I ACa 1025/12

<p>Sygn. akt I A Ca 1025/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 11 października 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="219"/> <col width="398"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Ewa Głowacka (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSA Adam Jewgraf</p> <p>SSA Sławomir Jurkowicz</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>Katarzyna Rzepecka</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 11 października 2012 r. we Wrocławiu na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <strong> <!-- --> <span class="anon-block">S. K.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> Polskiemu Związkowi Działkowców z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> </strong> </p> <p>o uchylenie uchwały, przywrócenie członkostwa i przywrócenie prawa użytkowania działki</p> <p>na skutek apelacji powoda</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu</p> <p>z dnia 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt I C 1465/10</p> <p> <strong> <!-- -->oddala apelację.</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił powództwo <span class="anon-block">S. K.</span> przeciwko Polskiemu Związkowi Działkowców z/s w <span class="anon-block">W.</span> o:</p> <p>- uchylenie uchwały zarządu <span class="anon-block">(...)</span> nr <span class="anon-block"> (...)</span> z dnia <br/>27.11.2008 r. w sprawie pozbawienia powoda członkostwa w PZD i prawa użytkowania działki w <span class="anon-block">(...)</span> </p> <p>- przywrócenie członkostwa w Polskim Związku Działkowców;</p> <p>- przywrócenie prawa użytkowania działki.</p> <p>W uzasadnieniu żądań powód podał, że podstawą podjęcia zaskarżonej uchwały było działanie na szkodę PZD wyrażające się w tym, że powód zawarł <br/>z zarządem <span class="anon-block">(...)</span> umowę o przygotowanie inwestycji dla ogrodów, której nie wykonał i nie zwrócił pobranego wynagrodzenia. Tymczasem z protokołów komisji kontrolnych nie wynika, aby zawarcie umowy było działaniem na szkodę PZD, ani też aby był zobowiązany do zwrotu otrzymanego po jej wykonaniu wynagrodzenia. Uchwała tym samym została podjęta z naruszeniem postanowień statutu. W ocenie powoda uchylenie zaskarżonej uchwały spowoduje nieważność kolejnych wydanych przez Okręgowy Zarząd PZD i Krajową Radę PZD, <br/>w następstwie składanych odwołań.</p> <p>Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa podnosząc, że kwestia działania powoda na szkodę PZD, a konkretnie <span class="anon-block">(...)</span>, stwierdzona została po przeprowadzonej kontroli dokumentacji finansowo-księgowej za rok <br/>2007 r. <span class="anon-block">(...)</span> poniósł szkodę w wysokości 4.070 zł, bowiem taka kwota wypłacona została powodowi w związku z zawartą umową o dzieło, która nie została wykonana.</p> <p>Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w dniu <br/>20.04.2007 r. pomiędzy Zarządem <span class="anon-block">(...)</span> a powodem, zawarta została umowa przedmiotem, której było „przygotowanie inwestycji pn. wykonanie przyłącza energetycznego do ogrodu <span class="anon-block">(...)</span>”. Ustalone w umowie wynagrodzenie w kwocie 4.800 zł brutto zostało wypłacone.</p> <p>W tym czasie powód pełnił funkcję prezesa zarządu.</p> <p>W piśmie z dnia 12.05.2011 r. (k. 85) powód wyjaśnił, że w wykonaniu umowy podjął szereg czynności jak prowadzenie rozmów telefonicznych w sprawie przywrócenia dopływu energii elektrycznej do ogrodu z uwagi na kradzież transformatora, podpisał wstępne porozumienie z <span class="anon-block"> (...)</span>, prowadził negocjacje z<span class="anon-block">(...)</span>, poszukiwał hurtowni w celu nabycia kabla za korzystną cenę.</p> <p>W dniu 27.11.2008 r. zarząd <span class="anon-block">(...)</span> podjął uchwałę nr <span class="anon-block">(...)</span> <br/>o pozbawieniu powoda członkostwa PZD i prawa użytkowania działki, powołując się na spełnienie przesłanki wymienionej w § 36 ust 1 statutu w postaci działania na szkodę PZD. Z uzasadnienia uchwały wynika, że zawarcie umowy nie znajdowało podstaw, nie została ona wykonana , a powód nie zwrócił pobranego wynagrodzenia.</p> <p>Prezydium Okręgowego Zarządu PZD i Krajowa Rada PZD nie uwzględniły odwołań powoda.</p> <p>W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd uznał, że powództwo <br/>o uchylenie uchwały nr <span class="anon-block">(...)</span> nie zasługiwało na uwzględnienie z uwagi na niewłaściwe określenie żądania. Powód został pozbawiony członkostwa trzema uchwałami – tą zaskarżoną i dwiema wydanymi w postępowaniu odwoławczym. Uchwała nr <span class="anon-block">(...)</span> nie może zostać uchylona w oderwaniu od pozostałych. Uchylenie pierwszej nie spowoduje automatycznej utraty mocy uchwały Okręgowego Zarządu i Krajowej Rady PZD. W świetle przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051691419" title="Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych - Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1419 ()">ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych</a> i postanowień statutu PZD, poza uchyleniem wszystkich uchwał nie ma innej drogi przywrócenia członkostwa w PZD.</p> <p>Powództwo zostało oddalone z przyczyn formalnych, przez co zbędne było rozstrzyganie czy postępowanie wewnątrzorganizacyjne było prawidłowe i czy wskazane w zaskarżonej uchwale okoliczności faktyczne, stanowiły wyczerpanie przesłanki działania na szkodę PZD.</p> <p>Z przyczyn wyżej podanych brak też było podstaw do uwzględnienia żądania przywrócenie powodowi prawa użytkowania działki, skoro jest ono nierozerwalnie związane z członkostwem w PZD.</p> <p>Apelację od wyroku wniósł powód domagając się zmiany wyroku poprzez uwzględnienie powództwa ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania zarzucając:</p> <p>1.  pominięcie § 123 pkt 11 oraz § 150 ust. 2 pkt 16 statutu PZD;</p> <p>2.  naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051691419" title="Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych - Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1419 (art. 25;art. 25 ust. 2)">art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 8.07.2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58)">art. 58 kc</a> poprzez ich niezastosowanie;</p> <p>3.  błędną wykładnię prawa materialnego jakoby ze statutu PZD nie wynikało, aby zaskarżenie uchwały pierwszej instancji było niewystarczające do uchylenia wszystkich uchwał.</p> <p>W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o jej oddalenie.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>W ustalonych okolicznościach faktycznych, które nie były sporne między stronami, oddalenie powództwa jest trafne, chociaż nie z przyczyn wskazanych przez Sąd pierwszej instancji.</p> <p>Sąd uznał, że powód niewłaściwie określił żądanie, bowiem członkostwa pozbawiony został na podstawie trzech uchwał – zaskarżonej i dwóch wydanych w następstwie wniesionych odwołań, przez co pierwsza z nich nie może być uchylona w oderwaniu od pozostałych.</p> <p>Te argumenty nie dawały podstawy do oddalenia powództwa.</p> <p>Na wstępie podnieść należy, że wbrew ocenie Sądu Okręgowego powód został pozbawiony członkostwa na podstawie zaskarżonej uchwały, a pozostałe były jedynie następcze. Organy odwoławcze nie widziały podstaw do uwzględnienia stanowiska powoda wyrażanego w odwołaniach, ale merytorycznie o utracie członkostwa nie rozstrzygały, bowiem z § 37 ust.1 statutu wynika, że pozbawienie członkostwa następuje na mocy uchwały zarządu <span class="anon-block">(...)</span>.</p> <p>Dalej zważyć należy, że sąd wyrokiem orzeka o przedmiocie procesu, czyli o roszczeniu zgłoszonym przez powoda. Jeżeli zachodzą materialnoprawne przesłanki do jego uwzględnienia, sąd wydaje wyrok zasądzający, w przeciwnym razie powództwo w całości lub w części oddala.</p> <p>Odmowa udzielenia sądowej ochrony prawnej zawartemu w pozwie</p> <p>roszczeniu, bez zajęcia merytorycznego stanowiska, co do jego zasadności, <br/>w świetle norm prawa procesowego skutkuje odrzuceniem pozwu, a nie oddaleniem powództwa. Wydając postanowienie o odrzuceniu pozwu sąd stwierdza, że merytoryczne rozpoznawanie sprawy jest niedopuszczalne wyłącznie z przyczyn formalnych. Przyczyny te wymienione są w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 199)">art. 199 kpc</a>. Wyrok natomiast jest orzeczeniem, co do istoty sprawy i stanowi wyraz ustosunkowania się sądu do przedmiotu procesu. Wydając decyzję w postaci wyroku sąd jest związany żądaniem, poza granice którego wyjść nie może z uwagi na treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 321;art. 321 § 1)">art. 321 § 1 kpc</a>.</p> <p>Niedopuszczalne jest oddalenie powództwa z tego powodu, że w ocenie</p> <p>sądu uwzględnienie żądania zgłoszonego w pozwie nie spowoduje osiągnięcia skutku oczekiwanego przez powoda.</p> <p>Zważyć należy, że to powód decyduje, jakiej ochrony prawnej domaga się i nie</p> <p>może stanowić podstawy odmowy jej udzielenia ta okoliczność, że w ocenie sądu nie jest ona wystarczająca dla uzyskania celu, do którego dąży.</p> <p>Sąd pierwszej instancji nie mógł się zatem uchylić od merytorycznego</p> <p>rozpoznania sprawy z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu. Pomimo wadliwości motywów rozstrzygnięcia wyrok jest prawidłowy, bowiem powództwo nie mogło być uwzględnione z przyczyn niżej podanych.</p> <p>W <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051691419" title="Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych - Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1419 ()">ustawie z dnia 8.07.2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych</a> tylko jeden</p> <p>przepis reguluje kwestie związane z utratą członkostwa i utratą prawa użytkowania działki stanowiąc, że w sprawach nabycia lub utraty członkostwa w PZD oraz nabycia lub utraty użytkowania działki w rodzinnym ogrodzie działkowym zainteresowany może – po wyczerpaniu postępowania wewnątrzorganizacyjnego – dochodzić swoich praw na drodze sądowej.</p> <p>Przepis nie precyzuje jakie roszczenia przysługują zainteresowanemu bowiem</p> <p>użycie przez ustawodawcę określenia „dochodzenie swoich praw” jest tak ogólnikowe, że trudno na jego tle jednoznacznie stwierdzić, czego konkretnie przed sądem może się domagać.</p> <p>Uchylenie uchwały jest roszczeniem normatywnie określonym. Przysługuje ono członkom spółdzielni z mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820300210" title="Ustawa z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze - Dz. U. z 1982 r. Nr 30, poz. 210 (art. 24;art. 24 § 6;art. 42;art. 42 § 3)">art. 24 § 6 i art. 42 § 3 ustawy prawo spółdzielcze</a> oraz wspólnikom i organom spółek wymienionym w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20000941037" title="Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 (art. 250)">art. 250 ksh</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20000941037" title="Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 (art. 422)">422 ksh</a>. W przypadku członków spółdzielni podstawą uwzględniania tego roszczenia jest sprzeczność uchwały ze statutem, a uchwały wspólników mogą być uchylane z powodu ich sprzeczności z umową spółki bądź dobrymi obyczajami. Obie powołane ustawy przewidują też uprawnienie określonego kręgu podmiotów do domagania się stwierdzenia nieważności uchwał w przypadku ich sprzeczności z prawem.</p> <p>W przeciwieństwie do tych aktów prawnych <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051691419" title="Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych - Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1419 ()">ustawa o rodzinnych ogrodach działkowych</a> takich uregulowań nie zawiera. Aby uznać, że roszczenie o uchylenie uchwały przysługuje zainteresowanemu, który pozbawiony został członkostwa <br/>w PZD, musiałaby istnieć podstawa normatywna dająca uprawnienie do wystąpienia z żądaniem takiej treści. Przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820300210" title="Ustawa z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze - Dz. U. z 1982 r. Nr 30, poz. 210 ()">ustawy prawo spółdzielcze</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20000941037" title="Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ()">kodeksu spółek handlowych</a> nie można jednak stosować wobec członków PZD, nawet w drodze analogii, wobec braku w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051691419" title="Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych - Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1419 ()">ustawie o rodzinnych ogrodach działkowych</a> stosownego odesłania - w sprawach nieuregulowanych - do żadnego innego aktu prawnego rangi ustawowej. Niewątpliwie przynależność do PZD odbywa się na zasadach dobrowolności, ale próżno poszukiwać roszczeń, jakie przysługują członkom PZD, <br/>w przypadku niezgodnego z prawem lub statutem pozbawienia członkostwa, także <br/>w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19890200104" title="Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach - Dz. U. z 1989 r. Nr 20, poz. 104 ()">ustawie prawo o stowarzyszeniach</a>.</p> <p>Przeciwko konstruowaniu, na gruncie ustawy o rodzinnych ogrodach</p> <p>działkowych, roszczenia o uchylenie uchwały organu PZD, przemawia nie tylko brak podstawy prawnej, ale również ograniczenie w czasie możliwości wystąpienia <br/>z takim powództwem przez członka spółdzielni w terminie 6 tygodni, a podmiotów wymienionych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20000941037" title="Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ()">kodeksie spółek handlowych</a> 1 miesiąca. Gdyby przyjąć, że również członkowi PZD takie uprawienie przysługuje, żaden z tych terminów nie miałby zastosowania, a nie można oczekiwać, aby sądy same ustalały terminy do zaskarżenia uchwał skoro prawa nie stanowią, ale je stosują.</p> <p>Uchwały sprzeczne ze statutem, jako wadliwe czynności prawne, mogą być unieważnione, ale ich wzruszenie nigdy nie następuje z mocy samego prawa, <br/>a jedynie, jako rezultat powołania się na wadliwość przez osobę uprawnioną. <br/>Skoro ustawodawca uprawnionym osobom dał możliwość wzruszenia uchwał sprzecznych ze statutem ( dobrymi obyczajami) w ściśle określonym terminie, nie sposób przyjąć, aby członkowie stowarzyszeń z odpowiednim powództwem wystąpić mogli w każdym dowolnym czasie.</p> <p>Z uwagi na to, że członkostwo w PZD ma charakter stosunku cywilnoprawnego, dopuszczalnych i przysługujących roszczeń osobie, która pozbawiona została praw członkowskich na podstawie uchwały właściwego organu, poszukiwać należy na gruncie prawa cywilnego.</p> <p>Wydanie uchwały o pozbawieniu członkostwa w sprzeczności <br/>z postanowieniami statutu może skutkować jej uchyleniem, ale tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje tego rodzaju uprawnienie.</p> <p>Poszukiwanie jednak podstaw do żądania określonego w pozwie w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kodeksie cywilnym</a>, także skazane jest na niepowodzenie.</p> <p>Przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kodeksu cywilnego</a> nie zawierają regulacji pozwalającej na konstruowanie roszczenia „o uchylenie uchwały” z powodu jej sprzeczności ze statutem.</p> <p>Statut jest prawem umownym. Ocena prawna skutków naruszenia przez którąkolwiek ze stron jego postanowień może być dokonana wyłącznie w oparciu <br/>o przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kodeksu cywilnego</a> dotyczące czynności prawnych. Jeżeli czynność prawna jest sprzeczna z ustawą albo ma na celu jej obejście lub jest sprzeczna <br/>z zasadami współżycia społecznego ,z mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1;art. 58 § 2)">art. 58 § 1 i 2 kc</a>, jest nieważna. Nieważności czynności prawnej nie można jednak łączyć ze sprzecznością ze statutem, który jest szczególnym rodzajem umowy.</p> <p>Niewątpliwie uchwała, jako czynność prawna, może być sprzeczna z prawem</p> <p>lub zasadami współżycia społecznego. Jednakże z żądaniem stwierdzenia jej nieważności powód nie wystąpił, przez co niedopuszczalna byłaby ocena zgłoszonego żądania przez pryzmat przesłanek wymienionych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58)">art. 58 kc</a> z uwagi na zakaz wynikający z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 321;art. 321 § 1)">art. 321 § 1 kc.</a> W tym kontekście podniesiony w apelacji zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58)">art. 58 kc</a> poprzez jego niezastosowanie, jest całkowicie niezasadny.</p> <p>Poszukując dalej podstaw normatywnych dla określenia roszczeń, jakie przysługują członkowi PZD w przypadku naruszenia jego praw członkowskich, dopuszczalnym jest powództwo o ustalenie stosunku prawnego lub prawa w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 189)">art. 189 kpc</a>. Przy zastosowaniu tego przepisu, mającego w istocie charakter materialnoprawny pomimo zamieszenia w przepisach <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">kodeksu postępowania cywilnego</a>, przesłanką byłaby nieważność uchwały z powodu braku podstaw do pozbawienia członkostwa określonych w statucie.</p> <p>Nie przesądzając jednoznacznie czy i jakie roszczenia przysługują powodowi,</p> <p>w ocenie Sądu Apelacyjnego, nie ma z pewnością podstawy normatywnej do przyznania powodowi roszczenia o uchylenie uchwały z powodu jej niezgodności ze statutem, co skutkuje brakiem możliwości uwzględniania pozostałych roszczeń <br/>o przywrócenie członkostwa i przywrócenia prawa użytkowania działki.</p> <p>Z tych przyczyn pomimo wadliwości motywów jakimi kierował się Sąd oddalając powództwo, wyrok jest prawidłowy, a to skutkuje oddaleniem apelacji <br/>w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 kpc</a>.</p> <p>MW</p> </div>