I ACa 488/12

<p>Sygn. akt I ACa 488/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> Dnia 31 października 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="164"/> <col width="22"/> <col width="438"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący</p> </td> <td> <p>:</p> </td> <td> <p>SSA Elżbieta Borowska</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie</p> </td> <td> <p>:</p> </td> <td> <p>SA Małgorzata Dołęgowska (spr.)</p> <p>SO del. Bogusław Suter</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant</p> </td> <td> <p>:</p> </td> <td> <p> Iwona Aldona Zakrzewska </p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 31 października 2012 r. w Białymstoku</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <strong> <!-- --> <span class="anon-block">W. K. (1)</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> <span class="anon-block">T. K. (1)</span>, <span class="anon-block">T. K. (2)</span>, <span class="anon-block">W. K. (2)</span> i <span class="anon-block">L. K.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną</strong> </p> <p>na skutek apelacji <strong> <!-- -->powódki</strong> </p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce</p> <p>z dnia 6 marca 2012 r. sygn. akt I C 733/11</p> <p> <strong> <!-- -->oddala apelację.</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <span class="anon-block">W. K. (1)</span> domagała się uznania za bezskuteczną wobec niej umowy z dnia 20 listopada 2009 r., na mocy której <span class="anon-block">W. K. (2)</span> i <span class="anon-block">L. K.</span> sprzedali <span class="anon-block">T. K. (1)</span> i <span class="anon-block">T. K. (2)</span> nieruchomość gruntową o powierzchni 2,783 ha, składającą się z działek o nr ewidencyjnym <span class="anon-block">(...)</span>, położoną we wsi <span class="anon-block">B.</span> w gminie <span class="anon-block">C.</span>. Za podstawę prawną żądania powódka przyjęła <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527)">art. 527 i nast. k.c.</a> (k. 7, 159v).</p> <p>Pozwani <span class="anon-block">T. K. (3)</span> i <span class="anon-block">T. K. (2)</span> wnieśli o oddalenie powództwa.</p> <p>Wezwani do udziału w sprawie, po stronie pozwanej, <span class="anon-block">W. K. (2)</span> i <span class="anon-block">L. K.</span> (w następstwie uznania żądania pozwu za żądanie mające oparcie w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 59)">art. 59 k.c.</a>) nie zajęli stanowiska w sprawie.</p> <p>Sąd Okręgowy w Ostrołęce, wyrokiem z 6 marca 2012 r. (zaocznym w stosunku do <span class="anon-block">W. K. (2)</span> i <span class="anon-block">L. K.</span>), oddalił powództwo.</p> <p>Sąd I instancji ustalił, że na podstawie umowy z 29 grudnia 2004 r. <span class="anon-block">W. K. (1)</span> darowała <span class="anon-block">W. J.</span> i <span class="anon-block">L. K.</span> (swemu synowi i synowej) nieruchomość rolną o powierzchni 10,7730 ha oraz nieruchomość o powierzchni 6,72 ha, dla których w Sądzie Rejonowym w Ostrołęce prowadzone są odpowiednio: <span class="anon-block">księga wieczysta KW nr (...)</span> oraz zbiór dokumentów o numerze <span class="anon-block"> (...)</span>. W dacie dokonania darowizny w ewidencji gruntów nie figurowały jeszcze <span class="anon-block">działki nr (...)</span>, które powstały dopiero w wyniku procesu scalania gruntów. Strony nie były w stanie jednoznacznie stwierdzić, z których działek powstały <span class="anon-block">działki nr (...)</span>, ale bezspornym było, że zostały utworzone z działek będących przedmiotem darowizny.</p> <p>W lipcu 2005 r. powódka odwołała darowiznę i wezwała obdarowanych do złożenia oświadczenia o powrotnym przeniesieniu na nią własności nieruchomości. Wobec niezadośćuczynienia temu wezwaniu sprawa o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli skierowana została na drogę postępowania sądowego. Wyrokiem z 1 sierpnia 2008 r. Sąd Rejonowy w Ostrołęce oddalił powództwo <span class="anon-block">W. K. (1)</span>, zaś Sąd Okręgowy w Ostrołęce, wyrokiem z 26 marca 2009 r., oddalił jej apelację (sprawy o sygn. I C 209/06 i I Ca 27/09). Na skutek skargi kasacyjnej powódki, wyrokiem z 25 czerwca 2010 r., Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania (sygn. I CSK 520/09). Z kolei Sąd Okręgowy uchylił wyrok Sądu I instancji i sprawę o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli w związku z odwołaniem darowizny z 29 grudnia 2004 r. przekazał do rozpoznania w ramach wszczętego uprzednio postępowania o dział spadku po mężu powódki – <span class="anon-block">K. K. (1)</span>, który zmarł 23 grudnia 2005 r.</p> <p>W trakcie toczących się postępowań sądowych, w dniu 20 listopada 2009 r., <span class="anon-block">W. J.</span> i <span class="anon-block">L. K.</span> sprzedali <span class="anon-block">T.</span> i <span class="anon-block">T. K. (2)</span> <span class="anon-block">działki nr (...)</span>, zaś nabywcy, w dniu 17 stycznia 2011 r., darowali te działki swemu synowi <span class="anon-block">K. K. (2)</span>.</p> <p>W ocenie powódki zawarcie umowy z 20 listopada 2009 r. uniemożliwi jej skuteczne (wobec odwołania darowizny) żądanie powrotnego przeniesienia na nią własności <span class="anon-block">działek o nr (...)</span>, w związku z czym domagała się uznania jej bezskuteczności.</p> <p>W oparciu o poczynione ustalenia faktyczne Sąd I instancji uznał, że żądanie to nie jest zasadne i to bez względu na to, jaka regulacja prawna zostanie przyjęta za jego podstawę.</p> <p>Sąd zważył, że roszczenie o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli w przedmiocie powrotnego przeniesienia własności nieruchomości w wyniku odwołania umowy darowizny, wprawdzie podlega ochronie na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 59)">art. 59 k.c.</a>, jednak na gruncie niniejszej sprawy możliwość udzielenia tej ochrony powódce wyłącza okoliczność zbyt późnego wystąpienia przez nią na drogę sądową. Powództwo o uznanie za bezskuteczną umowy z 20 listopada 2009 r. zostało wytoczone 26 lipca 2011 r., w sytuacji, gdy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 59)">art. 59 k.c.</a> wymaga działania w okresie roku od zawarcia umowy.</p> <p>Na gruncie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527)">art. 527 k.c.</a> powództwo zostało natomiast oddalone po stwierdzeniu, że powódka nie posiada żadnego tytułu wykonawczego zasądzającego na jej rzecz od <span class="anon-block">W. J.</span> i <span class="anon-block">L. K.</span> jakiekolwiek świadczenia.</p> <p>Apelację od tego wyroku wniosła powódka, zarzucając niezasadne oddalenie jej wniosków dowodowych oraz zaniechanie zawieszenia postępowania do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie działu spadku. Skarżąca odniosła się również do kwestii skuteczności odwołania darowizny oraz świadomości skutków tego odwołania po stronie kontrahentów umowy z 20 listopada 2009 r.</p> <p>We wnioskach apelacji powódka wskazała na konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zawieszenia tego postępowania do czasu zakończenia postępowania działowego.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Apelacja nie była zasadna. </strong> </p> <p>Żądanie uznania czynności prawnej za bezskuteczną znajduje oparcie w konstrukcji bezskuteczności względnej czynności (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 59)">art. 59 k.c.</a>) albo w skardze pauliańskiej, unormowanej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527)">art. 527 i nast. k.c.</a> Użycie alternatywy rozłącznej („albo”) nie jest tutaj przypadkowe, bowiem pomimo podobieństwa skutków w postaci uznania określonej czynności prawnej (np. umowy) za bezskuteczną w stosunku do powoda, pomiędzy wymienionymi instytucjami ochrony prawnej wierzyciela zachodzą daleko idące odrębności.</p> <p>Hipoteza <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527)">art. 527 k.c.</a> obejmuje sytuacje, w których dłużnik dokonuje czynności prawnej z inną osobą, z pokrzywdzeniem wierzyciela, tj. takiej czynności wskutek której staje się niewypłacalny lub wypłacalny w mniejszym stopniu niż przed dokonaniem czynności i w rezultacie nie jest w stanie zaspokoić wierzytelności. Należy przy tym podkreślić, że chodzi tutaj wyłącznie o wierzytelności pieniężne, co wynika <em> <!-- -->expressis verbis</em> z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 1)">art. 527 § 1</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 2)">art. 527 § 2 k.c.</a>, który wskazuje, że skarga pauliańska służy tylko w razie niewypłacalności dłużnika <em> <!-- -->(por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 15 lutego 2007 r., II CSK 452/2006, OSNC-ZD 2008/1/20 oraz wyrok z 27 lutego 2009 r., II CNP 108/08, Lex nr 599748)</em>. Powódka nie posiada względem <span class="anon-block">W. J.</span> i <span class="anon-block">L. K.</span> takiej wierzytelności, której zabezpieczeniem mogłaby być nieruchomość stanowiąca przedmiot umowy sprzedaży z 20 listopada 2009 r. W tym stanie rzeczy, wskazane w uzasadnieniu pozwu, przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527)">art. 527 i nast. k.c.</a> nie mogły mieć w niniejszej sprawie zastosowania.</p> <p>Konstrukcja żądania, wbrew uzasadnieniu prawnemu zawartemu w pozwie, odpowiada regulacji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 59)">art. 59 k.c.</a> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 59)">Artykuł 59 k.c.</a> ma zastosowanie w sytuacji, kiedy na skutek wykonania określonej umowy niemożliwe jest zaspokojenie roszczenia osoby trzeciej niebędącej jej stroną. Według pozwu taką osoba trzecią jest powódka, która w rezultacie zbycia przedmiotu darowizny przez obdarowanych nie może skutecznie żądać od nich powrotnego przeniesienia prawa jego własności, w związku z uprzednim odwołaniem darowizny. Zgodnie z wolą ustawodawcy, udzielenie ochrony prawnej wierzycielowi warunkowane jest jednak jego szybką interwencją, tj. wytoczeniem powództwa w terminie roku od dnia zawarcia umowy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 59;art. 59 zd. 2)">art. 59 zd. 2 k.c.</a>) Termin ten ma charakter terminu zawitego prawa materialnego i nie podlega przywróceniu. Nie zachowanie tego terminu przez powódkę skutkuje zatem obligatoryjnym oddaleniem powództwa.</p> <p>W tym stanie rzeczy zgłoszone w apelacji zarzuty pozostawały dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy bezprzedmiotowe.</p> <p>Z uwagi na powyższe, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a>, Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji.</p> </div>