II AKa 178/12

<p>Sygn.akt II AKa 178/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> Dnia 11 października 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Białymstoku w II Wydziale Karnym w składzie</p> <table> <colgroup> <col width="269"/> <col width="441"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący</p> </td> <td> <p>SSA Jacek Dunikowski</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie</p> </td> <td> <p>SSA Tomasz Eryk Wirzman (spr.)</p> <p>SSA Janusz Sulima</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant</p> </td> <td> <p>Barbara Mosiej</p> </td> </tr> </table> <p>przy udziale Danuty Dąbrowskiej - Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Białymstoku, upoważnionej przez Prokuratora Apelacyjnego w Białymstoku do udziału w sprawie</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 11 października 2012 r.</p> <p>sprawy <strong> <!-- --> <span class="anon-block">A. K.</span> </strong> </p> <p>o odszkodowanie</p> <p>z powodu apelacji wniesionej przez prokuratora</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce</p> <p>z dnia 30 maja 2012r. sygn.akt II Ko 66/12</p> <p>I.  Uchyla wyrok w części zasądzającej odszkodowanie powyżej kwoty 12.000 (dwunastu) tysięcy złotych i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Ostrołęce do ponownego rozpoznania.</p> <p>II.  W pozostałej części wyrok utrzymuje w mocy.</p> <p>III.  Kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa.</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <strong> <!-- -->1</strong>. Wyrokiem z dnia 11 października 2012 r. w sprawie sygn. III Ko 66/12 Sąd Okręgowy w Ostrołęce zasądził od Skarbu Państwa na rzecz <strong> <!-- --> <span class="anon-block">A. K.</span> </strong>19.000 zł. tytułem odszkodowania i 6000 zł. zadośćuczynienia, za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie zastosowane wobec wnioskodawcy, w dniu 7 kwietnia 2009 r. trwające do 16 czerwca 2009 r., w sprawie prowadzonej przez Prokuraturę Apelacyjną w Warszawie o sygn. Ap-V-Ds. 79/09 obciążając kosztami postępowania Skarb Państwa.</p> <p> <strong> <!-- -->2</strong>. Wyrok został zaskarżony przez <strong> <!-- -->prokuratora</strong> na <strong> <!-- -->niekorzyść</strong> wnioskodawcy.</p> <p>Stosownie do przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 427;art. 427 § 1;art. 427 § 2)">art. 427 §1 i § 2 k.p.k.</a>, w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 425;art. 425 § 2)">art. 425 § 2 k.p.k.</a> od podmiotu fachowego – prokuratora, obok wskazania zarzutów stawianych rozstrzygnięciu i kierunku środka odwoławczego, należało oczekiwać także wskazania zakresu zaskarżenia rozstrzygnięcia i korelujących z tym wniosków (<em> <!-- -->petitum</em>) apelacji. Pisemny środek odwoławczy z trudnością czyni zadość wymogom stawianym przez przepisy prawa procesowego. Oznaczenie zakresu zaskarżenia, tj. kwoty 19.000 zł. orzeczonej tytułem odszkodowania, a także wskazanie <em> <!-- -->petitum</em>, nie odpowiada stanowisku prokuratora wyrażonego w uzasadnieniu apelacji, z którego wynika, że skarżący nie kwestionuje jednak orzeczonej tytułem odszkodowania kwoty 12.000 zł. Sporna pozostaje jedynie kwota 7000 zł. , związana z roszczeniem dotyczącym uszkodzenia samochodu. A zatem bezzasadnie jako przedmiot zaskarżenia wskazano całą kwotę odszkodowawczą tj. 19.000 zł., a także z niezrozumiałych powodów zawarto w żądaniu apelacji (<em> <!-- -->petitum</em>), uchylenie w tej części wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.</p> <p>Na rozprawie odwoławczej prokurator, odwołując się do uzasadnienia środka odwoławczego, sprecyzował zakres i wnioski apelacji.</p> <p> <strong> <!-- --> 3</strong>. Wobec mankamentów apelacji prokuratora, co do zakresu zaskarżenia, zamazującej obraz rozstrzygnięcia, a także kierując się potrzebą takiego wyrokowania, by poddany kontroli odwoławczej wyrok sądu I instancji nie budził wątpliwości, wyrok Sądu Apelacyjnego zawiera dyspozycję, utrzymującą w mocy pozostałą część wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce. Tym samym <strong> <!-- -->przedmiotem zaskarżenia </strong>objęto jedynie odszkodowanie związane z uszkodzeniami samochodu obejmujące kwotę <strong> <!-- -->7000</strong> zł. I w tej tylko części Sąd Apelacyjny przystąpił do kontroli odwoławczej. Pozostała część wyroku sądu I instancji tj. kwota 6000 zł. tytułem zadośćuczynienia i kwota 12.000 zł. tytułem odszkodowania, tj. <strong> <!-- -->łącznie suma 18.000</strong> zł., pozostała poza polem rozważań Sądu Apelacyjnego i orzeczenie w tej części <strong> <!-- -->podlega wykonaniu</strong>.</p> <p>A zatem zarzuty apelacyjne skierowane są przeciwko zaskarżonej części wyroku odnoszącej się do odszkodowania związanego z uszkodzeniem samochodu tj. kwoty 7000 zł.</p> <p>Apelacja prokuratora w tej części zarzuca:</p> <p>1/ obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 7;art. 92;art. 167;art. 366;art. 366 § 1;art. 366 § 410)">art. 7, 92, 167, 366§1 i 410 kpk</a> polegającą na dowolnej, a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego, nie poprzedzonej ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności sprawy w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia prawdy poprzez bezkrytyczną ocenę zeznań <span class="anon-block">A. K.</span> dotyczących okoliczności oraz zakresu powstania uszkodzeń samochodu marki <span class="anon-block">A. (...)</span> o nr rej. <span class="anon-block">(...)</span> poprzez:</p> <dl> <dt>-</dt> <dd> <p>nieprzeprowadzenie dowodów z zeznań świadków <span class="anon-block">M. K.</span>, <span class="anon-block">J. K.</span> i <span class="anon-block">A. G.</span> na okoliczności ustalenia faktycznego przebiegu zatrzymania <span class="anon-block">A. K.</span> i powstałych w czasie zatrzymania uszkodzeń przedmiotowego pojazdu <span class="anon-block">A. (...)</span> pomimo, że z akt sprawy wynikało, iż <span class="anon-block">A. K.</span> nie zastosowawszy się do poleceń funkcjonariuszy Policji, usiłując uniemożliwić zatrzymanie i zbiec z miejsca czynność w tym celu wjechał samochodem na chodnik dla pieszych, gdzie po przejechaniu kilkudziesięciu metrów kierowany przez niego pojazd został zablokowany przez samochód służbowy Policji, którą to okoliczność wnioskodawca <span class="anon-block">A. K.</span> w sowich zeznaniach pominął, a czym mógł spowodować powstanie szkody w mieniu w postaci uszkodzeń samochód marki <span class="anon-block">A.</span>, lub co najmniej przyczynić się do powstania i rozmiaru szkody,</p> </dd> <dt>-</dt> <dd> <p>nieprzeprowadzeniu dowodu z zeznań świadka <span class="anon-block">W. Z.</span> oraz dokumentu „Dyspozycja zatrzymania i przechowywania pojazdu nr <span class="anon-block"> (...)</span>" z akt sprawy II K 837/11, k. 677, Sądu Rejonowego w Ostrołęce, w którym wskazano jakie uszkodzenia posiadał pojazd przed przyjęciem przez wskazanego świadka zlecenia holowania samochodu marki <span class="anon-block">A. (...)</span> z miejsca zatrzymania na parking Komendy Miejskiej Policji w <span class="anon-block">O.</span> pomimo, że świadek <span class="anon-block">A. K.</span> twierdził, że wymienione w zleceniu uszkodzenia karoserii powstały w czasie holowania pojazdu, a nie wcześniej,</p> </dd> <dt>-</dt> <dd> <p>nieprzeprowadzenie dowodów z zeznań świadka <span class="anon-block">M. C.</span> na okoliczności odbioru i odholowywania pojazdu z policyjnego parkingu pomimo, że z ujawnionych na rozprawie dowodów w postaci protokołów oględzin pojazdu nie wynika jakoby przed odebraniem pojazdu uszkodzone były elementy zespołu napędowego, skrzyni biegów, układu chłodzącego skrzyni, osłony przegubu pojazdu marki <span class="anon-block">A. (...)</span>, co może świadczyć, że mogły powstać w innych okolicznościach niż podane przez wnioskodawcę,</p> </dd> <dt>-</dt> <dd> <p>nieprzeprowadzenia dowodu z dokumentu z akt sprawy II K 837/11, 685 Sądu Rejonowego w Ostrołęce w postaci Pokwitowania odbioru pojazdu <span class="anon-block">A. (...)</span> w dniu 14 kwietnia 2009 r. z policyjnego parkingu na okoliczność istniejących w chwili odbioru pojazdu uszkodzeń, mimo, że zarówno w ujawnionych protokołach oględzin pojazdu jak i w nieujawnionym, wskazanym wyżej dokumencie, brak jest wzmianki o uszkodzeniach zespołu napędowego, skrzyni biegów, układu chłodzącego skrzyni i osłony przegubu, zaś takie uszkodzenia zostały wskazane przez wnioskodawcę jako powstałe w czasie holowania pojazdu z miejsca zatrzymania na parking Policji i ujęte w złożonym na rozprawie dokumencie „Rozliczenie naprawy z dnia 08 marca 2012 r.,</p> </dd> </dl> <p>2/ błąd w ustaleniach faktycznych, który miał wpływ na treść orzeczenia, polegający na dowolnym przyjęciu, że w toku zatrzymania <span class="anon-block">A. K.</span> funkcjonariusze Policji użyli środki nieadekwatne do zaistniałych okoliczności co skutkowało uszkodzeniem samochodu marki <span class="anon-block">A. (...)</span> o nr rej.<span class="anon-block">(...)</span>, nieustaleniu jakie to były środki oraz całkowitym pominięciu okoliczności, że w świetle akt sprawy to wnioskodawca <span class="anon-block">A. K.</span> swoją postawą spowodował użycie środków przymusu bezpośredniego przez funkcjonariuszy Policji, czym mógł spowodować powstanie szkody w mieniu lub co najmniej przyczynić się do powstania i rozmiaru szkody,</p> <p>W <em> <!-- -->petitum</em> apelacji prokurator wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części (tj. dotyczącej kwoty 7000 zł.) i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Ostrołęce do ponownego rozpoznania.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja zasługuje na uwzględnienie.</p> <p> <strong> <!-- -->4.</strong> W kontekście podniesionych zarzutów apelacyjnych (zwłaszcza obrazy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 366;art. 366 § 1)">art. 366 § 1 k.p.k.</a>), nie można jednak nie zaważyć, biernej postawy prokuratora na rozprawie przed sądem I instancji. Prokurator, poza przyłączeniem się do wniosków pełnomocnika wnioskodawcy, własnych wniosków dowodowych nie zgłaszał. Tak jak strona przeciwna, nie żądał uzupełnienia przewodu sądowego. Przeciwnie, niż czyni to w apelacji, wskazał takie kwoty odszkodowania i zadośćuczynienia, jakie zostały później zasądzone w wyroku sądu I instancji (vide karta 41 verte, „<em> <!-- -->Prokurator – popiera wniosek co do istoty, Wnosi o zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie 6000 zł. i odszkodowania w kwocie 12.000 zł. plus 7000 zł. poniesionej szkody materialnej.</em>”). Taka postawa, niezależnie od uchybień sądu, wpływa na przewlekłość postępowania związanego z przeprowadzaniem (dalszych, także nowych) dowodów przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W tym kontekście, jak i zgłaszanych <em> <!-- -->de lege ferenda</em> postulatów, kwestia procesowej aktywności stron procesowych (tu prokuratora), nabiera zasadniczego znaczenia, zwłaszcza dla powszechnie postulowanej potrzeby prowadzenia procesu kontradyktoryjnego, a nie inkwizycyjnego.</p> <p> <strong> <!-- -->5.</strong> Przewidziana w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (rozdział 58)">Rozdziale 58 Kodeksu postępowania karnego</a> odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych związana jest <strong> <!-- -->ściśle</strong> z faktem niesłusznego skazania, tymczasowego aresztowania lub zatrzymania. Stanowi o tym wprost przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552)">art. 552 k.p.k.</a> Stosownie do przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552;art. 552 § 4)">art. 552 § 4 k.p.k.</a> mogą być rekompensowane - tu szkoda, (a także krzywdy), będące <strong> <!-- -->bezpośrednim następstwem</strong> niesłuszności zastosowanego środka przymusu. Jeżeli w wyniku sposobu wykonania środków przymusu doszło do dalszych szkód (w tej sprawie związanych z uszkodzeniem samochodu), to winny być one dochodzone na drodze postępowania cywilnego. Prawo do odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania lub zatrzymania przysługuje w związku z <strong> <!-- -->pozbawieniem wolności</strong> przez zastosowanie wskazanego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552;art. 552 § 4)">art. 552 § 4</a> środka przymusu, nie zaś z powodu okoliczności w jakich do tego doszło. (Te mogą mieć ewentualny wpływ na wysokość zasądzonych sum np. zadośćuczynienia). Szkody majątkowe nie będące <strong> <!-- -->normalnym następstwem</strong> bezzasadnego <strong> <!-- -->pozbawienia wolności</strong> i nie będące jego <strong> <!-- -->bezpośrednią</strong> konsekwencją, nie mogą być dochodzone na zasadach określonych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (rozdział 58)">Rozdziale 58 k.p.k.</a> Powołane w zaskarżonym wyroku orzeczenia Sądu Najwyższego, nie uzasadniają przyjętego przez sąd poglądu prawnego. Odnoszą się one m.in. właśnie do kwestii bezpośredniości i normalnych następstw, co do których Sąd Najwyższy wyraził także zapatrywanie prawne w wyroku z 9.12.2009 r. w sprawie III K 173/09, zgodnie z którym szkoda jakiej doznaje osoba pozbawiona wolności, może powstać także w okresie po odzyskaniu przez nią wolności, będąc jednocześnie bezpośrednim jego następstwem. Tym samym, stosownie do poglądu prawnego wyrażonego w wyroku SN z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie V K 227/06, „<em> <!-- -->skutki mogą w czasie wykraczać poza moment zwolnienia wnioskodawcy z aresztu, choćby właśnie w związku z pogorszeniem jego stanu zdrowia czy utratą zatrudnienia.</em>” Pod warunkiem, że nie tracą przymiotu bezpośredniości, tj. bezpośredniego następstwa stosowanych środków przymusu (o których mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552)">art. 552 k.p.k.</a>).</p> <p> <strong> <!-- -->6.</strong> Poczynione wyżej uwagi, przy wysuwanych przez prokuratora zarzutach odnoszących się do niewyjaśnienia kwestii związanych m.in. z zawinieniem czy przyczynieniem się do powstałej szkody, <strong> <!-- -->nie uprawniały</strong> Sądu Apelacyjnego do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, tj. oddalenia w tej części wniosku, z dwóch powodów:</p> <p>a) Po pierwsze, przesądzałoby to istotę sporu i <strong> <!-- -->pozbawiłoby</strong> wnioskodawcę możliwości dochodzenia w tej części roszczenia przed sądem właściwym, być może na drodze postępowania cywilnego. Rzecz nie jest nowa, była już przedmiotem wielu orzeczeń sądów, w tym Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 18 lutego 2009 r. w sprawie III K 359/08), a także Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, (wyrok z dnia 10 marca 2005 r. w sprawie II AKa 334/04).</p> <p>b) Po drugie, prokurator ma przede wszystkim rację co do faktu, że sąd nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy (argument z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 366;art. 366 § 1)">art. 366 § 1 k.p.k.</a>), dotyczących okoliczności powstania szkody, zawinienia, czy też ewentualnego przyczynienia się wnioskodawcy. Okoliczności te muszą być przedmiotem wyjaśnienia. W poruszanej tu kwestii – tj. szkody sąd oparł się jedynie na ograniczonych dowodach przedstawionych przez wnioskodawcę. Sąd nie dążył do zweryfikowania prawdziwości wniosków wynikających z tych dowodów.</p> <p>c) Dlatego też, sąd powinien rozważyć wnioski dowodowe strony przeciwnej – tu prokuratora, o przesłuchanie świadków:</p> <p>- <span class="anon-block">M. K.</span>, <span class="anon-block">J. K.</span> i <span class="anon-block">A. G.</span> na okoliczności przebiegu zdarzenia (zatrzymania) i powstałych uszkodzeń pojazdu. A także zachowania się wnioskodawcy, który zdaniem oskarżyciela nie zastosował się do poleceń funkcjonariuszy Policji, usiłując uniemożliwić zatrzymanie i zbiec. Ważne jest to dla oceny powstania i rozmiaru szkód.</p> <p>- Ponadto rozważyć przeprowadzenie dowodów: z zeznań świadka <span class="anon-block">W. Z.</span> oraz z dokumentu „Dyspozycja zatrzymania i przechowywania pojazdu nr <span class="anon-block"> (...)</span> z akt sprawy II K 837/11 karta 677, prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Ostrołęce, w którym opisano rodzaj uszkodzeń samochodu przed przyjęciem zlecenia holowania z miejsca zatrzymania na policyjny parking.</p> <p>- Przesłuchanie świadka <span class="anon-block">M. C.</span> na okoliczność odbioru i odholowania pojazdu z policyjnego parkingu, albowiem zdaniem prokuratora z ujawnionych dowodów, nie wynika, że przed odebraniem pojazdu uszkodzone były elementy zespołu napędowego, skrzyni biegów, układu chłodzącego itd.</p> <p>- Przeprowadzenie dowodu z dokumentu z wymienionych wyżej akt sprawy II K 837/11, w postaci pokwitowania odbioru pojazdu <span class="anon-block">A. (...)</span> w dniu 14 kwietnia 2009 r. , z którego nie wynika, by zgłaszano uszkodzenia wskazane później przez wnioskodawcę.</p> <p> <strong> <!-- -->7. </strong>Kwestia zasadniczego (pierwotnego) orzeczenia sądu odwoławczego - "o uchyleniu zaskarżonego wyroku", nie budziła wątpliwości.</p> <p>Natomiast orzeczenie następcze - "o przekazaniu sprawy Sądowi Okręgowemu w Ostrołęce do ponownego rozpoznania", było uwarunkowane koniecznością rozważenia przez ten Sąd argumentów wskazanych w pkt. 5 i 6 uzasadnienia tj., przyczyn uchylenia i zbadania z urzędu <strong> <!-- -->swojej właściwości</strong> i podjęcia decyzji (a z uwagi na rozpoznanie sprawy od początku nie wykluczając decyzji przewodniczącego wydziału), o przekazaniu "komu trzeba", czy jak to wyraża obecnie obowiązujący przepis prawa procesowego "właściwemu sądowi lub innemu organowi. Tj. rozważenia, czy sprawa nie powinna być <strong> <!-- -->rozpoznana w postępowaniu cywilnym,</strong> przy uwzględnieniu wartości przedmiotu sporu i przekazania jej stosownie do przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 16;art. 17;art. 17 pkt. 4)">art. 16 i art. 17 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego</a> (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – do właściwego rzeczowo i miejscowo sądu.</p> <p>Zważywszy, że – stosownie do przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 554;art. 554 § 2)">art. 554 § 2 k.p.k.</a> - postępowanie jest wolne od kosztów, także kosztami postępowania odwoławczego obciążono Skarb Państwa.</p> <p> <span class="anon-block">(...)</span>/<span class="anon-block">(...)</span> </p> </div>