I ACa 272/12

<p>Sygn. akt. I ACa 272/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 18 października 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Rzeszowie Wydział I Cywilny w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="208"/> <col width="413"/> </colgroup> <tr> <td> <p> <strong> <!-- --> <span class="underline"> <!-- -->Przewodniczący</span> </strong> </p> </td> <td> <p>SSA Grażyna Demko</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSA Anna Pelc (spr.)</p> <p>SSA Jan Sokulski</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>st.sekr.sądowy Cecylia Solecka</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 18 października 2012 r. na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">L. K.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">M. H.</span> </p> <p>o zachowek</p> <p>na skutek apelacji powódki</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Przemyślu</p> <p>z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I C 51/12</p> <p>I.  <strong> <!-- -->z m i e n i a</strong> zaskarżony wyrok w ten sposób, że :</p> <p>1.  <strong> <!-- --> z a s ą d z a</strong> od pozwanej <span class="anon-block">M. H.</span> na rzecz powódki <span class="anon-block">L. K.</span> kwotę 89.750 zł ( osiemdziesiąt dziewięć tysięcy siedemset pięćdziesiąt) z ustawowymi odsetkami od kwot :</p> <p> <strong> <!-- -->- </strong>75.000 zł od dnia 20 grudnia 2010 r<strong> <!-- -->,</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->- </strong>14.750 zł od dnia 2 grudnia 2011 r,</p> <p>2. <strong> <!-- -->z a s ą d z a</strong> od pozwanej na rzecz powódki koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.617 zł ( trzy tysiące sześćset <br/> siedemnaście),</p> <p>3. <strong> <!-- -->n a k a z u j e</strong> ściągnąć od pozwanej <span class="anon-block">M. H.</span> na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Przemyślu kwotę 6.525,77 zł ( sześć tysięcy pięćset dwadzieścia pięć 77/100) tytułem kosztów procesu, od których powódka została zwolniona ,</p> <p>II. <strong> <!-- -->o d d a l a</strong> apelację w pozostałym zakresie,</p> <p>III. <strong> <!-- -->z a s ą d z a</strong> od pozwanej na rzecz powódki kwotę 1.800 zł ( jeden tysiąc osiemset) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego,</p> <p>IV. <strong> <!-- -->n a k a z u j e</strong> ściągnąć od pozwanej <span class="anon-block">M. H.</span> na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Przemyślu kwotę 913 zł</p> <p>( dziewięćset trzynaście) tytułem opłaty sądowej od apelacji, od której powódka została zwolniona .</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powódka <span class="anon-block">L. K.</span> domagała się ostatecznie zasądzenia od pozwanej <span class="anon-block">M. H.</span> kwoty 89.750 zł tytułem zachowku.</p> <p>Pozwana przed wytoczeniem sporu zapłaciła powódce kwotę 40.000 zł i przyjmując, że kwota ta w całości zaspokaja żądanie pozwu wniosła o oddalenie powództwa.</p> <p>Sąd Okręgowy ustalił, że spadek po ojcu powódki <span class="anon-block">M. K.</span>, zmarłym 14 marca 2006 r. w <span class="anon-block">P.</span>, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Przemyślu z dnia 9 maja 2006 r. sygn. akt I Ns 198/06, na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia <br/>6 marca 2001 r. nabył <span class="anon-block">W. P.</span>.</p> <p>W chwili śmierci <span class="anon-block">M. K.</span> był wdowcem, nie posiadał innych dzieci poza powódką, która mieszkała w <span class="anon-block">Z.</span>, nie utrzymywała kontaktów z ojcem. Nie była też uczestnikiem postępowania spadkowego po ojcu, toczącym się w sprawie I Ns 198/06, gdyż <span class="anon-block">W. P.</span> w złożonym zapewnieniu spadkowym zeznał, że <span class="anon-block">M. K.</span> nie miał dzieci.</p> <p> <span class="anon-block">W. P.</span> zmarł w dniu 18 sierpnia 2008 r., a spadek po nim nabyła córka pozwana <span class="anon-block">M. H.</span>, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Przemyślu z dnia 23 października 2008 r. (sygn. akt I Ns 736/08).</p> <p>O śmierci ojca powódki dowiedziała się z biura geodezji, zaś o dacie śmierci powzięła wiadomość w dniu 1 października 2009 r., z akt sprawy I Ns 198/06, które otrzymała do wglądu. W tym samym dniu ustaliła również, na podstawie wymienionych akt kto i na jakiej podstawie nabył spadek po ojcu.</p> <p>W dniu 2 października 2009 r. powódka wystąpiła ze skargą o wznowienie postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po <span class="anon-block">M. K.</span> sygn. akt I Ns 198/06 oraz o zmianę tego postanowienia poprzez stwierdzenie, że spadek po zmarłym <span class="anon-block">M. K.</span> na podstawie ustawy nabyła córka <span class="anon-block">L. K.</span> w całości.</p> <p>Powołany w sprawie biegły grafolog w swojej opinii nie zakwestionował prawdziwości testamentu własnoręcznego <span class="anon-block">M. K.</span> wobec czego Sąd Rejonowy w Przemyślu postanowieniem z dnia 10 lutego 2011 r., w wyniku wznowienia postępowania w sprawie sygn. akt I Ns 198/06 zakończonej prawomocnym postanowieniem z dnia 9 maja 2006 r. oddalił wniosek o zmianę tego postanowienia poprzez stwierdzenie, że spadek po <span class="anon-block">M. K.</span> nabyła na podstawie ustawy jego córka <span class="anon-block">L. K.</span>.</p> <p>W dniu 2 października 2009 r. powódka złożyła w Prokuraturze Rejonowej w Przemyślu zawiadomienie o popełnienie przestępstwa złożenia fałszywych zeznań przez <span class="anon-block">W. P.</span> w toku postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu, prowadzonego z jego wniosku przed Sądem Rejonowym w Przemyślu sygn. akt I Ns 198/05 oraz uzasadnionego podejrzenia podrobienia testamentu, na mocy którego nabył spadek po zmarłym <span class="anon-block">M. K.</span>.</p> <p>Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2010 r. Prokuratura Rejonowa w Przemyślu sygn. akt 1Ds 800/09/Sp umorzyła śledztwo w tej sprawie.</p> <p>Z kolei skarga powódki o wznowienie postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po <span class="anon-block">W. P.</span> sygn. akt I Ns 736/08 została odrzucona przez Sąd Rejonowy w Przemyślu postanowieniem z dnia 16 grudnia 2009 r.</p> <p>W sprawie było okolicznością bezsporną, że w dacie śmierci <span class="anon-block">M. K.</span> była właścicielem nieruchomości gruntowych w postaci: działki nr <span class="anon-block">(...)</span> o pow. 0,3651 ha zabudowanej częściowo parterowym budynkiem gospodarczym położonej w <span class="anon-block">P.</span> przy ul. <span class="anon-block"> (...)</span> (<span class="anon-block">(...)</span>), <span class="anon-block">działki nr (...)</span> o pow. 0,1213 ha zabudowanej parterowym budynkiem mieszkalnym położonym przy <span class="anon-block">ul. (...)</span>, <span class="anon-block">działki nr (...)</span> o pow. 0,16 ha położonej w <span class="anon-block">P.</span>, którą <span class="anon-block">W. P.</span> sprzedał w dniu 23 maja 2007 r. <span class="anon-block">A.</span> i <span class="anon-block">M.</span> małżonkom <span class="anon-block">R.</span> , <span class="anon-block">działki nr (...)</span> o łącznej powierzchni 2,78 ha położonych w <span class="anon-block">P.</span>, które sprzedał w dniu 19 czerwca 2007 r. <span class="anon-block">H.</span> i <span class="anon-block">T.</span> małżonkom <span class="anon-block">R.</span>.</p> <p>Aktualna wartość rynkowa nieruchomości wchodzących w skład masy spadkowej po zmarłym <span class="anon-block">M. K.</span>, według ich stanu na dzień otwarcia spadku tj. 14 marca 2006r. według biegłego sądowego w zakresie szacowania nieruchomości, powołanego przez Sąd w sprawie wyniosła 259.500 zł. Natomiast wartość tych nieruchomości z uwzględnieniem sprzedaży wymienionych <span class="anon-block">działek nr (...)</span> i ustaleniem przez biegłego - na żądanie Sądu - ich ceny według poziomu cen na dzień dokonanej sprzedaży tj. 19 czerwca 2007 r. wyniosła 221.201 zł.</p> <p>Według Sądu Okręgowego określając wartość masy spadkowej stanowiącej podstawę ustalenia należnego powódce zachowku należało przyjąć co do <span class="anon-block">działek nr (...)</span> o łącznej powierzchni 2,78 ha wartość tych nieruchomości według sprzedaży, obowiązujących w dacie transakcji. Sąd stwierdził – nie kwestionując stanowiącej zasadę prawną uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1985 r. (III CZP 75/84 OSNC 1985/10/147) – że nie jest uzasadnione przyjęcie cen tych nieruchomości w chwili orzekania o zachowku, skoro – wobec sprzedaży przez spadkodawcę <span class="anon-block">W. P.</span> – nie wchodziły w skład masy spadkowej, zatem pozwana ich nie odziedziczyła.</p> <p>W niniejszej sprawie zatem, jak stwierdził Sąd Okręgowy, zachodziły szczególne okoliczności uzasadniające wyliczenie wartości spadku na potrzeby ustalenia zachowku z uwzględnieniem innej chwili niż chwila orzekania o zachowku.</p> <p>Wobec powyższego Sąd Okręgowy za podstawę wyliczeń należnej powódce kwoty przyjął roszczenie za zasadne do kwoty 71.500 zł, uwzględniając wcześniej dokonaną wpłatę w kwocie 40.000zł. Jako kwotę wyjściową dla dokonania wymienionego wyliczenia przyjął Sąd wartość podaną przez biegłego w opinii uzupełniającej tj. 221.201 zł.</p> <p>Z tych względów wyrokiem z dnia 28 marca 2012 r. zasądzono od pozwanej na rzecz powódki kwotę 71.500 zł na podstawie <br/> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 991)">art. 991 kc</a> (błędnie podano <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">kpc</a>) z uwzględnieniem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 931;art. 931 § 1;art. 922;art. 922 § 3)">art. 931 § 1 i art. 922 § 3 kc</a> z odsetkami od 20 grudnia 2010 r. do 28 marca 2012 r.</p> <p>W pozostałej części powództwo oddalono.</p> <p>Uwzględniając wniosek pozwanej zasądzoną kwotę - na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 320)">art. 320 kpc</a> – Sąd Okręgowy rozłożył na 12 rat płatnych miesięcznie po 5.958,33 zł począwszy od następnego miesiąca po uprawomocnieniu się wyroku. O kosztach procesu orzeczono stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100)">art. 100 kpc</a>.</p> <p>Wyrok powyższy zaskarżyła powódka, zarzucając błędne dokonanie wyceny należnego powódce zachowku poprzez odstąpienie od generalnej zasady jego obliczenia, wynikającej z uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1983 r., błędne przyjęcie, że po stronie pozwanej zachodzi uzasadniony przypadek, w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 320)">art. 320 kpc</a>, który uzasadnia rozłożenie na raty płatność zachowku, naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 481;art. 481 § 1)">art. 481 § 1 kc</a> poprzez przyjęcie, że odsetki od zasądzonej kwoty należnej liczyć tylko do dnia wyroku Sądu I instancji oraz naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100)">art. 100 kpc</a> zd. II – gie i § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu poprzez zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki 79,66 % należnej stawki minimalnej i to bez podatku VAT.</p> <p>Wskazując na powyższe powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenia od pozwanej kwoty 89.750 zł z ustawowymi odsetkami od 20 grudnia 2010 r. do dnia zapłaty bez rozkładania zasądzonej kwoty na raty i zasądzenie tytułem kosztów zastępstwa procesowego kwoty 4.428zł (3.600 zł +VAT).</p> <p>W szczególności apelacja zarzuca, że zgodnie z opinią biegłego aktualna wartość majątku spadkowego po <span class="anon-block">M. K.</span> wynosi, zgodnie z opinią biegłego 259.500 zł, tym samym ta kwota stanowi podstawę do wyliczenia należnego powódce zachowku, wyrażającego się kwotą 89.750 zł, po uwzględnieniu dobrowolnej zapłaty przez pozwaną kwoty 40.000 zł. W tym względzie obowiązując bowiem uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - stanowiąca zasadę prawną.</p> <p>Brak również podstaw do rozłożenia zasądzonej kwoty na raty, bowiem sytuacja finansowa pozwanej nie jest zła, bowiem w dalszym ciągu jest właścicielką nieruchomości położonych w <span class="anon-block">P.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span>, które może sprzedać, by spłacić wartość zachowku.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Ustalony przez Sąd Okręgowy stan faktyczny sprawy nie jest sporny między stronami. Zarzuty apelacji sprowadzają się do określenia przez Sąd Okręgowy wartości spadku, będącej podstawą do ustalenia zachowku, z pominięciem uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1985r. IIICZP 75/84 w składzie 7 sędziów – stanowiącej zasadę prawną oraz rozłożenia zasądzonej kwoty na 12 miesięcznych rat, mimo braku ku temu racjonalnych przyczyn.</p> <p>Oba zarzuty są zasadne.</p> <p>Zgodnie z cytowaną uchwałą – powołaną przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu wyroku obliczenie zachowku następuje na podstawie wartości spadku ustalonej według cen z daty orzekania o roszczeniach z tego tytułu. Uchwała stanowiła odpowiedź na pytania prawne przedstawiane Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przez Sądy wojewódzkie w sytuacji, gdy wartość spadku w dacie otwarcia była kilkakrotnie niższa od wartości spadku w dacie roszczenia o zachowek, co obejmowało również przypadek zbycia przez spadkobiercę elementu spadku po cenie niższej lub znacznie niższej od określonej na datę orzekania.</p> <p>W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy stwierdził m.in. „że zachowek jest w pewnym sensie zastępczą formą dziedziczenia . Ma on zapewnić określonym podmiotom korzyści związane ze spadkobraniem. Nie ma żadnych społecznych racji przemawiających przeciwko jednakowemu traktowaniu, gdy chodzi o określenie w wartości spadkobierców i osób uprawnionych do zachowku lub mających roszczenie o jego uzupełnienie (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 991;art. 991 § 2)">art. 991 § 2 kc</a>). Nie zachodzą też żadne prawne i społecznie uzasadnione racje, aby brać w ochronę właśnie zobowiązanego do zaspokojenia roszczeń o zachowek przed nadmiernym obciążeniem kosztem uprawnionego do zachowku (…), słuszność wymaga , aby uwzględnić zmiany cen (…).</p> <p>Stanowisko Sądu Najwyższego w tym względzie nie uległo zmianie, o czym świadczy orzeczenie Sądu Najwyższego sygn. akt <br/>I CSK 599/11 (nie publ.), w którym Sąd Najwyższy powołał się na wymienioną uchwałę.</p> <p>Brak było również podstaw do rozłożenia zasądzonej kwoty na raty , bowiem pozwana – jak trafnie zarzuca apelacja – jest w dalszym ciągu właścicielką nieruchomości położonych w <span class="anon-block">P.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> – w centrum miasta, zatem może część tych nieruchomości sprzedać, aby spłacić wartość zachowku.</p> <p>Wobec powyższego Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 kpc</a> i orzekł jak w sentencji , przy czym odsetki za opóźnienie w zapłacie zasądzono od dat określonych przez powódkę na rozprawie w dniu 14 czerwca 2012r.</p> <p>O kosztach postępowania za obie instancje orzeczono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 1)">art. 108 § 1 kpc</a>, przy czym wynagrodzenie adwokata nie obejmuje podatku VAT – i w tej części żądanie apelującej jest bezzasadne.</p> <p>js</p> </div>