I ACa 1083/12

<p>Sygn. akt I ACa 1083/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 24 października 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="219"/> <col width="398"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Beata Wolfke - Kobzar (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSA Franciszek Marcinowski</p> <p>SSA Ewa Głowacka</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>Teresa Wróbel - Płatek</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 24 października 2012 r. we Wrocławiu na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa<strong> <!-- --> <span class="anon-block">U. J.</span> i <span class="anon-block">A. J. (1)</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> <span class="anon-block"> Towarzystwu (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">W.</span> </strong> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji powódek i strony pozwanej</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu</p> <p>z dnia 4 maja 2012 r. sygn. akt I C 327/11</p> <p>1.  <strong> <!-- -->oddala obie apelacje; </strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->odstępuje od obciążenia powódek kosztami postępowania apelacyjnego na rzecz strony pozwanej. </strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powódki <span class="anon-block">U.</span> i <span class="anon-block">A. J. (1)</span> – matka i siostra <span class="anon-block">A. J. (2)</span> – wystąpiły przeciwko pozwanemu <span class="anon-block"> Towarzystwu (...) S.A.</span> <br/>w <span class="anon-block">W.</span> jako ubezpieczycielowi odpowiedzialności cywilnej z powództwem <br/>o zapłatę odpowiednio 100.000 zł i 80.000 zł tytułem zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej w wyniku wypadku komunikacyjnego.</p> <p>Pozwany domagał się oddalenia powództwa, zarzucając brak podstawy prawnej żądań powódek związanych ze zdarzeniem z sierpnia 2008 r., tj. sprzed wprowadzenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 446;art. 446 § 4)">art. 446 § 4 k.c.</a> Pozwany zarzucił też, że jego odpowiedzialność została wyczerpana wypłaconym rodzicom zmarłość odszkodowaniem z tytułu pogorszenia sytuacji życiowej oraz zwrotem kosztów pogrzebu.</p> <p>Wyrokiem z 4.05.2012 r. Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego na rzecz <span class="anon-block">U. J.</span> 40.000 zł, zaś na rzecz <span class="anon-block">A. J. (1)</span> 30.000 zł, w obu przypadkach <br/>z odsetkami od daty wyrokowania, oddalając powództwo w pozostałym zakresie <br/>(pkt I i II), obciążył pozwanego brakującą opłatą od pozwu <span class="anon-block">U. J.</span> (pkt III), nadto zasądził od pozwanego na rzecz powódek odpowiednio: 2.400 i 2.160 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt IV), odstępując od obciążenia powódek pozostałymi kosztami w sprawie (pkt V).</p> <p>Sąd okręgowy ustalił:</p> <p> <span class="anon-block">A. J. (2)</span> – syn <span class="anon-block">U.</span> i brat <span class="anon-block">A.</span> zmarł 31.03.2008 r. na skutek obrażeń odniesionych w wypadku komunikacyjnym, którego sprawca ubezpieczał <br/>u pozwanego odpowiedzialność cywilną.</p> <p>W dniu śmierci <span class="anon-block">A. J. (2)</span> miał 18 lat, był uczniem trzeciej klasy liceum, zamieszkiwał z rodzicami i siostrą, z którymi tworzyli szczęśliwą rodzinę. <br/> <span class="anon-block">A. J. (2)</span> wspierał rodzinę finansowo, podejmując się sezonowych prac za granicą. Rodzice wiązali z synem duże nadzieje na przyszłość, miał po nich przejąć gospodarstwo. Siostra <span class="anon-block">A.</span> – wówczas studentka – liczyła na to, że brat zaopiekuje się rodzicami, zaś ona opuści rodzinną miejscowość. <br/>Powódki dotkliwie odczuły śmierć <span class="anon-block">A.</span>, przeszły załamanie nerwowe, popadły <br/>w depresję. <span class="anon-block">U. J.</span> korzystała z pomocy psychologa i psychiatry i przyjmowała leki uspokajające. Smutek i przygnębienie powódki odczuwają do dnia dzisiejszego. Przy takich ustaleniach odwołując się do orzecznictwa sądowego, <br/>w szczególności do podjętej w sprawie III CZP 76/2010 uchwały Sądu Najwyższego z 22.10.2010 r., Sąd Okręgowy uznał powództwo za usprawiedliwione co do zasady, bo znajdujące podstawę prawną w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 23)">art. 23</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 24)">art. 24</a> oraz w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448)">art. 448 k.c.</a>, chroniących dobra osobiste, do których zaliczają się także więzi rodzinne.</p> <p>Rozważając wysokość należnego powódkom zadośćuczynienia, <br/>Sąd Okręgowy miał na względzie dotychczasową praktykę orzeczniczą, w której bliskim osób zmarłych przyznaje się niższe zadośćuczynienia niż osobom trwałe poszkodowanym na zdrowiu, co jest uzasadnione choćby tym, że w pierwszym wypadku wpływ czasu w naturalny sposób łagodzi ból i cierpienie spowodowane stratą oraz tym, że odczucia psychiczne czy emocje są niemierzalne i trudne do zweryfikowania. Nie bez znaczenia jest również, zdaniem Sądu Okręgowego, że <br/>w stanie prawnym z daty śmierci <span class="anon-block">A. J. (2)</span> ustawodawca wprost nie przewidywał zadośćuczynienia dla bliskich osoby zmarłej, wprost chroniąc jedynie dobra osobiste bezpośrednio poszkodowanego na zdrowiu.</p> <p>Apelację od wyroku wnieśli wszyscy uczestnicy postępowania. <br/>Powódki zaskarżyły go w części oddalającej ich żądania, domagając się zmiany wyroku przez uwzględnienie powództwa także w tym zakresie, ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.</p> <p>Zarzuciły naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448)">art. 448 k.c.</a> przez zaniżenie wysokości przyznanego im zadośćuczynienia.</p> <p>Pozwany zaskarżył wyrok w pkt I ponad kwotę 25.000 zł i w pkt II co do 10.000 zł oraz w pkt III, IV i V obejmujących orzeczenia o kosztach procesu.</p> <p>Wniósł o zmianę wyroku przez oddalenie żądań powódek w zaskarżonej części oraz zasądzenie od nich zwrotu kosztów postępowania.</p> <p>W swojej apelacji pozwany zarzucił: obrazę <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233)">art. 233 k.p.c.</a> przez dowolną ocenę dowodów skutkującą wadliwym ustaleniem rozmiaru doznanej krzywdy oraz oddziaływania śmierci <span class="anon-block">A. J. (2)</span> na sytuację życiową powódek, co skutkowało obrazą <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448)">art. 448 k.c.</a> Nadto pozwany zarzucił naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 328;art. 328 § 2)">art. 328 § 2 k.p.c.</a> przez zaniechanie omówienia przeprowadzonych dowodów oraz wszechstronnego rozważenia żądania powódek na tle ustalonych faktów.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył:</strong> </p> <p>Jest oczywistym i słusznie podkreślił Sąd Okręgowy, że właściwe sferze osobistej człowieka uczucia i emocje nie sposób udowodnić i wymierzyć, tymczasem w sprawach o zadośćuczynienie sądy stają przed koniecznością ich swoistej obiektywizacji i „wyceny” w pieniądzu. Jest równie oczywistym, że zasądzone zadośćuczynienie nie umniejsza negatywnych przeżyć, stanowiąc tylko jedyną możliwą formę rekompensaty doznanej krzywdy. Trafnie więc podniósł <br/>Sąd Okręgowy, że specyfika niniejszej sprawy wymaga odwołania się do praktyki orzeczniczej, zasad doświadczenia życiowego i – w tym kontekście – odniesienia dochodzonych przez powódki roszczeń do ustalonych w sprawie faktów obrazujących ich stan psychiczny i emocjonalny.</p> <p>Rozpacz, ból i pustka po stracie syna i brata powódek jest bezsporny i nie wymaga dowodzenia. Nie można jednak zgodzić się z powódkami, iżby w ogóle nie było konieczne dowodzenie faktów zaświadczających o rozmiarze naruszenia chronionych przepisem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 23)">art. 23 k.c.</a> dóbr osobistych, tu: więzi rodzinnych – uczuć matczynych i siostrzanych. Słusznie zauważył pozwany, że powódki <br/>nie zaoferowały żadnych dowodów poza własnymi zeznaniami. <br/>Zabrakło choćby zaświadczeń lekarskich potwierdzających u <span class="anon-block">U. J.</span> depresję jako jednostkę chorobową, co nakazuje uznać, że po stracie syna popadła <br/>w depresję rozumianą potocznie jako właściwy żałobie stan przygnębienia. <br/>Zbliżone, choć słabsze z racji wieku i perspektyw życiowych skutki emocjonalnie dotknęły drugą z powódek – siostrę zmarłego. Co istotne, obie powódki eksponowały w swoich zeznaniach pogorszenie ich sytuacji życiowej, <span class="anon-block">U. J.</span> – utratę pomocy finansowej i pomocy w pracach domowych, <span class="anon-block">A. J. (1)</span> – konieczność zmiany planów edukacyjnych, rezygnację z opuszczenia rodzinnego domu. <br/>Są to okoliczności właściwe roszczeniu odszkodowawczemu z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448;art. 448 § 3)">art. 448 § 3 k.c.</a>, <br/>a trzeba przypomnieć, że rodzice zmarłego otrzymali już z tego tytułu 15.000 zł i nie mogą powódki oczekiwać, że dochodzone w niniejszej sprawie zadośćuczynienie skompensuje im inną szkodę niż ściśle związaną ze sferą ich dóbr osobistych, nawet jeśli <span class="anon-block">U. J.</span> nie jest usatysfakcjonowana wartością odszkodowania, zaś <span class="anon-block">A. J. (1)</span> utrzymuje, że jej sytuacja życiowa również uległa pogorszeniu.</p> <p>Innymi słowy, zabrakło w sprawie dowodów, które pozwoliłyby uznać, że negatywne skutki śmierci <span class="anon-block">A. J. (2)</span> w sferze dóbr osobistych powódek przybrały większy rozmiar niż właściwy utracie syna i brata w szczęśliwej i zżytej rodzinie. Przeciwnie, obie powódki potwierdziły, że noszą w sobie naturalny smutek <br/>i żal, szczególnie dojmujące w okresie świąt czy przy okazji uroczystości rodzinnych, lecz w życiu codziennym funkcjonują normalnie.</p> <p>Te wszystkie okoliczności nakazują zasądzone powódkom zadośćuczynienie ocenić jako wyważone, czyli odpowiednie w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448)">art. 448 k.c.</a> <br/>Wymaga przypomnienia, że przyznanie zadośćuczynienia w razie naruszenia dóbr osobistych jest prawem a nie obowiązkiem sądu, zaś zasady ustalenia jego wysokości nie zostały ustawowo określone. Oznacza to, że ingerencja w orzeczenie sądu I instancji jest dopuszczalna tylko w razie oczywistego wygórowania lub zaniżenia zasądzonego świadczenia, co w niniejszej sprawie bez wątpienia nie miało miejsca.</p> <p>Znamiennym jest zresztą, że w apelacji powódek dominują ogólniki i zabrakło odwołania się do udowodnionych faktów, które miałyby zostać pominięte a mogłyby rzutować na wysokości zadośćuczynienia. W kontradyktoryjnym procesie z udziałem profesjonalnych pełnomocników nie mogły też powódki oczekiwać inicjatywy <br/>Sądu w gromadzeniu właściwych dowodów czy też w ukierunkowaniu ich zeznań na fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.</p> <p>Z kolei pozwany próbuje w swojej apelacji całkowicie zdyskredytować zeznania powódek, choć nie ma podstaw dla uznania ich za niewiarygodne, zwłaszcza o ile dotyczą typowych odczuć u osób tracących osoby najbliższe, zaś dyskusyjny może być tylko stopień ich natężenia czy charakter i dolegliwość pośrednich skutków w sferze zdrowia fizycznego. Zdaniem Sądu Apelacyjnego zasądzone zadośćuczynienie nie jest wygórowane, nawet gdyby odrzucić wskazane wcześniej czynniki pogarszające sytuację życiową powódek, wykluczyć depresję <br/>u <span class="anon-block">U. J.</span> i podawane przez nią dolegliwości fizyczne powiązać także z wadą serca.</p> <p>Z tych względów na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> oddalono obie apelacje.</p> <p>Odstąpienie od obciążenia powódek kosztami postępowania na rzecz pozwanego zostało podyktowane specyfiką materii sporu. Określenie żądanej sumy zadośćuczynienia jest z istoty rzeczy pochodną subiektywnego poczucia krzywdy, zaś ostateczny wynik sprawy zależy od oceny sądu przy braku jasno określonych kryteriów.</p> <p>MW</p> </div>