I ACa 764/12

<p>Sygn. akt I ACa 764/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 24 października 2012 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Poznaniu, I Wydział Cywilny</strong> w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="219"/> <col width="398"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Bogdan Wysocki (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SA Małgorzata Gulczyńska</p> <p>SA Jan Futro</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>starszy sekretarz sądowy Sylwia Woźniak</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 24 października 2012 r. w Poznaniu</p> <p>na rozprawie</p> <p> <strong> <!-- -->sprawy z powództwa <span class="anon-block">J. Z.</span>, <span class="anon-block">Z. Z. (1)</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->przeciwko <span class="anon-block"> Przedsiębiorstwu (...) SA</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- --> o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli</strong> </p> <p>na skutek apelacji powodów</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze</p> <p>z dnia 25 maja 2012 r., sygn. akt I C 447/11</p> <p>1.  <strong> <!-- -->oddala apelację; </strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->zasądza od powodów solidarnie na rzecz pozwanego kwotę 2.700 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. </strong> </p> <p>/-/ M. Gulczyńska /-/ B. Wysocki /-/ J. Futro </p> <p>Sygn. akt I ACa 764/12</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <strong> <!-- -->Powodowie <span class="anon-block">Z.</span> i <span class="anon-block">J. Z.</span> </strong> wystąpili z pozwem przeciwko <strong> <!-- -->pozwanemu <span class="anon-block"> Przedsiębiorstwu (...) S.A</span> z siedzibą w <span class="anon-block">L.</span>,</strong> w którym domagali się nakazania pozwanemu złożenia oświadczenia woli, którego treścią jest przeniesienie własności nieruchomości położonej w obrębie <span class="anon-block">Ł.</span>, gmina <span class="anon-block">Z.</span>, dla której Sąd Rejonowy w Zielonej Górze prowadzi <span class="anon-block">Księgę Wieczystą KW nr (...)</span> oraz o zasądzenie od pozwanego solidarnie na ich rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.</p> <p>Pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na jego kosztów procesu według norm przepisanych.</p> <p> <strong> <!-- -->Wyrokiem z dnia 25 maja 2012 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze oddalił powództwo, kosztami postępowania obciążył powodów. </strong> </p> <p>Podstawą orzeczenia były następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu I instancji.</p> <p>28 listopada 2006 r. doszło do zawarcia pomiędzy stronami umowy przeniesienia własności. Jej przedmiotem była nieruchomość położona w obrębie <span class="anon-block">Ł.</span>, gmina <span class="anon-block">Z.</span> o powierzchni 14,80.00 ha, <span class="anon-block">działka nr (...)</span>. Na mocy tej umowy powodowie przenieśli na rzecz pozwanego własność w/w nieruchomości za cenę 600.000 zł.</p> <p>Zgodnie z § 5 umowy powodowie zastrzegli sobie prawo odkupu w/w nieruchomości. Ustalono, że prawo odkupu będzie przysługiwać powodom po zakończeniu rekultywacji przez pozwanego nabytej nieruchomości, nie wcześniej niż po upływie dwóch lat i nie później niż 5 lat od daty zawarcia umowy przeniesienia własności. Cena odkupu została określona na kwotę 100.000 zł i mogła zostać potrącona z drugiej raty ceny sprzedaży.</p> <p>W treści umowy strony wniosły o odłączenie z <span class="anon-block">księgi wieczystej KW nr (...)</span> niezabudowanej <span class="anon-block">działki oznaczonej nr (...)</span> i założenie dla niej księgi wieczystej, z wpisem w niej jako właściciela pozwanego, a także wpisania w nowo założonej księdze wieczystej ustanowionego prawa odkupu.</p> <p>Aktualnie dla w/w nieruchomości, <span class="anon-block">działka nr (...)</span>, prowadzona jest <span class="anon-block">księga wieczysta KW nr (...)</span>.</p> <p>Na nabytej nieruchomości pozwane Przedsiębiorstwo wydobywało kruszywo naturalne do 2009 r.</p> <p>10 listopada 2009 r. pomiędzy powodem <span class="anon-block">Z. Z. (1)</span> a pozwanym doszło do zawarcia umowy, na mocy, której powód zobowiązał się wykonać w imieniu i na rzecz pozwanego następujące czynności prawne i faktyczne: przygotowanie projektu rekultywacji wyrobiska poeksploatacyjnego w obrębie <span class="anon-block">Ł.</span>, Gmina <span class="anon-block">Z.</span>, znajdującego się na w/w nieruchomości, <span class="anon-block">działka nr (...)</span> oraz wykonanie prac rekultywacyjnych wyrobiska zgodnie z projektem zatwierdzonym przez Starostę <span class="anon-block"> (...)</span> i uzyskanie wszelkich wymaganych prawem potwierdzeń lub decyzji o prawidłowości wykonanej rekultywacji (§ 1 umowy).</p> <p>Za wykonanie w/w czynności prawnych i faktycznych powodowi miało przysługiwać wynagrodzenie w wysokości 100.000 zł.</p> <p>W § 3 umowy wskazano, że po otrzymaniu prawomocnych potwierdzeń lub decyzji o prawidłowości wykonanej rekultywacji, pozwany zobowiązał się do przeniesienia na rzecz powoda <span class="anon-block">Z. Z. (1)</span> prawa własności nieruchomości rolnej opisanej w umowie przeniesienia własności z dnia 28 listopada 2006 r., na zasadzie prawa odkupu, kreślonego w § 5 wskazanej umowy przeniesienia własności, za ceną 100.000 zł. Na poczet ceny odkupu miała być zaliczona kwota 100.000 zł, przysługująca powodowi z tytułu w/w prac określonych w § 1 umowy.</p> <p>16 listopada 2009 r. pozwane Przedsiębiorstwo zrzekło się przeniesionej na jego rzecz koncesji na wydobywanie kruszywa naturalnego ze złoża <span class="anon-block"> (...)</span> w miejscowości <span class="anon-block">Ł.</span>, gmina <span class="anon-block">Z.</span>. Wobec tego decyzją z dnia 14 grudnia 2009 r. Marszałek Województwa <span class="anon-block"> (...)</span> stwierdził wygaśnięcie tej koncesji.</p> <p>Decyzją z dnia 11 maja 2010 r. Starosta <span class="anon-block"> (...)</span>, po rozpatrzeniu wniosku pozwanego Przedsiębiorstwa, zatwierdził projekt rekultywacji wyrobiska eksploatacyjnego złoża <span class="anon-block"> (...)</span>, dla gruntów położonych w obrąbie <span class="anon-block">Ł.</span> gmina <span class="anon-block">Z.</span>, na <span class="anon-block">działce oznaczonej nr (...)</span>. W decyzji ustalono termin zakończenia prac rekultywacyjnych na dzień 31 grudnia 2014 r.</p> <p>W pierwszej połowie 2011 r. powód <span class="anon-block">Z. Z. (1)</span> zawarł z <span class="anon-block">P. G.</span> umowę o dzieło. Na jej podstawie <span class="anon-block">P. G.</span> zobowiązał się wykonać dzieło polegające na rekultywacji działki gruntu położonej w obrąbie <span class="anon-block">Ł.</span>, gmina <span class="anon-block">Z.</span>, dla której prowadzona jest <span class="anon-block">księga wieczysta KW nr (...)</span> o powierzchni całkowitej 14,80.00 ha.</p> <p>Na mocy zawartego następnie porozumienia ustalono, że termin realizacji rekultywacji nie przekroczy dwóch lat.</p> <p>W piśmie z dnia 17 sierpnia 2011 r. pozwany poinformował powodów, że jest zaniepokojony słabym postępem robót przy rekultywacji wyrobiska poeksploatacyjnego <span class="anon-block"> (...)</span>. W związku z tym wezwał powodów do zwiększenia tempa prac przy rekultywacji.</p> <p>Powód <span class="anon-block">Z. Z. (1)</span> w piśmie z dnia 22 sierpnia 2011 r. zwrócił się do <span class="anon-block">P. G.</span> o czasowe ograniczenie do niezbędnego minimum prac przy rekultywacji terenu w <span class="anon-block">Ł.</span> do czasu wykonania „odkupu" terenu, co miało nastąpić wg powoda do końca listopada 2011 r.</p> <p>Pismem z dnia 23 sierpnia 2011 r powodowie wezwali pozwanego do przeniesienia własności nieruchomości położonej w obrębie <span class="anon-block">Ł.</span>, gmina <span class="anon-block">Z.</span>, dla której Sąd Rejonowy w słonej <span class="anon-block">G.</span> prowadzi <span class="anon-block">księgę wieczystą KW nr (...)</span> zgodnie z § 5 umowy przeniesienia własności sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu 28 listopada 2006 r.</p> <p>Do chwili obecnej nie została przeprowadzona rekultywacja wyrobiska poeksploatacyjnego w obrąbie <span class="anon-block">Ł.</span>, Gmina <span class="anon-block">Z.</span>, znajdującego się na w/w nieruchomości, <span class="anon-block">działka nr (...)</span>, dla której prowadzona jest <span class="anon-block">księga wieczysta KW (...)</span>, a stanowiącej własność pozwanego Przedsiębiorstwa.</p> <p>W ocenie Sądu Okręgowego w świetle dokonanych ustaleń faktycznych powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.</p> <p>Powodowie nie wykonali w ustawowym terminie swojego uprawnienia do złożenia pozwanemu Przedsiębiorstwu oświadczenia w formie aktu notarialnego o wykonaniu prawa odkupu, co doprowadziłoby do sprzedaży powrotnej. Tym samym doszło do wygaśnięcia przysługującego powodom uprawnienia, a wynikającego z § 5 umowy z dnia 28 listopada 2006 r. Termin w umowie został określony w sposób wyraźny i upływał w dniu 28 listopada 2011 r. Strony nie zawarły żadnej umowy, która by ten termin wydłużała.</p> <p>Do dnia dzisiejszego, mimo zobowiązania się powoda <span class="anon-block">Z. Z. (1)</span> do podjęcia w tym zakresie działań faktycznych i prawnych, nie została przeprowadzona rekultywacja wyrobiska poeksploatacyjnego na <span class="anon-block">działce nr (...)</span> objętej przedmiotowym sporem. Powodowie nie mogą powoływać się na okoliczność, że nie doszło do wykonania tej rekultywacji z winy pozwanego, skoro sam powód zobowiązał się do jej wykonania w imieniu i na rzecz pozwanego. W interesie powoda było, aby wykonać to do czasu upływu terminu do złożenia oświadczenia woli w formie aktu notarialnego o wykonaniu prawa odkupu. Tymczasem powód zawarł z pozwanym umowę na wykonanie rekultywacji gruntu 10 listopada 2009 r. i do chwili obecnej nie wykonał przyjętego na siebie zobowiązania. Wobec tego powodowie nie wypełnili żadnego z warunków skorzystania z uprawnienia do odkupu, ani przewidzianych w ustawie, ani w zawartej między stronami umowie, wobec czego ich uprawnienie wygasło.</p> <p>O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 3)">art. 98 § 1 i 3 k. p. c.</a> </p> <p> <strong> <!-- -->Apelację od wyroku wnieśli powodowie zaskarżając go w całości. </strong>Powodowie zarzucali orzeczeniu:</p> <dl> <dt>-</dt> <dd> <p>sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez błędne przyjęcie, że: w okolicznościach sprawy doszło do wygaśnięcia przysługującego powodom prawa odkupu; brak ziszczenia warunku nie był zawiniony przez stronę pozwaną,</p> </dd> <dt>-</dt> <dd> <p>naruszenie przepisów prawa procesowego tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> poprzez naruszenie granic swobodnej oceny dowodów, a w szczególności nie wyprowadzenie z zebranego w sprawie materiału dowodowego wniosków logicznie prawidłowych, że powodowie w toku sprawy mogli powoływać się na okoliczność, że do niewykonania rekultywacji do dnia dzisiejszego doszło z winy pozwanego przedsiębiorstwa i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 328;art. 328 § 2)">art. 328 § 2 k.p.c.</a> poprzez ogólnikowe wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia i podstawy prawnej wyroku, co uniemożliwiało analizę poglądów Sądu Okręgowego i motywów rozstrzygnięcia,</p> </dd> <dt>-</dt> <dd> <p>naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 593;art. 593 § 1;art. 593 § 2)">art. 593 § 1 i 2 k.c.</a> przez wadliwe przyjęcie, że powodowie nie mogą dochodzić nakazania pozwanemu złożenia oświadczenia woli, którego treścią jest przeniesienie na powodów własności nieruchomości pozwanego położonej w obrębie <span class="anon-block">Ł.</span>, Gmina <span class="anon-block">Z.</span>, dla której Sąd Rejonowy w Zielonej Górze prowadzi księgę wieczysta nr KW nr <span class="anon-block"> (...)</span>.</p> </dd> </dl> <p>Wskazując na te zarzuty powodowie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie ich roszczenia w całości, zasądzenie od pozwanego na ich rzecz zwrotu kosztów procesu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.</p> <p>Pozwany wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od powodów na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja jest bezzasadna.</p> <p>Ustalenia faktyczne sądu I instancji, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, nie budzą wątpliwości i stąd Sąd Apelacyjny przyjmuje je za podstawę własnego rozstrzygnięcia.</p> <p>Prawidłowość tych ustaleń nie została skutecznie wzruszona zarzutami i wywodami środka zaskarżenia.</p> <p>Należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę, że zarzuty, które skarżący określają jako „sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego materiału dowodowego” w rzeczywistości nie dotyczą tych ustaleń.</p> <p>Stanowią one bowiem jedynie próbę zakwestionowania poprawności przeprowadzonego przez Sąd Okręgowy procesu subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod właściwe przepisy (tu: <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 593)">art. 593 kc</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 594)">art. 594 kc</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 89)">art. 89 kc</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 93;art. 93 § 1)">art. 93§ 1 kc</a>).</p> <p>Z kolei zarzut naruszenia przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 kpc</a> apelujący wiążą z rzekomo błędnymi ustaleniami co do przyczyn opóźnienia w rekultywacji sprzedanego gruntu oraz strony odpowiedzialnej za to opóźnienie.</p> <p>Tymczasem okoliczności te nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, o czym dalej.</p> <p>Sąd orzekający nie naruszył też przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 328;art. 328 § 2)">art. 328 § 2 kpc</a> „poprzez ogólnikowe wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia i podstawy prawnej wyroku”.</p> <p>W pisemnym uzasadnieniu wyroku wyraźnie przecież wskazano, że podstawę oddalenia powództwa stanowiło ustalenie, skądinąd nie kwestionowane przez skarżących, że, w terminie wynikającym z umowy, nie złożyli oni, we właściwej formie aktu notarialnego, oświadczenia o wykonaniu prawa odkupu.</p> <p>Z kolei jako podstawę prawną orzeczenia sąd wskazał przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 593;art. 593 § 1;art. 593 § 2)">art. 593 § 1 i 2 kodeksu cywilnego</a>.</p> <p>Nie doszło także do naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisów prawa materialnego, w szczególności ostatnio wymienionych przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 593;art. 593 § 1;art. 593 § 2)">art. 593 § 1 i 2 kc.</a> </p> <p>Stosownie do przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 593;art. 593 § 2)">art. 593 § 2 kc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 158;art. 158 zd. 1)">art. 158 zd. 1 kc</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 155;art. 155 § 1)">art. 155 § 1 kc</a>, oświadczenie woli o wykonaniu przez sprzedającego prawa odkupu dla swej ważności powinno być złożone w formie aktu notarialnego (por. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 73;art. 73 § 2;art. 73 § 2 zd. 1)">art. 73 § 2 zd. 1 kc</a>).</p> <p>Tymczasem poza sporem jest, że powodowie nigdy nie złożyli w wymaganej formie oświadczenia o wykonaniu prawa odkupu, zastrzeżonego w umowie sprzedaży nieruchomości z dnia 28 listopada 2011r.</p> <p>Wymogu tego nie spełniało, co oczywiste, skierowanie do pozwanego pisma z dnia 23 sierpnia 2011r, wzywającego go do przeniesienia na powodów własności spornej działki.</p> <p>Dodać należy, że, wbrew poglądowi apelujących, obowiązku złożenia oświadczenia woli w wymaganej prawem formie notarialnej nie spełnia zawarcie takiego oświadczenia w pozwie skierowanym do sądu.</p> <p>Inna sprawa, że, nawet przy przyjęciu odmiennej wykładni, jaką zdają się w tym przedmiocie prezentować powodowie w apelacji, oświadczenie o wykonaniu prawa odkupu złożone zostałoby pozwanemu po upływie umownego i ustawowego (por. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 593;art. 593 § 1)">art. 593 § 1 kc</a>), pięcioletniego terminu, który upływał z dniem 28 listopada 2011r.</p> <p>Oświadczenie to mogłoby bowiem zostać uznane za skutecznie złożone pozwanemu dopiero z dniem doręczenia mu pozwu (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 61;art. 61 § 1;art. 61 § 1 zd. 1)">art. 61 § 1 zd. 1 kc</a>), co nastąpiło w dniu 20 lutego 2012r (k. 30).</p> <p>W tej sytuacji bez znaczenia, jako oderwane od realiów sporu, pozostają, skądinąd godne aprobaty, wywody pisma apelacyjnego powodów z dnia 19 września 2012r, dotyczące charakteru stosunków pomiędzy sprzedającym a kupującym, jakie powstają wskutek wykonania prawa odkupu.</p> <p>Rzeczywiście bowiem, w takim przypadku, w celu wykonania przez kupującego obowiązku, o jakim mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 594;art. 594 § 1)">art. 594 § 1 kc</a>, strony powinny zawrzeć dodatkową umowę odwrotnego przeniesienia na rzecz sprzedawcy własności rzeczy sprzedanej.</p> <p>W wypadku odmowy wykonania tego obowiązku przez kupującego sprzedającemu przysługiwać będzie roszczenie o wydanie przez sąd orzeczenia zastępującego stosowne oświadczenie kupującego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 64)">art. 64 kc</a>), przy czym wniesienie powództwa w takiej sprawie uznawane będzie za równoznaczne ze złożeniem przez powoda odpowiedniego wzajemnego oświadczenia woli o zwrotnym nabyciu prawa własności.</p> <p>Rzecz jednak w tym, że powodom omawiane roszczenie nie przysługiwało, skoro nie wykonali wcześniej skutecznie prawa odkupu.</p> <p>Bez znaczenia prawnego pozostaje natomiast treść postanowienia § 3 pisemnej umowy stron z 10 listopada 2009r, w którym ponownie zastrzeżono na rzecz powodów prawo odkupu spornej nieruchomości.</p> <p>Pomijając już okoliczność, iż sprzedający również w oparciu o tą umowę nie wykonali prawa odkupu w przewidzianej prawem formie, umowa ta nie skutkowała przedłużeniem prawa odkupu ponad pięcioletni okres, wynikający z umowy sprzedaży.</p> <p>Po pierwsze, takie umowne wydłużenie okresu prawa odkupu byłoby bezskuteczne, jako sprzeczne z treścią bezwzględnie obowiązującego przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 593;art. 593 § 1)">art. 593 § 1 kc</a> ( <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 <em> <!-- -->in fine</em> kc</a>).</p> <p>Poza tym czynność ta byłaby nieważna jako dokonana bez zachowania wymaganej formy szczególnej formy aktu notarialnego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 73;art. 73 § 2;art. 73 § 2 zd. 1)">art. 73 § 2 zd. 1 kc</a>)..</p> <p>Co prawda dopuszczalne jest zastrzeżenie prawa odkupu również po zawarciu umowy sprzedaży.</p> <p>Takie dodatkowe porozumienie kontrahentów należy uznać za uzupełnienie umowy sprzedaży, co oznacza obowiązek zachowania dla jego ważności formy wymaganej dla tej umowy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 77;art. 77 § 1)">art. 77 § 1 kc</a>), a w przypadku umowy sprzedaży nieruchomości obowiązek sporządzenia jej w formie aktu notarialnego, która to forma nie została przez strony dochowana (nb., z uwagi na treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 77;art. 77 § 3)">art. 77 § 3</a> in <em> <!-- -->principio</em> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kc</a>, takiej samej formy wymagałoby uprzednie rozwiązanie porozumienia w sprawie prawa odkupu, zawartego w umowie sprzedaży z dnia 28 listopada 2006r).</p> <p>Wymóg formy aktu notarialnego byłby konieczny jednak także wówczas, gdyby odrębne porozumienie stron w przedmiocie prawa odkupu uznać za czynność o charakterze samoistnym.</p> <p>Przyjmuje się bowiem, że zastrzeżenie prawa odkupu ma charakter dwustronnej umowy o charakterze zobowiązującym, w której kupujący <strong> <!-- -->zobowiązuje się do powrotnego przeniesienia na sprzedającego prawa własności przedmiotu sprzedaży</strong> w przypadku skorzystania przez niego z prawa odkupu (por. np. S. Bogucki, „Prawo odkupu”, Rejent, nr 9 z 1995r, str. 142 – 143).</p> <p>Oznacza to, że, w sytuacji, gdy prawo odkupu związane jest ze sprzedażą nieruchomości, jego zastrzeżenie, dla swej ważności, zawsze musi nastąpić w formie aktu notarialnego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 158;art. 158 zd. 1)">art. 158 zd. 1 kc</a>, zob. też S. Bogucki, <em> <!-- -->„Charakter zastrzeżenia prawa odkupu”</em>, Rejent, nr 7 z 1997r, str. 160 – 161).</p> <p>Mając na uwadze powyższe ustalenia i rozważania, za niemające istotnego znaczenia trzeba uznać okoliczności, związane z przebiegiem procesu rekultywacji gruntów na spornej nieruchomości.</p> <p>Nawet bowiem, gdyby przyjąć, że rekultywacja taka stanowiła warunek skorzystania z prawa odkupu, w rozumieniu przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 89)">art. 89 kc</a>, oraz że pozwany przeszkodził ziszczeniu się warunku w okolicznościach, o jakich mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 93;art. 93 § 1)">art. 93 § 1 kc</a>, zasadność dochodzonego pozwem roszczenia uzależniona była od skutecznego wykonania przez powodów prawa odkupu, w formie i terminie wynikających z umowy sprzedaży oraz przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 593)">art. 593 kc</a> (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 594;art. 594 § 1)">art. 594 § 1</a> <em> <!-- -->in principio</em> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kc</a>).</p> <p>Z przyczyn natomiast, o których była wyżej mowa, nie można przyjąć, aby doszło do wykonania przez powodów tego prawa.</p> <p>Dlatego na podstawie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 kpc</a> oraz powołanych wyżej przepisów prawa materialnego Sąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.</p> <p>O należnych pozwanemu kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym orzeczono (punkt 2 wyroku) na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 3)">art. 98 § 1 i 3 kpc</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 105;art. 105 § 2;art. 105 § 2 zd. 1)">art. 105 § 2 zd. 1 kpc</a> ( w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 370)">art. 370 kc</a>) w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1;art. 391 § 1 zd. 1)">art. 391 § 1 zd. 1 kpc</a>, przy uwzględnieniu przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 105 § 2;art. 105 § 2 ust. 1;art. 105 § 2 ust. 2;§ 13;§ 13 ust. 1;§ 13 ust. 1 pkt. 2)">§ 2 ust. 1 i 2 oraz § 13 ust. 1 pkt. 2</a>) w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20021631348" title="Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 (§ 6;§ 6 pkt. 6)">§ 6 pkt. 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu</a> (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.)</p> <p>/-/ M. Gulczyńska /-/ B. Wysocki /-/ J. Futro </p> </div>