III AUa 464/12

<p>Sygn. akt III AUa 464/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 25 października 2012 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Poznaniu, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</strong> </p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="219"/> <col width="398"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Dorota Goss-Kokot (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSA Iwona Niewiadowska-Patzer</p> <p>SSA Marta Sawińska</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>inspektor ds. biurowości Krystyna Kałużna</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 25 października 2012 r. w Poznaniu</p> <p>sprawy z wniosku <strong> <!-- --> <span class="anon-block">C. M.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">O.</span> <span class="anon-block">W.</span>. </strong> </p> <p>o emeryturę</p> <p>na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">O.</span> <span class="anon-block">W.</span>.</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego - VIII Wydział Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu </p> <p>z dnia 7 lutego 2012 r. sygn. akt VIII U 3663/11</p> <p> <strong> <!-- -->1.oddala apelację;</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->2. zasądza od pozwanego na rzecz <span class="anon-block">C. M.</span> kwotę 120 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym.</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Decyzją z 29 września 2011 roku, znak <span class="anon-block"> (...)</span>, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">O.</span>, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19830080043" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ()">rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 ()">ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>, odmówił <span class="anon-block">C. M.</span> przyznania emerytury.</p> <p>Uzasadniając decyzję organ rentowy wskazał, że przedłożone przez wnioskodawcę świadectwo pracy wystawione przez Gospodarstwo Rolne Skarbu Państwa w <span class="anon-block">J.</span>, obejmujące okres od 1 marca 1974 roku do 15 lipca 1993 roku oraz świadectwo pracy obejmujące ten okres, wystawione przez Agencje Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w <span class="anon-block">S.</span> Składnicę Akt, są nieprawidłowe, nie zostały bowiem sporządzone ściśle według przepisów resortowych. Ponieważ wnioskodawca nie wykazał co najmniej 15 letniego okresu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, nie spełnia przesłanek koniecznych do przyznania emerytury na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej.</p> <p>W odwołaniu do decyzji <span class="anon-block">C. M.</span> wskazał świadków, którzy mogą potwierdzić fakt wykonywania przez niego pracy w warunkach szczególnych.</p> <p>Wyrokiem z 7 lutego 2012 roku, w sprawie VIII U. 3663/11 Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu zmienił zaskarżoną decyzję przyznając odwołującemu prawo do emerytury począwszy od 18 lipca 2011 roku.</p> <p>Sąd Okręgowy ustalił, że <span class="anon-block">C. M.</span> od 1 marca 1974 roku do 15 lipca 1993 roku był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Gospodarstwie Rolnym Skarbu Państwa w <span class="anon-block">O.</span>, <span class="anon-block"> Zakładzie Rolnym (...)</span>, na stanowisku kierowcy ciągnika. Odwołujący pracował przez cały rok i nie korzystał z urlopów bezpłatnych. Po przekształceniu <span class="anon-block"> Zakładu Rolnego (...)</span> w <span class="anon-block"> spółkę (...) S.A.</span>, odwołujący pracował w niej nadal na tym samym stanowisku od 16 lipca 1993 roku do 21 stycznia 2004 roku, z tym samym zakresem obowiązków.</p> <p>Razem z odwołującym w <span class="anon-block"> Zakładzie Rolnym (...)</span>, jako traktorzyści pracowali <span class="anon-block">J. M.</span> (od 1956 roku do 1993 roku) oraz <span class="anon-block">A. R.</span> (od 1974 roku do 1993 roku). Ten ostatni posiada świadectwo pracy o treści analogicznej jak odwołujący w zakresie pracy w szczególnych warunkach i otrzymuje z tego tytułu emeryturę.</p> <p>Odwołujący na dzień 1 stycznia 1999 roku legitymuje się okresem zatrudnienia 31 lat i 1 miesiąc okresów składkowych i nieskładkowych, nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego i nie jest zatrudniony; od 1 lipca 2005 roku pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.</p> <p>Apelację od wyroku wniósł pozwany organ rentowy, zaskarżając orzeczenie w całości i podnosząc zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 184)">art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19830080043" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 (§ 4)">§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze</a>.</p> <p>Zakład wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie dowołania.</p> <p> <span class="underline"> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</span> </p> <p>Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.</p> <p>Swoje uprawnienie do emerytury <span class="anon-block">C. M.</span> wywiódł z przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 184;art. 184 ust. 1)">art. 184 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> (w dalszej części uzasadnienia - ustawy), zgodnie z którym ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:</p> <p>1.okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz</p> <p>2. okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.</p> <p>Zgodnie z treścią przepisu art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949 roku będącym pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterze przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1 (dla mężczyzn 65 lat). Natomiast wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowiska oraz warunki na podstawie, których osobom wymienionym w art. 32 ust. 2 i 3 ww. ustawy przysługuje prawo do emerytury ustala się na podstawie "przepisów dotychczasowych", tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19830080043" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ()">rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze</a>. Zatem wnioskodawca aby uzyskać prawo do emerytury przy ukończonym 60 roku życia musiał wykazać co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.</p> <p>Podstawą do ustalenia tego, czy praca była wykonywana w szczególnych warunkach jest wymienione rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku (w dalszej części uzasadnienia – rozporządzenia). Okresy pracy w warunkach szczególnych, stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według określonego wzoru, lub w świadectwie pracy.</p> <p>Powyższe nie było kwestionowane przez żadną ze stron postępowania.</p> <p>Organ rentowy podniósł natomiast, iż przeprowadzone przed Sądem I instancji postępowanie dowodowe nie daje podstaw do ustalenia, że odwołujący w okresie od 1 marca 1974 roku do 15 lipca 1993 roku wykonywał pracę zaliczaną do pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.</p> <p>Uzasadniając powyższe stanowisko organ rentowy powołał niespójną w ocenie Sądu Apelacyjnego argumentację.</p> <p>Skarżący wskazał z jednej strony, iż rodzaj pracy wykonywanej przez osobę ubiegającą się o wcześniejszą emeryturę, stosownie do przepisów ustawy emerytalnej oraz rozporządzenia, winien odpowiadać jednemu z rodzajów prac figurujących w załączniku do rozporządzenia, stanowisko zaś winno być, na zasadzie delegacji wynikającej z przepisu § 1 ust. 2 tego rozporządzenia, określone przez ministra resortowego albo dyrektora urzędu centralnego. Apelujący podkreślił, iż wykazy resortowe powinny ściśle odnosić się do wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 8 lutego 1983 roku, ponieważ to w nim zawarty jest kompletny wykaz stanowisk pracy wykonywanych w szczególnych warunkach.</p> <p>Organ rentowy nie kwestionował pracy <span class="anon-block">C. M.</span> jako kierowcy ciągnika wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, jednakże postawił zarzut, że przepisy rozporządzenia nie dotyczą odwołującego. Zdaniem apelującego wynika to z faktu, że rodzaje prac, na które powołał się Sąd Okręgowy, tj. prace kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsiennicowych umiejscowione zostały jedynie w dziale dotyczącym prac wykonywanych w transporcie i łączności, a Gospodarstwo Rolne Skarbu Państwa nie należało do sektora transportowego gospodarki.</p> <p>Z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika wyraźnie, że praca odwołującego polegała głównie na wykonywaniu prac ciągnikiem na polach rolników, za pomocą ciągnika robione były wszystkie prace polowe - opryski, nawożenia i zbiory. Nie można więc przyjąć, że wnioskodawca wykonywał stale i w pełnym wymiarze, pracę kierowcy ciągnika w transporcie. Organ rentowy uznał, iż prace transportowe były przez odwołującego wykonywane w okresie zimowym, zważywszy jednak, że są to cztery miesiące w ciągu roku, na przestrzeni całego okresu zatrudnienia nie dało to wymaganych ustawą 15 lat pracy w szczególnych warunkach.</p> <p>Stanowisko powyższe okazało się nietrafne.</p> <p>W tym miejscu omówienia wymagała kwestia tzw. wykazów resortowych.</p> <p>Zgodnie z § 1 ust. 2 rozporządzenia z 7 lutego 1983 roku właściwi ministrowie, kierownicy urzędów centralnych oraz centralne związku spółdzielcze w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych ustalają w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B.</p> <p>W świadectwie pracy <span class="anon-block">C. M.</span> z Gospodarstwa Rolnego Skarbu Państwa w <span class="anon-block">O.</span> <span class="anon-block"> Zakładu Rolnego (...)</span> wskazano, iż odwołujący w okresie od 1 marca 1974 roku do 15 lipca 1993 roku, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace kierowcy ciągnika wymienioną w wykazie A dziale VIII poz. 3 pkt 1 wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej 31 marca 1988 roku w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.</p> <p>Zajmując się zagadnieniem zakresu stosowania powyższego rozporządzenia w świetle art. 32 ust. 1 ustawy o emerytach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Sąd Najwyższy w uchwale z 13 lutego 2002 roku, w sprawie III ZP. 30/01 stwierdził, że odesłanie do wykazów obejmujących świadczenie pracy w warunkach szczególnych nie obejmuje przepisów kompetencyjnych § 1 ust. 2-3 rozporządzenia. Przyjąć zatem należało, że brak kompetencji do tworzenia wykazów obejmujących stanowiska, na których świadczona jest praca w szczególnych warunkach na poziomie resortowym, pozbawił mocy akty niższego rzędu, zawierające wykazy prac w szczególnych warunkach wykonywanych w poszczególnych zakładach.</p> <p>W wyroku z 22 kwietnia 2011 roku, w sprawie I UK. 351/10 Sąd Najwyższy wskazał nadto, że upoważnienie wynikające z § 2 ust. 2 rozporządzenia nie stwarzało podstawy prawnej do wydawania aktów wykraczających poza regulację rozporządzenia, lecz obejmowało tylko ustalenie przez właściwych ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz centralnych związków spółdzielczych (w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych) w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach. Taki wykaz resortowy ułatwia identyfikację określonego stanowiska pracy jako stanowiska pracy w szczególnych warunkach - w szczególności, jeśli w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia nie wymienia się konkretnych stanowisk, lecz operuje się pojęciem ogólnym. Innymi słowy, zarządzenia resortowe mogą mieć znaczenie jedynie w sferze dowodowej.</p> <p>Z faktu, że właściwy minister, kierownik urzędu centralnego, czy centralny związek spółdzielczy, w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, ustalił w podległych i nadzorowanych zakładach pracy, że dane stanowisko pracy jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach, może płynąć domniemanie faktyczne, że praca na tym stanowisku w istocie wykonywana była w takich warunkach i odwrotnie, brak konkretnego stanowiska pracy w takim wykazie może - w kontekście całokształtu ustaleń faktycznych - stanowić negatywną przesłankę dowodową (tak w wyroku Sądu Najwyższego z 16 listopada 2010 roku, w sprawie I Uk. 124/10)</p> <p>Wobec powyższego przyjąć należało, że przedłożone przez odwołującego świadectwo pracy nie mogło stanowić samodzielnej podstawy przyznania mu świadczenia emerytalnego przy obniżonym wieku emerytalnym</p> <p>Niewątpliwe należy również przyznać rację organowi rentowemu, iż przedmiotowe świadectwo pracy, w zakresie dotyczącym wykonywania jej w warunkach szczególnych zostało wypełnione nieprawidłowo. W wykazie A stanowiącym załącznik nr 1 do zarządzenia nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej 31 marca 1988 roku w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, nie ma w ogóle działu VIII, a w żadnym innym dziale tego wykazu nie wskazano stanowiska pracy kierowcy ciągnika.</p> <p>Nie oznacza to jednak, iż zarządzenie to nie ma znaczenia dowodowego w niniejszej sprawie.</p> <p>Dział VIII ujęty bowiem został w wykazie B zarządzenia stanowiącym jego załącznik nr 2.</p> <p>Najistotniejsze jest przy tym dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie samo określenie wykazu B. Otóż, wymieniono w nim stanowiska pracy występujące w zakładach rolnictwa leśnictwa, branży przemysłowych leśnictwa i przemysłu rolno-spożywczego, <span class="underline"> <!-- -->równoważne</span> pracom wykonywanym w szczególnych warunkach - w Działach: I Górnictwa II Energetyki, III Hutnictwa i Przemysłu Metalowego, IV Chemii, V Budownictwa i Produkcji Materiałów Budowlanych, VII Przemysłu Lekkiego, <span class="underline"> <!-- --> VIII Transportu i Łączności</span>, IX Gospodarki Komunalnej, XI Przemysłu Poligraficznego, XII Służby Zdrowia i Opieki Społecznej, XIV Prac Różnych.</p> <p>Takie zdefiniowanie wykazu B, wyraźnie wskazuje, iż praca na stanowisku kierowcy ciągnika wykonywana przez <span class="anon-block">C. M.</span> w branży przemysłu rolno spożywczego jest równoważna pracy wykonywanej na stanowisku kierowcy ciągnika w transporcie i łączności.</p> <p>Powyższe potwierdza słuszność argumentacji odwołującego zaprezentowanej w odpowiedzi na apelację. <span class="anon-block">C. M.</span> podniósł mianowicie, że interpretacja pojęcia „transportu” przyjęta przez organ rentowy jest bardzo ścisła i sprowadzając je do przypadków przewożenia (przemieszczania) ładunków z jednego miejsca na drugie, nasuwa wnioski wręcz absurdalne. W szczególności takie rozumienie pojęcia transportu jest nie do pogodzenia z wyraźnym zaliczeniem w rozporządzeniu do prac w warunkach szkodliwych pracy wykonywanej przez kierowców kombajnów. Odwołujący wskazał, iż w ramach robót polowych kierowca ciągnika również przewozi określone produkty (nawozy, płody rolne).</p> <p>Reasumując, Sąd Okręgowy w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalił, czego apelujący nie zakwestionował, iż <span class="anon-block">C. M.</span> w okresie od 1 marca 1974 roku do 15 lipca 1993 roku, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace kierowcy ciągnika w Gospodarstwie Rolnym Skarbu Państwa w <span class="anon-block">O.</span> <span class="anon-block"> Zakładzie Rolnym (...)</span>. Takie stanowisko pracy jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach zgodnie z wykazem A dziełem VIII <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19830080043" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 (poz. 3;pkt. 1)">poz. 3 pkt 1 rozporządzeniem Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze</a>.</p> <p>Spełnione zostały zatem wszystkie przesłanki niezbędne do nabycia przez <span class="anon-block">C. M.</span> prawa do wcześniejszej emerytury.</p> <p>Mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne i rozważania prawne, Sąd Apelacyjny w Poznaniu, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznał, że złożona przez organ rentowy apelacja jest bezzasadna oraz na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a>, orzekł o jej oddaleniu.</p> <p>Orzeczenie o kosztach zawarte w punkcie 2 wyroku znajduje swoje uzasadnienie w treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 108;art. 108 § 1)">art. 98 i art. 108 § 1 k.p.c.</a> oraz § 12 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (Dz. U. z dnia 3 października 2002 r.) w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.</p> <p>SSA Marta Sawińska SSA Dorota Goss-Kokot SSA Iwona Niewiadowska-Patzer</p> </div>