: orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 1 lutego 1961 r., sygn. IV CR 151/60, Nowe Prawo 1962/78/1042). Ocena, czy doszło do pozbawienia strony możności obrony jej praw, powinna być dokonywana przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy, a analizę, czy doszło do pozbawienia strony możności działania, trzeba rozpocząć od rozważenia, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, a następnie ustalić, czy uchybienie to wpłynęło na możność strony do działania w postępowaniu; w końcu zaś ocenić, czy pomimo zaistnienia tych okoliczności strona mogła bronić swych praw w procesie. Dopiero w razie kumulatywnego spełnienia wszystkich tych przesłanek należy przyjąć, że strona została pozbawiona możności działania (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. V CSK 21/11, LEX nr 1147800). W niniejszej sprawie ubezpieczony został prawidłowo wezwany na termin rozprawy wyznaczonej na dzień 28.11.2011 r., godz. 10. 00 (k.7-8 a.s.). Z protokołu rozprawy wynika, iż posiedzenie rozpoczęto o godz.12 45 (zakończono – godz. 13 00) ze znacznym opóźnieniem, spowodowanym koniecznością ewakuacji Sądu, a dodatkowo zawieszeniem systemu (komputerowego) Curenda. W protokole odnotowano nieobecność stron na rozprawie, w tym – prawidłowo wezwanego ubezpieczonego (k.10 a.s.). Sąd Okręgowy ujawnił, poprzez odczytanie, akta rentowe i po zamknięciu rozprawy ogłosił wyrok. W dniu 30 listopada 2011 r. do Sądu wpłynęło pismo procesowe skarżącego z dnia 29 listopada 2011 r., w którym ubezpieczony, prosząc o usprawiedliwienie nieobecności na rozprawie, zawiadomił, iż w dniu rozprawy przybył do Sądu przed wyznaczoną godziną posiedzenia, lecz do budynku Sądu nie został wpuszczony przez Policję, informującą o podłożeniu bomby i konieczności ewakuacji Sądu na czas nieokreślony. Po opuszczeniu rejonu budynku sądowego i bezskutecznych próbach telefonicznego połączenia z Sądem, ubezpieczony uznał, iż zostanie wyznaczony kolejny termin rozprawy. Dopiero po godz.14 uzyskał połączenie telefoniczne z Sądem i dowiedział się o odbytej o godz. 12 rozprawie. Zaznaczył, iż bardzo zależało mu na obecności na rozprawie, gdyż dysponował „dowodem w sprawie - wyrokiem Sądu Apelacyjnego sygn. III AUa 930/10, potwierdzającym zasadność odwołania” (k.14 a.s.). Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 214;art. 214 § 1)">art.214 §1 k.p.c.</a> rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość w doręczeniu wezwania albo jeżeli nieobecność strony jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć. Z powołanego przepisu wynika, że rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli nieobecność strony jest wywołana m.in. znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć. Sądowi Okręgowemu znana była przeszkoda, której, nie tylko skarżący, ale i żadna ze stron spraw, mających odbyć się w czasie przed odwołaniem ewakuacji, nie mogły przezwyciężyć, aby stawić się na rozprawę o wyznaczonej godzinie. Skarżący nie był obecny na rozprawie, rozpoczętej o godz.12 45 i Sąd Okręgowy uznał, że nie stawił się, mimo prawidłowego wezwania, ale to było na godz.10 00. Zatem należy stwierdzić, że nieobecność ubezpieczonego na rozprawie z powodu znanej Sądowi przyczyny wymuszała konieczność odroczenia rozprawy, tym bardziej, że Sądowi nie wiadomo było czy nieobecność ubezpieczonego na rozprawie była zamierzona czy wynikła właśnie z tej trudnej do przezwyciężenia przeszkody – ewakuacji Sądu. Brak odroczenia terminu rozprawy i wydanie bezpośrednio po (jedynej) rozprawie w dniu 28 listopada 2011 r. wyroku spowodowało, iż skarżący został pozbawiony możliwości obrony swych praw - popierania słuszności zarzutów wobec zaskarżonej decyzji z dnia 30 sierpnia 2011 r. Wydanie w takiej sytuacji orzeczenia powoduje nieważność postępowania na skutek pozbawienia strony możności obrony jej praw (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art.379 pkt 5 k.p.c.</a>) i skutkuje wypełnieniem dyspozycji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 2)">art.386 § 2 k.p.c.</a> Sąd drugiej instancji poddaje pod rozwagę Sądu Okręgowego, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy weryfikacja prawidłowości zaskarżonej decyzji uwzględniła pogląd tut. Sądu Apelacyjnego, wyrażony w wyroku z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. III AUa 930/10. Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny po myśli <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 2)">art.386 § 2 k.p.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 2)">art. 108§ 2 k.p.c.</a> orzekł jak w sentencji. /-/ SSA M.Procek /-/ SSA L.Jachimowska /-/ SSA A.Grymel Sędzia Przewodniczący Sędzia ek </div>