I ACa 484/12

<p>Sygn. akt I A Ca 484/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> Dnia 26 października 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="164"/> <col width="22"/> <col width="438"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący</p> </td> <td> <p>:</p> </td> <td> <p>SSA Irena Ejsmont - Wiszowata</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie</p> </td> <td> <p>:</p> </td> <td> <p>SA Elżbieta Bieńkowska</p> <p>SO del. Krzysztof Chojnowski (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant</p> </td> <td> <p>:</p> </td> <td> <p> Iwona Aldona Zakrzewska </p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 26 października 2012 r. w Białymstoku</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <strong> <!-- --> <span class="anon-block">A. K.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> <span class="anon-block">M. B. (1)</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->o zapłatę</strong> </p> <p>na skutek apelacji <strong> <!-- -->pozwanego </strong> </p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie</p> <p>z dnia 16 kwietnia 2012 r. sygn. akt I C 187/10</p> <p> <strong> <!-- -->oddala apelację.</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>W pozwie nadanym na poczcie w dniu 6 kwietnia 2010 roku <span class="anon-block">A. K.</span> żądał od pozwanego <span class="anon-block">M. B. (1)</span> kwoty 169.773,20 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 sierpnia 1999 roku do dnia zapłaty oraz kosztów procesu, wskazując, że <span class="anon-block">M. B. (1)</span> został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Ostrołęce z dnia 19 września 2008 roku za przestępstwa oszustwa z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 286;art. 286 § 1)">art. 286 § 1 k.k.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 294;art. 294 § 1)">art. 294 § 1 k.k.</a> i w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 91;art. 91 § 1)">art. 91 § 1 k.k.</a>, w następstwie których doprowadził w okresie od lutego do lipca 1999 roku do szkody w majątku powoda na łączną kwotę 179.773,20 złotych, a ponieważ w wyroku skazującym zobowiązano go do naprawienia tej szkody poprzez zapłatę kwoty 10.000 złotych to powód dochodzi naprawienia pozostałej części szkody. Po uchyleniu wyroku Sądu Rejonowego w Ostrołęce z dnia 19 września 2008 roku i uniewinnieniu <span class="anon-block">M. B. (1)</span> od znacznej części zarzutów, w tym dotyczących oszustwa na szkodę powoda, w toku procesu powód podniósł, że szkoda obejmowała zapłatę za indyki dostarczone pozwanemu, której ostatecznie nie otrzymał i podtrzymał powództwo w tym względzie.</p> <p>Wyrokiem zaocznym z dnia 28 lutego 2012 roku Sąd Okręgowy w Olsztynie zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 169.773,20 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 sierpnia 1999 roku do dnia zapłaty (pkt I sentencji), nakazał ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 8.489 złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych i odstąpił od obciążania pozwanego nieuiszczonymi kosztami sądowymi (pkt II sentencji), a wyrokowi nadał rygor natychmiastowej wykonalności (pkt III sentencji).</p> <p>W sprzeciwie od tego wyroku pozwany domagał się oddalenia powództwa i zwrotu kosztów procesu. Podniósł zarzut przedawnienia roszczenia objętego pozwem, wskazując, iż stało się ono wymagalne w dniu 1 sierpnia 1999 roku, a termin przedawnienia roszczeń wynosi lat dziesięć, zaś roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata.</p> <p>Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2012 roku Sąd Okręgowy w Olsztynie utrzymał w mocy wyrok zaoczny tego Sądu z dnia 28 lutego 2012 roku w punktach I i III w całości, uchylił ten wyrok w punkcie II i odstąpił od obciążania pozwanego nieuiszczonymi kosztami sądowymi na rzecz Skarbu Państwa.</p> <p>Sąd ten ustalił, że pozwany <span class="anon-block">M. B. (1)</span> w dniu 21 kwietnia 1997 roku został wspólnikiem <span class="anon-block"> spółki cywilnej Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe (...)</span>, prowadzącej działalność w zakresie m.in. skupu drobiu. W dniu 20 stycznia 1999 roku powód <span class="anon-block">A. K.</span>, prowadzący w ramach swojego gospodarstwa rolnego fermę drobiu, zawarł ze <span class="anon-block"> spółką (...)</span> umowę, na mocy której zobowiązał się do dostarczania jej indyków w terminach i ilościach według dołączonego do umowy harmonogramu, a spółka ta zobowiązała się do odbierania indyków oraz zapłaty według obowiązujących cen, przy czym rozliczenie miało nastąpić w okresie 21 dni od dnia przyjęcia drobiu. Od kwietnia do końca czerwca 1999 roku <span class="anon-block"> spółka (...)</span> pobrała od powoda drób na łączną kwotę 179.773,20 złotych. Powód nie otrzymał jednak tej kwoty, gdyż spółka utraciła płynność finansową. Postanowieniem z dnia 16 września 1999 roku w sprawie V GU 10/99 Sąd Rejonowy w Ostrołęce ogłosił upadłość <span class="anon-block"> (...) spółki (...)</span> (w tym pozwanego). W toku postępowania upadłościowego powód nie uzyskał zaspokojenia wszystkich swoich należności. Zgłoszona przez niego wierzytelność, postanowieniem sędziego-komisarza z dnia 9 lutego 2000 roku, została wciągnięta na listę wierzytelności, uznana do kwoty 195.646 złotych i zaliczona do kategorii VI. Postanowieniem z dnia 14 września 2005 roku Sąd Rejonowy w Ostrołęce umorzył postępowanie upadłościowe <span class="anon-block"> (...) spółki (...)</span>. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że wierzyciele kategorii VI zostali zaspokojeni w 5%.</p> <p>Sąd Okręgowy ustalił też, że w tym samym czasie toczyło się postępowanie karne w sprawie wyłudzenia przez <span class="anon-block"> (...) spółki (...)</span>, w tym <span class="anon-block">M. B. (1)</span>, dostaw drobiu, za które spółka nie zapłaciła. W dniu 7 września 1999 roku powód złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa na jego szkodę w kwocie 179.772,20 złotych. W dniu 10 stycznia 2001 roku skierowano w tej sprawie akt oskarżenia obejmujący m.in. zarzut przestępstwa popełnionego przez <span class="anon-block">M. B. (1)</span> na szkodę powoda. Po powiadomieniu o tym powoda jako pokrzywdzonego, złożył on pozew cywilny w postępowaniu karnym (datowany na dzień 29 października 2001 roku) domagając się odszkodowania w kwocie 179.733,16 złotych. Wyrokiem z dnia 27 lutego 2006 roku Sąd Rejonowy w Ostrołęce skazał <span class="anon-block">M. B. (1)</span> za zarzucane mu przestępstwa, w tym popełnione na szkodę powoda, zobowiązał go też do naprawienia szkody poprzez zapłatę powodowi kwoty 10.000 złotych. Tym samym Sąd ten nie musiał rozstrzygać o powództwie cywilnym <span class="anon-block">A. K.</span> (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 415;art. 415 § 7)">art. 415 § 7 Kodeksu postępowania karnego</a>) i kwestia powództwa cywilnego w zakresie przewyższającym obowiązek naprawienia szkody orzeczony w wyroku, pozostawała otwarta. Orzeczenie to zostało uchylone wyrokiem Sądu Okręgowego w Ostrołęce z dnia 27 września 2006 roku, który przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w Ostrołęce ponownie skazał <span class="anon-block">M. B. (1)</span>, orzekając przy tym o obowiązku naprawienia szkody na rzecz powoda, a wyrok ten został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Ostrołęce z dnia 24 czerwca 2009 roku. W wyniku kasacji <span class="anon-block">M. B. (1)</span> Sąd Najwyższy uchylił te orzeczenia, a przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w Ostrołęce wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2011 roku prawomocnie uniewinnił <span class="anon-block">M. B. (1)</span> od zarzutów w części dotyczącej oszustwa na szkodę m.in. powoda, skazując go za inne przestępstwa.</p> <p>W tych okolicznościach Sąd I instancji uznał, iż roszczenie powoda zasługiwało na uwzględnienie, a sprzeciw pozwanego od wyroku zaocznego w przeważającej części nie był zasadny.</p> <p>W pierwszym rzędzie wskazał, że w związku z prawomocnym uniewinnieniem <span class="anon-block">M. B. (1)</span> od zarzutu oszustwa na szkodę powoda, sprecyzowane w toku postępowania powództwo ostatecznie opierało się na twierdzeniach powoda, że nie otrzymał on zapłaty za indyki dostarczone <span class="anon-block"> spółce cywilnej (...)</span>, której wspólnikiem był pozwany. Drób ten został dostarczony w okresie od kwietnia do końca czerwca 1999 roku, zgodnie z umową zawartą przez powoda i <span class="anon-block"> spółkę (...)</span> w dniu 20 stycznia 1999 roku. Według tej umowy dostarczony drób miał zostać rozliczony w terminie 21 dni od daty przyjęcia. Wobec tego, że pozwany nie zaprzeczył, iż powód nie otrzymał z tytułu rozliczeń za dostarczony drób zapłaty w kwocie 179.773,20 złotych, roszczenie o zapłatę tej kwoty stało się wymagalne najpóźniej w dniu 22 lipca 1999 roku (tj. po upływie terminu 21 dni od daty przyjęcia drobiu). Zaznaczył, że z uwagi na solidarną odpowiedzialność wspólników spółki cywilnej za zobowiązania spółki (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 864)">art. 864 k.c.</a>) za zapłatę tej należności <span class="anon-block"> spółki (...)</span> na rzecz powoda odpowiadał także jej wspólnik - pozwany <span class="anon-block">M. B. (1)</span>.</p> <p>Ustosunkowując się do podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia powoda Sąd Okręgowy wskazał, że umowa z dnia 20 stycznia 1999 roku, z której roszczenie to wynikało była umową dostawy uregulowaną w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 605)">art. 605 i nast. k.c.</a> Wobec tego, że roszczenia powoda wynikające z tej umowy dotyczą zapłaty za płody dostarczane przezeń jako osobę prowadzącą specjalistyczne gospodarstwo rolne z mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 554)">art. 554 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 612)">art. 612 k.c.</a> przedawniają się one z upływem lat dwóch od daty ich wymagalności. Dalej Sąd ten zaznaczył, że przed upływem okresu przedawnienia powód złożył wniosek o wciągnięcie swojej wierzytelności wobec <span class="anon-block"> (...) spółki (...)</span> (w tym pozwanego) na listę wierzytelności zgłaszanych w postępowaniu upadłościowym, co nastąpiło w drodze postanowienia sędziego-komisarza z dnia 9 lutego 2000 roku. Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 123;art. 123 § 1;art. 123 § 1 pkt. 1)">art. 123 § 1 pkt 1 k.c.</a> skutkowało to przerwaniem biegu przedawnienia, który w myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 124;art. 124 § 2)">art. 124 § 2 k.c.</a> mógł zacząć się na nowo dopiero po ukończeniu postępowania upadłościowego. Postępowanie upadłościowe zostało zakończone postanowieniem z dnia 14 września 2005 roku i dopiero po jego uprawomocnieniu się bieg przedawnienia roszczeń powoda rozpoczął się na nowo. Z uwagi jednak na to, że wierzytelność powoda została wciągnięta na listę wierzytelności i uznana postanowieniem sędziego-komisarza, które jest orzeczeniem sądu, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 125;art. 125 § 1)">art. 125 § 1 k.c.</a>, do terminu przedawnienia tej wierzytelności zastosowanie znajduje termin określony w tym przepisie, a wynoszący lat dziesięć. Oznacza to, że przedawnienie roszczenia powoda objętego listą wierzytelności i dochodzonego w niniejszym postępowaniu, nastąpi z upływem lat dziesięciu od uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego, tj. najwcześniej we wrześniu 2015 roku. Pozew w niniejszej sprawie został nadany na poczcie w dniu 6 kwietnia 2010 roku, a w tej dacie roszczenie powoda nie było przedawnione i dlatego Sąd Okręgowy nie uwzględnił podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia. Zaznaczył przy tym, że zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, które dotyczyło <span class="anon-block"> (...) spółki (...)</span> (w tym pozwanego), wobec określonej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 864)">art. 864 k.c.</a> solidarnej odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki cywilnej (jaką była <span class="anon-block"> spółka (...)</span>), przerwało bieg przedawnienia roszczeń także w zakresie odpowiedzialności samych wspólników. Uznał, że nie przeszkadza temu okoliczność, że o ile na podstawie tytułu egzekucyjnego w postaci opatrzonego klauzulą wykonalności wyciągu z zatwierdzonej w postępowaniu upadłościowym listy wierzytelności powód mógłby prowadzić egzekucję ze wspólnego majątku wspólników, o tyle mógłby mieć problem z egzekucją z ich majątku odrębnego (zwłaszcza wobec rysującej się w pewnym okresie rozbieżności co do takiej możliwości w orzecznictwie i doktrynie - na tle zdolności sądowej spółki cywilnej), albowiem czym innym jest podjęcie czynności zmierzających bezpośrednio do zaspokojenia roszczeń przeciwko spółce cywilnej, które skutkuje przerwą biegu przedawnienia, a czym innym możliwość ich skutecznej egzekucji z majątku wspólnego i odrębnego wspólników.</p> <p>Dalej Sąd Okręgowy wskazał, że przy przyjęciu, iż zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym dotyczyło wyłącznie spółki w zakresie odpowiedzialności z majątku wspólnego wspólników i nie przerwało biegu przedawnienia roszczeń przeciwko pozwanemu wspólnikowi tej <span class="anon-block"> spółki – (...)</span> w zakresie jego odpowiedzialności z majątku odrębnego, upływ terminu przedawnienia roszczeń objętych pozwem nastąpiłby po upływie dwóch lat od daty ich wymagalności (22 lipca 1999 roku), tj. z dniem 22 lipca 2001 roku, a zatem przed wniesieniem pozwu w niniejszej sprawie. Uznał jednak, że w tym przypadku podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia stanowi nadużycie prawa nieakceptowane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a>). Podkreślił, że na przestrzeni lat dzielących datę wymagalności roszczeń objętych pozwem w niniejszej sprawie i datę złożenia tego pozwu, powód podejmował szereg starań w celu uzyskania od pozwanego zapłaty (w postępowaniu karnym i upadłościowym), zaś pozwany nie podejmował żadnych działań, by te roszczenia zaspokoić. Powód po zgłoszeniu zawiadomienia o przestępstwie, wobec prowadzenia postępowania karnego, zwłaszcza po skierowaniu aktu oskarżenia, mógł pozostawać w uzasadnionym przekonaniu, że jego roszczenie wynika nie tylko z odpowiedzialności kontraktowej za niewykonanie zobowiązania przez spółkę, której pozwany był wspólnikiem, ale również z odpowiedzialności za czyn niedozwolony, mający charakter występku i ulegający przedawnieniu dopiero z upływem lat dziesięciu (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 442;art. 442 § 2)">art. 442 § 2 k.c.</a>). W tym przekonaniu mogły go umacniać kolejne wyroki skazujące <span class="anon-block">M. B. (1)</span> za przestępstwo popełnione m.in. na szkodę powoda i zobowiązujące <span class="anon-block">M. B. (1)</span> do naprawienia tej szkody. Okolicznością zupełnie od powoda niezależną było, że pierwszy wyrok skazujący zapadł po ponad pięciu latach od skierowania aktu oskarżenia, zaś drugi wyrok skazujący uprawomocnił się - wobec utrzymania go w mocy przez sąd II instancji w dniu 24 czerwca 2009 roku - po ponad dziewięciu latach procesu sądowego. Nieco ponad pół roku później powód złożył pozew w sprawie niniejszej, która jednak została zawieszona wobec uchylenia przez Sąd Najwyższy prawomocnego wyroku skazującego <span class="anon-block">M. B. (1)</span>, który ostatecznie został uniewinniony. W tym stanie rzeczy, trudno czynić powoda odpowiedzialnym za tak znaczne opóźnienie w wytoczeniu powództwa, skoro pierwotnie opierało się ono o odpowiedzialność za czyn niedozwolony pozwanego, dla ustalenia której to odpowiedzialności toczyło się postępowanie karne. Z żadnych okoliczności nie wynika też, by pozwany, który nie kwestionował braku zapłaty za dostarczony drób, podjął jakiekolwiek starania co do spełnienia świadczenia, mimo, że tego typu deklaracje składał w postępowaniu karnym, co oznacza, że wszelkie koszty związane z niewywiązywaniem się przez <span class="anon-block"> spółkę (...)</span> z zaciągniętych zobowiązań spadły na jej dostawców, w tym powoda. Wprawdzie w świetle uzasadnienia wyroku uniewinniającego <span class="anon-block">M. B. (1)</span> od zarzutu oszustwa na szkodę powoda i innych dostawców pełnił on w spółce rolę podrzędną, nie podejmował istotnych decyzji i nie można mu przypisać niedołożenia należytej staranności w stopniu uzasadniającym odpowiedzialność za zobowiązania spółki z tytułu czynu niedozwolonego na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 415)">art. 415 k.c.</a>, to nie sposób uwolnić go od odpowiedzialności za te długi tylko z racji upływu czasu, skoro w czasie tym trwało postępowanie, w którym decydowała się jedna z możliwych zasad jego ewentualnej odpowiedzialności. Powód czynił starania odzyskania swej należności zarówno w postępowaniu karnym, gdzie prawomocnie nałożono na <span class="anon-block">M. B. (1)</span> obowiązek częściowego naprawienia szkody w wyrokach zapadłych już po upływie terminu przedawnienia, zresztą następnie uchylonych, a nadto w postępowaniu upadłościowym <span class="anon-block"> (...) spółki (...)</span>. Akceptacja dla oddalenia powództwa tylko z uwagi na oczekiwanie przez wierzycieli na zakończenie przedłużających się znacznie postępowań sądowych, godziłaby w poczucie sprawiedliwości przeciętnego człowieka.</p> <p>Sąd Okręgowy zaznaczył, że te ostatnie rozważania mają charakter uboczny, skoro zgłoszenie przez powoda wierzytelności, których dotyczy pozew, w postępowaniu upadłościowym i wciągnięcie ich na listę upadłości zatwierdzoną przez sędziego-komisarza skutecznie przerwało bieg ich przedawnienia, który rozpoczął się na nowo dopiero po zakończeniu postępowania upadłościowego i nie upłynął do daty złożenia pozwu.</p> <p>Końcowo przypomniał, że lista wierzytelności zatwierdzona w postępowaniu upadłościowym nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Skoro jednak wierzyciel, którego wierzytelność została na liście ujęta, ma możliwość uzyskania tytułu wykonawczego obejmującego wyciąg z listy wierzytelności i klauzulę wykonalności przeciwko upadłemu w trybie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19340930834" title="Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe - Dz. U. z 1934 r. Nr 93, poz. 834 ()">prawa upadłościowego</a>, zarówno poprzednio, jak i obecnie obowiązującego, tj. art. 170 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października 1934 roku - Prawo upadłościowe i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20030600535" title="Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze - Dz. U. z 2003 r. Nr 60, poz. 535 (art. 263)">art. 263 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku - Prawo upadłościowe i naprawcze</a>, winien wykazać interes prawny w wytoczeniu powództwa przeciwko upadłemu o tę właśnie wierzytelność. Uznał jednak, że powód dysponujący możliwością uzyskania takiego tytułu wykonawczego przeciwko <span class="anon-block"> (...) spółki (...)</span> w oparciu o wyciąg z listy wierzytelności sporządzonej w umorzonym już postępowaniu upadłościowym, ma rzeczywisty interes w uzyskaniu rozstrzygnięcia skierowanego wyłącznie przeciwko pozwanemu - jednemu ze wspólników tej spółki chociażby z uwagi na mogące się pojawić trudności w uzyskaniu tytułu wykonawczego upoważniającego powoda do egzekucji wierzytelności objętej pozwem z majątku pozwanego innego niż ten, który wchodził w skład majątku wspólnego wspólników, czy też ze względu na potrzebę wyraźnego wskazania odpowiedzialności pozwanego za należności wynikające z działalności spółki po jej upadłości.</p> <p>Zdaniem Sądu roszczenia powoda wynikające z niewykonania przez <span class="anon-block"> spółkę (...)</span>, której wspólnikiem był pozwany, umowy z dnia 20 lipca 1999 roku, jako znajdujące swoją podstawę w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 605)">art. 605 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 864)">art. 864 k.c.</a>, należało uwzględnić w całości, gdyż obejmowały kwotę 169.773,20 złotych, czyli niższą niż wierzytelność ustalona w postępowaniu upadłościowym (195.646 złotych) po pomniejszeniu o zaspokojone w nim 5% (tj. 9.782,30 złotych). W konsekwencji nie uwzględnił zarzutów podniesionych w sprzeciwie pozwanego w zakresie punktu I i III wyroku zaocznego i dlatego stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 347)">art. 347 k.p.c.</a> utrzymał go w mocy w tych punktach. Z uwagi na to, że w punkcie II wyroku zaocznego znalazły się dwa wzajemnie wykluczające się rozstrzygnięcia w zakresie nieuiszczonych kosztów sądowych, od których poniesienia powód był zwolniony, bowiem jednocześnie nakazano ich ściągnięcie od pozwanego i odstąpiono od obciążania nimi pozwanego, Sąd uchylił to rozstrzygnięcie i kwestię nieuiszczonych kosztów sądowych rozpoznał z uwzględnieniem ustalonej sytuacji majątkowej pozwanego. Zważywszy na tę sytuację Sąd Okręgowy w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> odstąpił od obciążania pozwanego kosztami sądowymi na rzecz Skarbu Państwa.</p> <p> <strong> <!-- -->Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany zaskarżając go w części utrzymującej w mocy wyrok zaoczny i zarzucając:</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->- naruszenie prawa materialnego – <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 117)">art. 117 k.c.</a> przez jego niezastosowanie oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> przez jego nieuzasadnione zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy, </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->- naruszenie prawa procesowego - <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> przez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, że opóźnienie w dochodzeniu przedmiotowego roszczenia jest spowodowane szczególnymi przesłankami uzasadniającymi to opóźnienie i nie jest ono nadmierne. </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Wskazując na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu za obie instancje. </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.</strong> </p> <p>Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe, znajdujące potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym ustalenia faktyczne. Ustalenia te Sąd Apelacyjny podziela i uznaje za własne, godząc się także z wyprowadzonymi na ich podstawie wnioskami i oceną prawną.</p> <p>Przede wszystkim należy zgodzić się z Sądem I instancji, iż roszczenie powoda nie uległo przedawnieniu.</p> <p>Strony, jak prawidłowo ustalił Sąd Okręgowy, łączyła umowa dostawy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 605;art. 606;art. 607;art. 608;art. 609;art. 610;art. 611;art. 612)">art. 605 - 612 k.c.</a>), a powód ostatecznie dochodził od pozwanego <span class="anon-block">M. B. (1)</span> zapłaty za drób dostarczony <span class="anon-block"> spółce cywilnej Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Handlowo-Usługowemu (...)</span>, której wspólnikiem był pozwany. Z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 612)">art. 612 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 554)">art. 554 k.c.</a> wynika, że roszczenie powoda o zapłatę ceny za ten drób przedawnia się z upływem dwóch lat. Nie ulega jednak wątpliwości, że przed upływem tego okresu, liczonego od oznaczonej przez Sąd I instancji i nie kwestionowanej w sprawie daty wymagalności roszczenia (22 lipca 1999 roku), powód zgłosił swoją wierzytelność w postępowaniu upadłościowym wspólników <span class="anon-block">M. B. (2)</span> i <span class="anon-block">M. B. (1)</span> – <span class="anon-block"> Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe (...) spółka cywilna</span>, a wierzytelność ta została wciągnięta na listę wierzytelności, uznana do kwoty 195.646 złotych. Zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym stanowi formę jej dochodzenia w postępowaniu sądowym, zatwierdzenie zaś listy wierzytelności jest orzeczeniem co do istoty sprawy. Zgłoszenie wierzytelności spełnia więc taką funkcję jak wytoczenie powództwa w procesie lub zgłoszenie wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Zgłoszenie wierzytelności przerywa zatem bieg terminu przedawnienia roszczenia stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 123;art. 123 § 1;art. 123 § 1 pkt. 1)">art. 123 § 1 pkt 1 k.c.</a> (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 marca 2005 roku, III CZP 98/2004 , OSNC 2006, nr 2, poz. 21).</p> <p>Nie można zgodzić się ze skarżącym, iż zgłoszenie przez powoda wierzytelności w postępowaniu upadłościowym nie skutkowało przerwaniem biegu przedawnienia jego roszczeń wobec pozwanego <span class="anon-block">M. B. (1)</span> z uwagi na to, że postępowanie upadłościowe dotyczyło spółki cywilnej, a nie jej wspólników. Pamiętać bowiem należy, iż spółką prawa cywilnego jest stosunek prawny, powstający z umowy, w której wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w oznaczony sposób (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 860;art. 860 § 1)">art. 860 § 1 k.c.</a>). Spółka prawa cywilnego nie jest osobą prawną. Brak osobowości prawnej spółki wynika również z treści unormowań <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kodeksu cywilnego</a> dotyczących spółki, zwłaszcza <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 863;art. 875)">art. 863 i art. 875</a>, które mówią jedynie o „wspólnym majątku wspólników” oraz o udziałach w tym majątku lub o jego poszczególnych składnikach, ale nic nie mówią o „majątku spółki”. Wobec tego, że spółka nie jest osobą prawną, dlatego przy braku odpowiedniego przepisu, stroną w dokonywanych czynnościach prawnych i w postępowaniu są zawsze wspólnicy. Wierzyciel, chcący uzyskać zaspokojenie ze wspólnego majątku wspólników, musi uzyskać orzeczenie sądowe przeciwko wszystkim wspólnikom. Podmiotem praw i obowiązków są wszyscy wspólnicy, a nie spółka jako osoba prawna (S. Grzybowski w: System prawa cywilnego, t. III, Prawo zobowiązań, część szczegółowa, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk 1976, s. 807). Ogłoszenie upadłości może dotyczyć tylko wspólników spółki cywilnej, a nie samej spółki. Spółka cywilna nie ma zdolności upadłościowej (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 listopada 2002 roku, III CZP 67/2002, OSNC 2003, nr 7-8, poz. 102), natomiast zdolność upadłościową mają jej wspólnicy. Powyższe oznacza, że zgłoszenie przez powoda wierzytelności w postępowaniu upadłościowym było czynnością, o której mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 123;art. 123 § 1;art. 123 § 1 pkt. 1)">art. 123 § 1 pkt 1 k.c.</a>, skierowaną przeciwko wspólnikom spółki cywilnej i wywołało określony w powyższym przepisie skutek. Zdaniem Sądu Apelacyjnego dla zaistnienia tego skutku nie ma znaczenia zakres odpowiedzialności wspólników w ramach postępowania upadłościowego.</p> <p>Przy przerwaniu przedawnienia przez zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym przedawnienie nie biegnie na nowo dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 124;art. 124 § 2)">art. 124 § 2 k.c.</a>). Bieg przedawnienia roszczeń powoda rozpoczął się zatem na nowo dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego wspólników <span class="anon-block">M. B. (2)</span> i <span class="anon-block">M. B. (1)</span> – <span class="anon-block"> Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe (...) spółka cywilna</span> z dnia 14 września 2005 roku.</p> <p>Jakkolwiek stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19340930834" title="Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe - Dz. U. z 1934 r. Nr 93, poz. 834 (art. 161;art. 161 § 2)">art. 161 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 roku - Prawo upadłościowe</a> (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 roku, Nr 118, poz. 512 ze zm.; dalej „pr. upadł.”), według którego przeprowadzono omawiane postępowanie upadłościowe, umieszenie na liście wierzytelności następuje w drodze postanowienia sędziego-komisarza, to orzeczenie to wywołuje takie same skutki prawne, jak postanowienie sądu. Zgodnie bowiem z art. 89 pr. upadł. sędzia-komisarz w zakresie swojego działania ma prawa i obowiązki sądu i przewodniczącego. W przypadku wniesienia sprzeciwu co do uznania lub odmowy uznania wierzytelności o umieszczeniu wierzytelności na liście wierzytelności orzeka postanowieniem sąd upadłościowy (art. 165 pr. upadł.), a w razie zaskarżenia tego postanowienia zażaleniem - sąd okręgowy (art. 78 pr. upadł.). Postanowienie sędziego-komisarza wydane na podstawie art. 161 § 2 pr. upadł. jest objęte dyspozycją <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 125)">art. 125 k.c.</a> (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2008 rok, II CSK 533/07, LEX nr 420385). Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 125)">art. 125 k.c.</a> roszczenia stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawniają się – z wyjątkiem roszczeń obejmujących świadczenia okresowe (których nie dotyczy niniejsze postępowanie) – z upływem lat dziesięciu, chociażby dla roszczeń tego rodzaju przewidziany był krótszy termin przedawnienia.</p> <p>Objęcie roszczenia powoda listą wierzytelności ustaloną w postępowaniu upadłościowym przedłużyło termin przedawnienia tego roszczenia do lat dziesięciu, który to termin rozpoczął bieg od momentu prawomocnego zakończenia postępowania upadłościowego i nie upłynął do daty wniesienia pozwu w niniejszej sprawie.</p> <p>Z tych przyczyn zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 117)">art. 117 k.c.</a> musiał upaść.</p> <p>Przychylić się należy także do stanowiska Sądu Okręgowego, że wyciąg z ustalonej listy wierzytelności, zawierający oznaczenie wierzytelności oraz sumy na jej poczet od wierzyciela otrzymanej (art. 170 pr. upadł.) nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, ale dlatego, że wierzyciel, którego wierzytelność została umieszczona na liście ma możliwość uzyskania tytułu wykonawczego w postaci wyciągu z listy wierzytelności zaopatrzonego w klauzulę wykonalności przeciwko upadłemu na podstawie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19340930834" title="Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe - Dz. U. z 1934 r. Nr 93, poz. 834 ()">prawa upadłościowego</a>, winien wykazać interes prawny w wytoczeniu powództwa przeciwko upadłemu o tę wierzytelność (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 10 sierpnia 2005 roku, I A Cz 671/05, OSAB 2005/3/18). Powód jednak, jak słusznie uznał Sąd I instancji, legitymuje się takim interesem m.in. z tego względu, iż może mieć trudności w uzyskaniu tytułu wykonawczego upoważniającego go do egzekucji wierzytelności objętej pozwem z innego majątku pozwanego niż majątek wspólny wspólników.</p> <p>Skoro roszczenie powoda nie było przedawnione i mogło być dochodzone w niniejszym postępowaniu, a pozwany nie kwestionował jego wysokości, to słusznie Sąd I instancji uwzględnił powództwo, utrzymując w mocy w tym zakresie wyrok zaoczny Sądu Okręgowego z dnia 28 lutego 2012 roku.</p> <p>Oczywiście nieskuteczne były zarzuty naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> Zarzuty te skierowane były bowiem przeciwko ewentualnym wywodom Sądu I instancji co do tego, że roszczenie powoda przedawniło się. Przede wszystkim Sąd Okręgowy uznał, że roszczenie powoda w ogóle nie uległo przedawnieniu, a ocenę tę, jak wskazano powyżej, podziela także Sąd Apelacyjny.</p> <p>Niezależnie od tego należy przychylić się do stanowiska Sądu Okręgowego, że nawet jeżeli przyjąć, że przedawnienie nastąpiło, to w sprawie zaszły wyjątkowe, opisane szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku okoliczności uzasadniające uznanie, iż skorzystanie przez pozwanego z zarzutu przedawnienia jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, w szczególności zasadami sprawiedliwości i uczciwego obrotu gospodarczego. Oddalenie powództwa w tych okolicznościach z uwagi na przedawnienie roszczenia rzeczywiście godziłoby w poczucie sprawiedliwości przeciętnego człowieka.</p> <p>Z tych względów apelacja, jako pozbawiona uzasadnionych zarzutów, podlegała oddaleniu na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> </p> </div>