I ACa 236/12

<p>Sygn. akt. I ACa 236/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 11 października 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Rzeszowie Wydział I Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="208"/> <col width="413"/> </colgroup> <tr> <td> <p> <strong> <!-- --> <span class="underline"> <!-- -->Przewodniczący</span> </strong> </p> </td> <td> <p> <strong> <!-- -->SSA Kazimierz Rusin</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td> <p> <strong> <!-- -->Sędziowie:</strong> </p> </td> <td> <p> <strong> <!-- --> SA Grażyna Demko</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> SA Anna Gawełko (spraw.)</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td> <p> <strong> <!-- -->Protokolant:</strong> </p> </td> <td> <p> <strong> <!-- -->st.sekr.sądowy Cecylia Solecka </strong> </p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 27 września 2012 r. na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <strong> <!-- --> <span class="anon-block">I. T.</span>, <span class="anon-block">Z. H.</span>, <span class="anon-block">M. C.</span>, <span class="anon-block">M. O.</span> i <span class="anon-block">T. J.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- -->Skarbowi Państwa - Wojewodzie <span class="anon-block"> (...)</span> - reprezentowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa </strong> </p> <p>o ustalenie, wydanie i zapłatę</p> <p>na skutek apelacji powodów</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie</p> <p>z dnia 30 stycznia 2012 r., sygn. akt I C 1087/09</p> <p> <strong> <!-- -->u c h y l a</strong> zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego .</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Pozwem z dnia 10 września 2009r powódka <span class="anon-block">I. T.</span> wniosła o ustalenie jej praw oraz pozostałych spadkobierców do majątków ziemskich <span class="anon-block">S.</span> oraz <span class="anon-block">W.</span> i uznanie nieważności decyzji przejęcia tychże majątków w trybie dekretu o reformie rolnej . Wniosła o zwrot w naturze przedmiotowych majątków względnie przyznanie odszkodowań za w/w nieruchomości prawowitym spadkobiercom po byłej właścicielce <span class="anon-block">A. C.</span>. Swoje żądania powódka obszernie uzasadniała i „doprecyzowywała” w toku procesu w pismach procesowych, wskazując jako spadkobierców <span class="anon-block">A. C.</span> i jednocześnie dalszych powodów : <span class="anon-block">Z. H.</span>, <span class="anon-block">M. C.</span> , <span class="anon-block">M. O.</span> i <span class="anon-block">T. J.</span> .</p> <p>W odpowiedzi na pozew Skarb Państwa – Wojewoda <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">R.</span> zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w Warszawie wniósł o oddalenie powództwa. W ocenie pozwanego strona powodowa nie wykazała, że przejęcie własności majątków ziemskich na Skarb Państwa miało charakter deliktowy.</p> <p>Nadto zarzucił, że roszczenia odszkodowawcze powodów uległy przedawnieniu, najpóźniej w 1999 r.</p> <p>Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2012 r Sąd Okręgowy w Rzeszowie oddalił powództwo i zasądził od powodów solidarnie na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa koszty zastępstwa procesowego w kwocie 7.200 zł .</p> <p>W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że jest bezsporne w sprawie, iż majątek ziemski <span class="anon-block">(...)</span> wraz z zespołem pałacowo – parkowym został przejęty na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r ( art. 2 ust.1 litera e) o przeprowadzeniu reformy rolnej . Niesporne jest także to, że powodowie są - w określonych udziałach – spadkobiercami <span class="anon-block">A. C.</span>, właścicielki majątków ziemskich <span class="anon-block">(...)</span> .</p> <p>Sąd Okręgowy uznał powództwo za bezzasadne, bowiem nie ma podstaw do przyjęcia, iż majątki ziemskie objęte sporem zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa bezprawnie .</p> <p>Podstawą wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa było stosowne zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w <span class="anon-block">R.</span>, mające charakter deklaratoryjny . Sporne majątki zostały przejęte przy uwzględnieniu łącznej powierzchni kwalifikującej je pod działanie dekretu. W ocenie Sądu, zespół pałacowo – parkowy w <span class="anon-block">S.</span> pozostawał w związku funkcjonalnym i gospodarczym z pozostałą resztą majątku i stanowił wraz z nią zorganizowaną całość i jako taki został uwzględniony w łącznej powierzchni i mógłby być objęty działaniem dekretu .</p> <p>Wskazał też Sąd, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce gruntami ( art. 136 ), gdyż ustawa reguluje kwestie nieruchomości wywłaszczonych , a nie przyjętych z mocy prawa .</p> <p>Powództwo w zakresie odszkodowawczym Sąd uznał za niezasadne, a nadto wskazał, że uległo przedawnieniu.</p> <p>Termin przedawnienia minął już po wejściu w życie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19890750444" title="Ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - Dz. U. z 1989 r. Nr 75, poz. 444 ()">ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej</a> ( Dz. U nr 75, poz. 444 z późn. zm).</p> <p>O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art.98 § 1 kpc</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 1)">108 § 1 kpc</a> .</p> <p>Powyższy wyrok powodowie zaskarżyli apelacją . Wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania . W obszernym uzasadnieniu apelacji powodowie wskazali, że domagają się, by Sąd ustalił, iż nie doszło do przejęcia na Skarb Państwa nieruchomości ziemskich <span class="anon-block">S.</span> – <span class="anon-block">W.</span> na drodze dekretu o reformie rolnej z 6.09.1944 r i że nieruchomości te zostały przejęte bez reformy rolnej, z rażącym naruszeniem ówczesnego prawa .</p> <p>Powodowie wskazali, że zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 328;art. 328 § 2)">art.328 § 2 kpc</a> Sąd winien rozpoznać całość materiału dowodowego i ustosunkować się w uzasadnieniu wyroku do najistotniejszych dowodów wskazując na motywy ich uwzględnienia lub odmowy, a tak się nie stało .</p> <p>Powodowie zarzucili, że :</p> <p>1.  majątki ziemskie <span class="anon-block">(...)</span> nie zostały rozparcelowane z przeznaczeniem na cele reformy rolnej ,</p> <p>2.  Sąd nie uwzględnił ówczesnych norm prawnych, w tym Konstytucji z lutego 1947 r, art. 1 oraz aktów normatywnych dotyczących reformy rolnej powstałych po 1947 r,</p> <p>3.  Sąd naruszył przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucji</a> –<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 2;art. 21;art. 21 ust. 2;art. 20;art. 20 ust. 1)">art. 2, 21 ust. 2, art. 20 ust. 1</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 20;art. 64;art. 64 ust. 3;art. 31;art. 31 ust. 3;art. 32)">art. 20, art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3, art. 32</a> oraz przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19930610284" title="Konwencja z dnia 4 listopada 1950 r. o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 - Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ()">Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności</a>, ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską w dniu 4 listopada 1994 r ( Dz. U z 1995, nr 26, poz. 171),</p> <p>4.  doszło do błędów w ustaleniach faktycznych polegających na nieprawidłowym ustaleniu, że zespół pałacowo-parkowy w <span class="anon-block">S.</span> stanowił integralny prawnie element folwarcznej części majątku, a więc stanowił część składową części gospodarczej majątku ,</p> <p>5.  naruszony został przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 442)">art. 442 kc</a> przez jego błędne zastosowanie oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 kc</a> poprzez jego niezastosowanie przy ocenie, iż roszczenie powódki o zapłatę odszkodowania jest przedawnione ,</p> <p>6.  naruszony został przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 278)">art. 278 kpc</a> przez oddalenie wniosku dowodowego powódki o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia wartości odszkodowania należnego powodom, co w konsekwencji doprowadziło do nierozpoznania istoty sprawy .</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje :</strong> </p> <p>Apelacja jest uzasadniona .</p> <p>Uzasadnienie zaskarżonego wyroku sporządzone przez Sąd I instancji nie odpowiada wymogom określonym <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 328;art. 328 § 2)">art. 328 § 2 kpc</a>, który stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie : ustalenie faktów, które Sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa .</p> <p>Jest rzeczą oczywistą , że pisemne uzasadnienie wyroku jest niezwykle istotnym elementem procesu sądowego. Z jednej strony ma przekonać stronę , że orzeczenie jest zgodne z prawem, słuszne i sprawiedliwe, a z drugiej strony – ma umożliwić Sądowi odwoławczemu merytoryczną ocenę zasadności zapadłego orzeczenia .</p> <p>W uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji brak jest elementów wskazanych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 328;art. 328 § 2)">art. 328 § 2 kc .</a> </p> <p>W zakresie ustalenia faktów - uzasadnienie wyroku sprowadza się wyłącznie do stwierdzenia, że jest bezsporne , iż majątek ziemski <span class="anon-block">(...)</span> wraz z zespołem pałacowo – parkowym został przejęty na Skarb Państwa w trybie dekretu PKWN z 6 września 1944 r ( art. 21 ust. 1 litera e) o przeprowadzeniu reformy rolnej, a także , że niesporne jest kto jest następcą prawnym <span class="anon-block">A. C.</span>.</p> <p>Po tych dwóch stwierdzeniach Sąd wyraził swą ocenę powództwa podając, że jest ono nieuzasadnione .</p> <p>Z akt sprawy nie wynika, na jakich dowodach Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie. W zakresie postępowania dowodowego przed Sądem I instancji zostały wydane tylko dwa postanowienia dowodowe na rozprawie w dniu 16 maja 2011 r ( k. 1094).</p> <p>Na tej rozprawie Sąd postanowił o oddaleniu wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego dla określenia wartości majątku ziemskiego <span class="anon-block">(...)</span> oraz postanowił dopuścić dowód z przesłuchania powodów <span class="anon-block">I. T.</span> i <span class="anon-block">M. C.</span> na okoliczności sprecyzowane w treści protokołu z rozprawy . Ostatecznie przesłuchana w charakterze strony była wyłącznie <span class="anon-block">I. T.</span> (k. 1114).</p> <p>Sąd Okręgowy na żadnym etapie postępowania nie odniósł się do składanych przez stronę powodową przy pozwie i przy dalszych pismach procesowych licznych dokumentów, głównie w formie ich kserokopii .</p> <p>Nie wiadomo zatem w oparciu, o jakie dowody Sąd oparł swoje orzeczenie.</p> <p>Sąd przyjął, że roszczenia odszkodowawcze powodów są przedawnione powołując się ogólnie na przepisy prawa odnoszące się do kwestii przedawnienia. Sąd nie odniósł się do zarzutu naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 kc</a>, przez przyjęcie przedawnienia roszczenia mimo, że zarzut taki został podniesiony przez stronę powodową w postępowaniu przed Sądem I instancji .</p> <p>W świetle powyższego należy stwierdzić, że w sytuacji, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku w istocie nie zawiera wskazania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia poprzez ustalenie faktów, które Sąd uznał za udowodnione ( uznany przez Sąd I instancji jako bezsporny fakt przejęcia majątków objętych sporem w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19440040017" title="Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - Dz. U. z 1944 r. Nr 4, poz. 17 ()">dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej</a> był przez stronę powodową kwestionowany), nie wskazuje dowodów, na których Sąd oparł się i przyczyn , dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz nie wyjaśnia pełnej podstawy prawnej – wyrok Sądu Okręgowego nie poddaje się kontroli instancyjnej i jako taki – podlega uchyleniu na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 kpc</a> .</p> <p>Ponownie badając sprawę Sąd w pierwszej kolejności powinien dążyć do uzyskania od powodów jednoznacznego określenia żądań zgłoszonych w powództwie. W licznych i obszernych pismach procesowych „doprecyzowujących” żądanie pozwu pojawiają się bowiem żądania ustalenia, wydania, odszkodowania.</p> <p>Okoliczność, iż w postępowaniu apelacyjnym stronę powodową zaczął reprezentować profesjonalny pełnomocnik powinna temu sprzyjać . W następnej kolejności Sąd dokona ustaleń faktycznych niezbędnych dla zbadania istnienia przesłanek ostatecznie zgłoszonych przez powodów żądań, przeprowadzając stosowne postępowanie dowodowe.</p> <p>W razie ustalenia przedawnienia ewentualnych roszczeń odszkodowawczych, Sąd oceni zarzut przedawnienia przez pryzmat <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 kc .</a> </p> <p>cs</p> </div>